Ο Ναός Άγιος Γεώργιος στο χωριό Άλωνα
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Άλωνα, 23/2/2016
Το χωριό Άλωνα
Η Άλωνα είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα ορεινά χωριά της Πιτσιλιάς, στην επαρχία Λευκωσίας. Είναι κτισμένη στη βόρεια πλευρά του Τροόδους, ανάμεσα στις κορυφές Μαδαρή και Παπούτσα, σε υψόμετρο περίπου 1.200 μέτρων. Το χωριό είναι κυριολεκτικά βυθισμένο στο πράσινο, με φουντουκιές, κερασιές, μηλιές, αμυγδαλιές, αμπέλια και άλλα καρποφόρα δέντρα να καλύπτουν τις πλαγιές και τις μικρές κοιλάδες γύρω από τον οικισμό. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Άλωνας είναι οι εκτεταμένες φυτείες φουντουκιάς· η σημερινή επίσημη ιστοσελίδα του χωριού αναφέρει ότι η κοινότητα διαθέτει το μεγαλύτερο δάσος φουντουκιών της Κύπρου.
Ιστορία
Η ιστορία της Άλωνας εκτείνεται τουλάχιστον μέχρι τα πρώτα χρόνια της Φραγκοκρατίας. Έγγραφα και χειρόγραφα της περιόδου την αναφέρουν μεταξύ των χωριών που βρίσκονταν στην κυριότητα του βασιλιά, ο οποίος εισέπραττε τους φόρους και τα σχετικά ωφελήματα. Σε μεσαιωνικές πηγές συναντάται και η μορφή Salona. Η επίσημη ιστορία της κοινότητας αναφέρει επίσης παλαιό κώδικα της Μονής του Άρακα που περιέχει αναφορά σε καταστροφική χαλαζόπτωση κατά τον 12ο ή 13ο αιώνα, καθώς και χειρόγραφο ελβετικής βιβλιοθήκης με αναφορά σε τοπικό αξιωματούχο στις αρχές του 13ου αιώνα. Κατά τη Φραγκική περίοδο αναφέρεται ακόμη ότι στην περιοχή καλλιεργούνταν φαρμακευτικά και αρωματικά φυτά για τις ανάγκες της αυλής.
Φυσικό περιβάλλον και φουντουκιές
Το φυσικό τοπίο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γνωρίσματα της Άλωνας. Στις κοιλάδες αναπτύσσονται πυκνές φυτείες φουντουκιάς, γνωστής στην κυπριακή διάλεκτο ως λεφτοκαρκά, μαζί με καρυδιές και πολλά είδη οπωροφόρων. Από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο διαδέχονται το ένα το άλλο τα κεράσια, τα μήλα, τα αμύγδαλα, τα φουντούκια και τα σταφύλια, ενώ τον χειμώνα το μεγάλο υψόμετρο φέρνει χαμηλές θερμοκρασίες και κατά περιόδους χιονόπτωση. Το φθινόπωρο οι φυλλοβόλες καλλιέργειες μεταμορφώνουν τις κοιλάδες με κίτρινες και χρυσοκόκκινες αποχρώσεις.
Μονοπάτι της Φύσης «Πέτρος Βανέζης»
Μέσα στο καταπράσινο τοπίο βρίσκεται το κυκλικό Μονοπάτι της Φύσης «Πέτρος Βανέζης», ένα από τα ιδιαίτερα αξιοθέατα της Άλωνας. Σύμφωνα με το Τμήμα Δασών έχει μήκος 1,5 km, απαιτεί περίπου 30 λεπτά και έχει βαθμό δυσκολίας 3. Διαθέτει δύο σημεία εκκίνησης στον κεντρικό δρόμο του χωριού και περνά μέσα από πυκνές φυτείες φουντουκιάς, κερασιές, μηλιές και αμυγδαλιές μέχρι τον ποταμό, σε περιοχή που συνδέεται με το δίκτυο Natura 2000. Το μονοπάτι προσφέρει στον επισκέπτη τη δυνατότητα να γνωρίσει από κοντά το χαρακτηριστικό φυσικό και καλλιεργημένο τοπίο της Άλωνας.
Οι κληματαριές της Άλωνας
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό γνώρισμα του χωριού είναι οι κληματαριές. Σε πολλά σημεία απλώνονται πάνω από αυλές και δρόμους δημιουργώντας φυσικές πράσινες στοές. Στην παλιά καταγραφή της Άλωνας περιγράφεται ως ιδιαίτερα εντυπωσιακή η διαδρομή από την είσοδο μέχρι την πλατεία, μήκους περίπου 600 μέτρων, όπου οι κληματαριές σκιάζουν τον δρόμο και τα τσαμπιά των σταφυλιών κρέμονται πάνω από τους περαστικούς. Μαζί με τις φουντουκιές και τα οπωροφόρα, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της παραδοσιακής εικόνας του χωριού.
Παραδοσιακή αρχιτεκτονική και παλιές γειτονιές
Οι παλιές γειτονιές της Άλωνας διατηρούν πετρόκτιστα σπίτια, στενά ανηφορικά δρομάκια και πλακόστρωτα μονοπάτια από τοπική πέτρα. Τα πλακόστρωτα ανακατασκευάστηκαν κατά τη δεκαετία του 1940, ενώ ορισμένες κατοικίες διατηρούν πολύ παλαιότερα αρχιτεκτονικά στοιχεία. Η τοπική παράδοση συνδέει κάποια σπίτια ακόμη και με τη μεσαιωνική περίοδο, χωρίς όμως αυτό να μπορεί να θεωρηθεί τεκμηριωμένη χρονολόγηση για κάθε συγκεκριμένο κτίσμα. Στην περιοχή αναφέρονται επίσης υπόγειες στοές, γνωστές ως «κάτερκα», που κατά την παράδοση χρησιμοποιούνταν για διαφυγή σε περιόδους κινδύνου. Έχει διατυπωθεί και η υπόθεση ότι ορισμένες μπορεί να αποτελούν κατάλοιπα παλιών μεταλλευτικών στοών, καθώς στην ευρύτερη περιοχή αναφέρεται αρχαίο καμίνι μετάλλου.
Παραδοσιακή ξυλογλυπτική
Στα παλιά δρομάκια διατηρούνται επίσης ξυλόγλυπτες πόρτες που αποδίδονται στον Αλωνεύτη λαϊκό ξυλογλύπτη Χατζηγιώργη Μουρμουρή, ο οποίος έζησε και εργάστηκε κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Τα έργα αυτά αποτελούν σημαντικά κατάλοιπα της λαϊκής καλλιτεχνικής παράδοσης του χωριού και συμπληρώνουν την εικόνα της παλιάς αρχιτεκτονικής του.
Ο Ναός του Αγίου Γεωργίου
Η κύρια εκκλησία της Άλωνας είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο, προστάτη του χωριού. Ο σημερινός ναός κτίστηκε πάνω στα ερείπια προγενέστερης εκκλησίας που καταστράφηκε από πυρκαγιά στις αρχές της δεκαετίας του 1830 και αργότερα επεκτάθηκε κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, ενώ η πρόσοψή του κοσμείται με γλυπτά και ανάγλυφα του δασκάλου Χριστόδουλου Ε. Κάνθου, πατέρα του σημαντικού Κύπριου καλλιτέχνη Τηλέμαχου Κάνθου, με χρονολογία 1903.
Εκκλησιαστικοί θησαυροί
Ο ναός διατηρεί σημαντικές παλαιές εικόνες. Η αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus καταγράφει την εικόνα του Αγίου Γεωργίου που αποδίδεται στον Κορνάρο τον Κρήτα, καθώς και την παλαιά εικόνα της Παναγίας Γαλακτοτροφούσας, η οποία συνδεόταν με ισχυρή τοπική λατρευτική παράδοση. Κατά την έκθεση των θησαυρών της εκκλησίας το 1998, η αφαίρεση αργυρών επενδύσεων αποκάλυψε παλαιότερες ζωγραφικές επιφάνειες, μεταξύ των οποίων αναφέρονται εικόνα του Αγίου Γεωργίου του Συμεών Πρωτοϊερέως, του 1641, και εικόνα της Παναγίας Χρυσογαλούσας, του 1648.
Παναγία Καρδακιώτισσα
Σημαντικό θρησκευτικό μνημείο της περιοχής είναι επίσης το ξωκλήσι της Παναγίας Καρδακιώτισσας. Η ακριβής αρχική χρονολογία ανέγερσής του δεν είναι εξακριβωμένη. Το παλιό ξωκλήσι καταστράφηκε από πυρκαγιά το 1987 και ανοικοδομήθηκε στην ίδια θέση, με προσπάθεια επαναφοράς της παλαιότερης μορφής του. Η αρχική ανάρτηση αναφέρει ότι από τις παλιές εικόνες σώθηκε η εικόνα του Χριστού, ενώ η παλαιά εικόνα της Παναγίας καταστράφηκε στη φωτιά.
Άγιος Νικόλαος Συμφύλου
Με την Άλωνα συνδέεται και το ξωκλήσι του Αγίου Νικολάου Συμφύλου, κοντά στον Δασικό Σταθμό Παναγιάς. Οι Αλωνεύτες ανοικοδόμησαν το ξωκλήσι πάνω στα ερείπια παλαιότερου ναού του Αγίου Νικολάου και το νέο οικοδόμημα εγκαινιάστηκε το 2008. Η πληροφορία αυτή αποτελεί μέρος της ιστορικής καταγραφής της κοινότητας και της αρχικής ανάρτησης του Biodiversity of Cyprus.
Πληθυσμός και αστυφιλία
Η Άλωνα επηρεάστηκε έντονα από την αστυφιλία, όπως και πολλά ορεινά χωριά της Κύπρου. Όταν δημοσιεύτηκε η αρχική ανάρτηση το 2016, αναφερόταν ότι τον χειμώνα ζούσαν στο χωριό λιγότεροι από 70 κάτοικοι, ενώ το καλοκαίρι ο πληθυσμός αυξανόταν σημαντικά με την επιστροφή αποδήμων και παραθεριστών. Η απογραφή του 2001 είχε καταγράψει 90 κατοίκους, ενώ σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία της Απογραφής Πληθυσμού 2021, ο μόνιμος πληθυσμός μειώθηκε στους 39 κατοίκους. Η εποχική επιστροφή κατοίκων και αποδήμων εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ζωής του χωριού.
Πολιτιστική ζωή
Παρά τον μικρό μόνιμο πληθυσμό, η Άλωνα διαθέτει ισχυρή παράδοση κοινοτικής και πολιτιστικής δραστηριότητας. Ο Αθλητικός Πνευματικός Όμιλος Άλωνας (Α.Π.Ο.Α.), που δραστηριοποιείται από το 1972, έχει οργανώσει επί δεκαετίες πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις και συνέβαλε στην ανάπτυξη του χωριού. Με δική του πρωτοβουλία δημιουργήθηκε από τον Κυπριακό Οργανισμό Τουρισμού το μονοπάτι «Πέτρος Βανέζης». Στην κοινότητα υπάρχει επίσης βιβλιοθήκη και χώροι πολιτιστικών εκδηλώσεων.
Το παλιό Δημοτικό Σχολείο
Το Δημοτικό Σχολείο Άλωνας κτίστηκε το 1960 σε σχέδιο του σημαντικού Κύπριου αρχιτέκτονα Νεοπτόλεμου Μιχαηλίδη. Το κτίριο σχεδιάστηκε ώστε να εντάσσεται στο ορεινό περιβάλλον και βρίσκεται σε θέση με πανοραμική θέα προς την κοιλάδα και, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, προς την οροσειρά του Πενταδακτύλου. Στην αρχική καταγραφή του χωριού αναφέρεται ότι μετά την παύση της λειτουργίας του ως σχολείου χρησιμοποιήθηκε ως πνευματικό κέντρο.
Η Άλωνα σήμερα
Η Άλωνα διατηρεί σε μεγάλο βαθμό τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της: πυκνή βλάστηση, φουντουκιές, αμπέλια και οπωροφόρα, πετρόκτιστα σπίτια και μικρά πλακόστρωτα δρομάκια συνδυάζονται με τη μακραίωνη ιστορία της. Παρά τη μεγάλη πληθυσμιακή συρρίκνωση, οι απόδημοι διατηρούν στενούς δεσμούς με τον τόπο καταγωγής τους, αναπαλαιώνουν παλιές κατοικίες και επιστρέφουν ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες. Το φυσικό τοπίο, το δροσερό ορεινό κλίμα και η παραδοσιακή φυσιογνωμία της την καθιστούν χαρακτηριστικό παράδειγμα των ορεινών κοινοτήτων της Πιτσιλιάς.
Τοποθεσία – Συντεταγμένες – Google Maps
Κοινότητα: Άλωνα
Επαρχία: Λευκωσία
Περιοχή: Πιτσιλιά – Τρόοδος
Χώρα: Κύπρος
Υψόμετρο: περίπου 1.200 m
Google Maps:
Άλωνα – Alona Village, Cyprus
Δεν καταχωρίζω αριθμητικές συντεταγμένες μέχρι να επιβεβαιωθεί με ακρίβεια το κατάλληλο κεντρικό σημείο αναφοράς του χωριού.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στην Άλωνα στις 23 Φεβρουαρίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία κοινότητας
Ονομασία: Άλωνα
Αγγλική ονομασία: Alona
Τύπος: Ορεινό χωριό / κοινότητα
Επαρχία: Λευκωσία
Περιοχή: Πιτσιλιά
Οροσειρά: Τρόοδος, μεταξύ Μαδαρής και Παπούτσας
Υψόμετρο: περίπου 1.200 m
Ιστορικές αναφορές: τουλάχιστον από τη Φραγκοκρατία
Μεσαιωνική ονομασία που απαντά σε πηγές: Salona
Χαρακτηριστική καλλιέργεια: φουντουκιά
Άλλες καλλιέργειες: κερασιές, μηλιές, αμυγδαλιές, καρυδιές και αμπέλια
Κύριος ναός: Άγιος Γεώργιος
Μονοπάτι φύσης: Πέτρος Βανέζης – κυκλικό, 1,5 km, βαθμός δυσκολίας 3
Πληθυσμός 2001: 90 κάτοικοι
Πληθυσμός 2021: 39 κάτοικοι
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 23/2/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Το χωριό Άλωνα – Alona Village – Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Ο Ναός Άγιος Γεώργιος στο χωριό Άλωνα
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Χωριό Άλωνα – Επίσημη ιστοσελίδα
.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Alona, 23/2/2016
Alona Village
Alona is one of the characteristic mountain villages of the Pitsilia region, in Nicosia District. It is situated on the northern side of the Troodos range between the peaks of Madari and Papoutsa, at an elevation of approximately 1,200 metres. The village is surrounded by exceptionally rich vegetation, including hazel trees, cherries, apples, almonds, vines and other fruit trees. One of its most distinctive features is its extensive hazel cultivation; the present official village website describes Alona as having the largest hazel forest in Cyprus.
History
The documented history of Alona extends at least to the early Frankish period. Medieval documents and manuscripts refer to it among the villages belonging to the Crown, while the form Salona also appears in historical sources. The official village history refers to an old codex of the Monastery of Arakas containing an account of a destructive hailstorm during the 12th or 13th century and to another medieval manuscript mentioning a local official in the early 13th century. Historical accounts also associate the village during the Frankish period with the cultivation of medicinal and aromatic plants.
Natural environment and hazel forest
The landscape is one of Alona's defining characteristics. Dense plantations of hazel trees, locally known as leftokarka, cover valleys around the settlement together with walnut trees and numerous fruit crops. Cherries, apples, almonds, hazelnuts and grapes mature successively from spring into autumn. The village's high elevation brings cool summers, cold winters and occasional snowfall, while autumn transforms its deciduous orchards into shades of yellow and gold.
Petros Vanezis Nature Trail
The circular Petros Vanezis Nature Trail passes through this rich landscape. According to the Cyprus Department of Forests, it is 1.5 km long, requires approximately 30 minutes and is rated difficulty level 3. It begins from two points along the main village road and passes through dense hazel plantations, cherry, apple and almond trees before reaching the river in an area associated with the Natura 2000 network.
Vines and traditional neighbourhoods
Vines are another characteristic feature of Alona. In several parts of the village they extend over roads and courtyards, forming natural green canopies. The historical description of the community records an especially impressive stretch of approximately 600 metres between the village entrance and square.
The older neighbourhoods preserve stone-built houses, narrow climbing lanes and stone-paved paths. Some paths were reconstructed during the 1940s, while several houses retain much older architectural features. Local tradition also records underground passages known as “katerka”, said to have been used as escape routes during dangerous periods. Another possibility recorded locally is that some were remnants of old mining galleries, since evidence of ancient metal-working has been reported nearby.
Church of Agios Georgios
The principal church is dedicated to Agios Georgios, the patron saint of Alona. The present church was erected on the remains of an earlier church destroyed by fire in the early 1830s and was subsequently enlarged during the closing decades of the 19th century. It is a three-aisled timber-roofed basilica. Its façade contains sculptures and relief decoration by Christodoulos E. Kanthos, father of the important Cypriot artist Telemachos Kanthos, bearing the date 1903.
Ecclesiastical heritage
The church preserves important old icons. The historical account records an icon of Agios Georgios associated with Kornaros the Cretan and the old devotional icon of Panagia Galaktotrophousa. During an exhibition of the church treasures in 1998, removal of silver coverings revealed older paintings, including an icon of Agios Georgios by Symeon Protopriest dated 1641 and an icon of Panagia Chrysogalousa dated 1648.
Another important religious site is the chapel of Panagia Kardakiotissa. Its original construction date has not been securely established. The old chapel was destroyed by fire in 1987 and subsequently rebuilt on the same site. The historical account records that an old icon of Christ survived, while the former icon of the Virgin was destroyed.
Alona is also associated with the chapel of Agios Nikolaos Symfylou, near the Panagia Forest Station. It was reconstructed by people from Alona on the remains of an older church and the new chapel was inaugurated in 2008.
Population and urban migration
Like many mountain communities in Cyprus, Alona has been severely affected by migration to the towns. The original 2016 article recorded fewer than 70 winter residents, with the population increasing substantially during summer as expatriate villagers and holiday residents returned. The 2001 census recorded 90 inhabitants, while published data from the 2021 Population Census record 39 permanent residents. Despite this decline, people originating from Alona continue to maintain strong connections with their village.
Cultural life and old school
The Alona Athletic and Cultural Association (APOA), active since 1972, has played an important role in cultural and sporting activities and in village development. Its initiatives were also associated with the creation of the Petros Vanezis Nature Trail.
The former Alona Primary School was constructed in 1960 to a design by the distinguished Cypriot architect Neoptolemos Michaelides. Its position provides extensive views across the surrounding valley and, under suitable conditions, towards the Kyrenia mountain range. After ceasing to function as a village school, the building was used as a cultural and spiritual centre.
Alona today
Alona continues to preserve much of its distinctive character. Dense vegetation, hazel plantations, vineyards and orchards surround stone-built houses and narrow paved lanes, while its churches, old neighbourhoods and traditions preserve evidence of a long history. Although its permanent population has declined dramatically, returning residents and descendants continue to restore family houses and bring renewed life to the village, particularly during summer.
Location – Coordinates – Google Maps
Community: Alona
District: Nicosia
Region: Pitsilia – Troodos
Country: Cyprus
Elevation: approximately 1,200 m
Google Maps:
Alona Village – Cyprus
Exact decimal coordinates are not included until an appropriate central reference point for the village has been independently verified.
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken at Alona on 23 February 2016 by George Konstantinou.
Village details
Name: Alona
Type: Mountain village / community
District: Nicosia
Region: Pitsilia
Mountain range: Troodos, between Madari and Papoutsa
Elevation: approximately 1,200 m
Documented history: at least from the Frankish period
Medieval name recorded in sources: Salona
Characteristic crop: hazel
Other crops: cherries, apples, almonds, walnuts and grapes
Principal church: Agios Georgios
Nature trail: Petros Vanezis – circular, 1.5 km, difficulty level 3
Population 2001: 90
Population 2021: 39
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 23/2/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Alona Village – Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Church of Agios Georgios at Alona
Biodiversity of Cyprus – List of Cities, Towns and Villages in Cyprus
Alona Village – Official website
No comments:
Post a Comment