Μοναστήρι Παναγία η Στάζουσα στο χωριό Πυργά - Panagia Stazousa Churche at Pirga village
Photos 6/3/2016 by George Konstantinou
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Πυργά, 6/3/2016
Το Βασιλικό Παρεκκλήσι της Αγίας Αικατερίνης
Το Βασιλικό Παρεκκλήσι της Αγίας Αικατερίνης στα Πυργά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα μνημεία της Φραγκοκρατίας στην Κύπρο και ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κατάλοιπο της εποχής των Λουζινιανών. Βρίσκεται στο δυτικό άκρο του χωριού Πυργά της επαρχίας Λάρνακας, πάνω σε μικρό ύψωμα που δεσπόζει σε παραπόταμο του Τρέμιθου.
Το μικρό αυτό μεσαιωνικό οικοδόμημα είναι ευρύτερα γνωστό ως Βασιλικό Παρεκκλήσι – Royal Chapel και συνδυάζει τη δυτική γοτθική αρχιτεκτονική της περιόδου των Λουζινιανών με εξαιρετικά σημαντικό ζωγραφικό διάκοσμο.
Χρονολόγηση – 1421/1422
Σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου, υπήρχε παλαιότερα επιγραφή, η οποία σήμερα έχει χαθεί, σύμφωνα με την οποία το παρεκκλήσι κτίστηκε και διακοσμήθηκε με τοιχογραφίες το 1421/1422.
Η ακριβής αυτή χρονολόγηση το τοποθετεί στην περίοδο της Φραγκοκρατίας και της βασιλείας των Λουζινιανών στην Κύπρο και είναι ακριβέστερη από την παλαιότερη γενική αναφορά ότι ο ναός κτίστηκε «στις αρχές του 15ου αιώνα».
Η αφιέρωση στην Αγία Αικατερίνη
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το παρεκκλήσι είναι αφιερωμένο στην Αγία Αικατερίνη και με αυτή την ονομασία είναι γνωστό σήμερα.
Υπάρχει όμως μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορική λεπτομέρεια. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων αναφέρει ότι ορισμένοι ερευνητές έχουν υποστηρίξει βάσιμα πως το παρεκκλήσι ενδέχεται αρχικά να ήταν αφιερωμένο στα Πάθη του Σωτήρος.
Για τον λόγο αυτό πρέπει να διαχωρίζουμε την καθιερωμένη σημερινή ονομασία και την τοπική παράδοση από την επιστημονική συζήτηση σχετικά με την αρχική αφιέρωση του μνημείου.
Η εποχή των Λουζινιανών
Το παρεκκλήσι δημιουργήθηκε σε μία από τις σημαντικότερες περιόδους της μεσαιωνικής ιστορίας της Κύπρου. Οι Λουζινιανοί κυβέρνησαν το νησί από τα τέλη του 12ου αιώνα μέχρι τον 15ο αιώνα και κατά την περίοδο αυτή αναπτύχθηκε στην Κύπρο ιδιαίτερα σημαντική γοτθική αρχιτεκτονική.
Το Βασιλικό Παρεκκλήσι των Πυργών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πολιτιστικής συνάντησης. Η δυτικής προέλευσης αρχιτεκτονική του συνδυάζεται με ζωγραφικό διάκοσμο που αντανακλά το πολύπλοκο καλλιτεχνικό και θρησκευτικό περιβάλλον της μεσαιωνικής Κύπρου.
Αρχιτεκτονική
Πρόκειται για μικρό μονόκλιτο καμαροσκέπαστο κτίσμα χωρίς αψίδα. Το σχήμα του είναι ορθογώνιο και η λιτή μορφή του έρχεται σε αντίθεση με τη μεγάλη ιστορική και καλλιτεχνική του σημασία.
Στο παρελθόν υπήρχε επίσης στοά που περιέβαλλε το παρεκκλήσι από όλες τις πλευρές εκτός από την ανατολική. Η κατασκευή αυτή δεν σώζεται σήμερα στην αρχική της μορφή.
Το οικοδόμημα είναι κατασκευασμένο σε μεγάλο βαθμό από τοπική πέτρα. Οι κοκκινωποί και πρασινωποί τόνοι των πετρωμάτων που χρησιμοποιήθηκαν στην τοιχοποιία δημιουργούν μια χαρακτηριστική εικόνα και συνδέουν οπτικά το κτίσμα με τη γεωλογία της γύρω περιοχής.
Οι τοιχογραφίες
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι σωζόμενες μεσαιωνικές τοιχογραφίες του παρεκκλησιού. Τοιχογραφικός διάκοσμος διατηρείται σε τμήματα του εσωτερικού και αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία της τέχνης και της θρησκευτικής ζωής της Κύπρου κατά την περίοδο των Λουζινιανών.
Η επιγραφή που χρονολογούσε το κτίσιμο και την τοιχογράφηση του ναού στο 1421/1422 έχει χαθεί, όμως η πληροφορία που περιείχε διατηρήθηκε στις ιστορικές καταγραφές του μνημείου.
Οι τοιχογραφίες αποτελούν έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους το μικρό αυτό κτίσμα έχει τόσο μεγάλη αρχαιολογική και καλλιτεχνική αξία.
Ένα βασιλικό παρεκκλήσι
Η ονομασία Βασιλικό Παρεκκλήσι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής ταυτότητας του μνημείου. Το κτίσμα συνδέεται με την περίοδο της βασιλικής δυναστείας των Λουζινιανών και αποτελεί σήμερα ένα από τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα της Φραγκοκρατίας στην κυπριακή ύπαιθρο.
Παρά το μικρό του μέγεθος, η αρχιτεκτονική, η ακριβής μεσαιωνική χρονολόγηση και οι σωζόμενες τοιχογραφίες του το καθιστούν πολύ σημαντικό μνημείο για τη μελέτη της μεσαιωνικής Κύπρου.
Η Αγία Μαρίνα δίπλα στο μνημείο
Δίπλα στο Βασιλικό Παρεκκλήσι βρίσκεται η νεότερη εκκλησία της Αγίας Μαρίνας. Η γειτνίαση των δύο ναών δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα εικόνα της συνέχειας της θρησκευτικής παρουσίας στον χώρο, με το μεσαιωνικό μνημείο των Λουζινιανών να βρίσκεται δίπλα σε νεότερο ορθόδοξο ναό.
Στο Biodiversity of Cyprus υπάρχουν ξεχωριστές αναρτήσεις τόσο για την παλιά όσο και για τη νέα εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, καθώς και για το ίδιο το χωριό Πυργά.
Τοποθεσία
Το Βασιλικό Παρεκκλήσι βρίσκεται στο δυτικό άκρο των Πυργών, κοντά στον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας–Λεμεσού και πάνω σε μικρό ύψωμα που βλέπει προς κλάδο του ποταμού Τρέμιθου.
Google Maps:
Royal Chapel of Agia Aikaterini – Pyrga, Cyprus
Δεν προσθέτω αριθμητικές συντεταγμένες χωρίς ασφαλή διασταύρωση της ακριβούς θέσης τους. Το ενεργό Google Maps link οδηγεί στην ονομαστική αναζήτηση του συγκεκριμένου μνημείου.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στα Πυργά στις 6 Μαρτίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία μνημείου
Ονομασία: Βασιλικό Παρεκκλήσι της Αγίας Αικατερίνης
Αγγλική ονομασία: Royal Chapel of Agia Aikaterini / Royal Chapel of St Catherine
Καθιερωμένη αφιέρωση: Αγία Αικατερίνη, σύμφωνα με την τοπική παράδοση
Πιθανή αρχική αφιέρωση: Πάθη του Σωτήρος, σύμφωνα με ερευνητική άποψη που καταγράφει το Τμήμα Αρχαιοτήτων
Τύπος: Μεσαιωνικό βασιλικό παρεκκλήσι
Χρονολογία: 1421/1422
Ιστορική περίοδος: Φραγκοκρατία – περίοδος Λουζινιανών
Αρχιτεκτονικός τύπος: μικρό μονόκλιτο καμαροσκέπαστο κτίσμα χωρίς αψίδα
Τοιχογραφίες: Ναι – μεσαιωνικός τοιχογραφικός διάκοσμος
Τοποθεσία: Πυργά
Επαρχία: Λάρνακα
Χώρα: Κύπρος
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 6/3/2016
Πηγές
Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου – Βασιλικό Παρεκκλήσι Αγίας Αικατερίνης, Πυργά
Πυργά – Θρησκευτική ζωή – Αγία Αικατερίνη
Biodiversity of Cyprus – Η Εκκλησία Αγίας Αικατερίνης στο χωριό Πυργά
Biodiversity of Cyprus – Το χωριό Πυργά της επαρχίας Λάρνακας
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Pyrga, 6/3/2016
Royal Chapel of Agia Aikaterini
The Royal Chapel of Agia Aikaterini at Pyrga is one of the most important surviving monuments of Frankish Cyprus and a remarkable remnant of the Lusignan period. It stands at the western end of Pyrga village in the Larnaca District, on a small rise overlooking a branch of the Tremithos River.
This small medieval building is widely known as the Royal Chapel. It combines the western Gothic architectural tradition of Lusignan Cyprus with important medieval wall paintings, making it an exceptional monument to the island's complex cultural history.
Dating – 1421/1422
According to the Department of Antiquities of Cyprus, an inscription that is now lost recorded that the chapel was built and decorated with wall paintings in 1421/1422.
This precise dating places the monument firmly within the period of Frankish rule and the Lusignan Kingdom of Cyprus and is more accurate than the older general description of the building as dating simply from the beginning of the 15th century.
Dedication to Agia Aikaterini
According to local tradition, the chapel is dedicated to Agia Aikaterini – St Catherine, and this is the name by which the monument is known today.
There is, however, an important historical qualification. The Department of Antiquities records that some scholars have argued that the chapel may originally have been dedicated to the Passion of the Saviour.
The established modern name and local tradition should therefore be distinguished from the scholarly discussion concerning the monument's original dedication.
The Lusignan period
The chapel was created during one of the most important periods in the medieval history of Cyprus. The Lusignan dynasty ruled the island from the late 12th into the 15th century, and significant Gothic architecture developed in Cyprus during this period.
The Royal Chapel at Pyrga is a particularly interesting expression of this cultural environment. Its western architectural tradition is combined with wall paintings that reflect the complex artistic and religious world of medieval Cyprus.
Architecture
The chapel is a small, single-aisled vaulted structure without an apse. Its plan is rectangular, and the simplicity of the building contrasts strongly with its considerable historical and artistic importance.
A portico once surrounded the chapel on every side except the east, although this feature no longer survives in its original form.
The building makes extensive use of local stone. The reddish and greenish tones of the masonry give the monument a distinctive appearance and visually connect it with the geology of the surrounding landscape.
Wall paintings
The surviving medieval wall paintings are among the chapel's most important features. Painted decoration survives within the interior and provides valuable evidence for the artistic and religious life of Cyprus during the Lusignan period.
The inscription recording the construction and decoration of the chapel in 1421/1422 is no longer preserved, but the historical information it contained has survived in records concerning the monument.
These paintings are one of the principal reasons why such a small building possesses exceptional archaeological and artistic importance.
A Royal Chapel
The designation Royal Chapel is inseparable from the historical identity of the monument. The building belongs to the period of the Lusignan royal dynasty and today represents one of the distinctive surviving architectural monuments of Frankish Cyprus outside the island's major medieval cities.
Despite its modest dimensions, its architecture, precise medieval dating and surviving wall paintings make it highly significant for the study of medieval Cyprus.
Agia Marina beside the monument
The newer Church of Agia Marina stands beside the Royal Chapel. The proximity of the two buildings creates an interesting continuity of religious presence, with a medieval Lusignan monument standing immediately beside a more recent Orthodox church.
Separate Biodiversity of Cyprus articles document both the old and new churches of Agia Marina, as well as Pyrga village itself.
Location
The Royal Chapel stands at the western end of Pyrga, close to the Lefkosia–Lemesos motorway and on a small rise overlooking a branch of the Tremithos River.
Google Maps:
Royal Chapel of Agia Aikaterini – Pyrga, Cyprus
Exact numerical coordinates are not included without reliable cross-verification of the precise point.
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken at Pyrga on 6 March 2016 by George Konstantinou.
Monument details
Name: Royal Chapel of Agia Aikaterini
Alternative English name: Royal Chapel of St Catherine
Established dedication: Agia Aikaterini, according to local tradition
Possible original dedication: Passion of the Saviour, according to the scholarly view recorded by the Department of Antiquities
Type: Medieval royal chapel
Date: 1421/1422
Historical period: Frankish rule – Lusignan period
Architectural form: small single-aisled vaulted structure without an apse
Wall paintings: Yes – medieval painted decoration
Location: Pyrga
District: Larnaca
Country: Cyprus
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 6/3/2016
Sources
Department of Antiquities, Cyprus – Royal Chapel of Agia Aikaterini, Pyrga
Pyrga – Religious Life – Agia Aikaterini
Biodiversity of Cyprus – Agia Aikaterini Church at Pyrga
Biodiversity of Cyprus – Pyrga Village, Larnaca District
