Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Σιά, 2/3/2016
Η Εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας στη Σιά
Στο κέντρο του χωριού Σιά της επαρχίας Λευκωσίας βρίσκεται η ιστορική Εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας, η κεντρική εκκλησία της κοινότητας και ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά και ιστορικά οικοδομήματά της.
Ο ναός δεσπόζει στον παλαιό πυρήνα του χωριού και για πολλές γενιές αποτελεί κέντρο της θρησκευτικής ζωής των κατοίκων της Σιάς.
Ιστορία και χρονολογία ανέγερσης
Σύμφωνα με τα στοιχεία που διατηρεί η κοινότητα της Σιάς, από ευρήματα που σχετίζονται με τον ναό προκύπτει ότι η εκκλησία φαίνεται να κτίστηκε περίπου το 1756.
Επειδή η πηγή χρησιμοποιεί τη διατύπωση «φαίνεται να κτίστηκε», το 1756 πρέπει να παρουσιάζεται ως περίπου χρονολογία ανέγερσης και όχι ως απόλυτα τεκμηριωμένο έτος θεμελίωσης.
Οι εικόνες των Αγίων, το Δωδεκάορτο και η παλαιά τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου αποτελούν σημαντικές μαρτυρίες για την ιστορική εξέλιξη του ναού.
Επέκταση του ναού
Η εκκλησία δεν διατήρησε ακριβώς την αρχική της μορφή.
Περίπου έναν αιώνα μετά την αρχική ανέγερσή της πραγματοποιήθηκε επέκταση του οικοδομήματος, η οποία τοποθετείται γύρω στο 1886.
Η ιστορική αυτή φάση συνδέεται με την τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου στον βόρειο τοίχο, η οποία σώζεται μέχρι σήμερα.
Έτσι, ο σημερινός ναός αποτελεί αποτέλεσμα τουλάχιστον δύο βασικών οικοδομικών φάσεων: της αρχικής κατασκευής γύρω στο 1756 και της μεταγενέστερης επέκτασης περίπου το 1886.
Αρχιτεκτονική
Η Παναγία Χρυσελεούσα είναι κτισμένη σε βασιλικό ρυθμό.
Η βασιλική αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τύπους χριστιανικού ναού και χαρακτηρίζεται από επιμήκη ανάπτυξη του εσωτερικού χώρου.
Ο ναός της Σιάς είναι κατασκευασμένος εξωτερικά με πέτρα της περιοχής, στοιχείο που τον εντάσσει αρμονικά στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική εικόνα του χωριού.
Καμπαναριό
Στο πλάι της εκκλησίας υψώνεται ένα ψηλό καμαρωτό καμπαναριό.
Το καμπαναριό αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα εξωτερικά στοιχεία του ναού και συνδέεται λειτουργικά με τη θρησκευτική ζωή της κοινότητας, καλώντας τους πιστούς στις κυριακάτικες και εορταστικές ακολουθίες.
Χωρητικότητα
Η εκκλησία μπορεί να φιλοξενήσει περίπου 200 πιστούς.
Στην παλιά αγγλική μετάφραση της ανάρτησης του Biodiversity of Cyprus αναφέρεται κατά λάθος ο αριθμός 2.000. Το ελληνικό πρωτότυπο και η επίσημη πηγή της κοινότητας αναφέρουν περίπου 200, που είναι το σωστό στοιχείο.
Το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι
Ιδιαίτερη αξία έχει το παλαιό ξύλινο σκαλιστό εικονοστάσι της εκκλησίας.
Η ξυλογλυπτική του διακόσμηση περιλαμβάνει παραστάσεις από αμπέλια και πουλιά, ενώ τμήματα της επιφάνειάς του είναι επιχρυσωμένα ή καλυμμένα με χρυσομπογιά.
Η επιλογή της αμπέλου έχει ιδιαίτερη θέση στη χριστιανική εικονογραφία και διακόσμηση, ενώ ο συνδυασμός φυτικών και ζωικών μοτίβων αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της παραδοσιακής εκκλησιαστικής ξυλογλυπτικής.
Οι πύλες του εικονοστασίου
Το εικονοστάσι διαθέτει δύο πύλες.
Η κεντρική είναι η Ωραία Πύλη, η οποία οδηγεί στο Ιερό Βήμα και αποτελεί το κεντρικό λειτουργικό άνοιγμα του εικονοστασίου.
Υπάρχει επίσης βόρεια πύλη.
Εικόνες και Δωδεκάορτο
Στο εικονοστάσι φυλάσσονται παλαιές εικόνες Αγίων καθώς και το Δωδεκάορτο, δηλαδή η εικονογραφική σειρά των σημαντικότερων εορτών του ετήσιου λειτουργικού κύκλου της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Οι εικόνες και το Δωδεκάορτο αποτελούν σημαντικά στοιχεία όχι μόνο της θρησκευτικής αλλά και της καλλιτεχνικής κληρονομιάς του ναού.
Η τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου
Ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα στοιχεία στο εσωτερικό της εκκλησίας είναι η μεγάλη τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου στον βόρειο τοίχο.
Η τοιχογραφία είναι μεγάλη και ιδιαίτερα ευδιάκριτη και αποτελεί ξεχωριστό στοιχείο του εσωτερικού διακόσμου.
Η τοπική ιστορική καταγραφή τη συνδέει με τον γνωστό αγιογράφο Φιλάρετο.
Παράλληλα, η τοιχογραφία χρησιμοποιείται ως ένα από τα στοιχεία που βοηθούν στην κατανόηση της μεταγενέστερης οικοδομικής φάσης και της επέκτασης του ναού γύρω στο 1886.
Ο γυναικωνίτης
Η εκκλησία διαθέτει μεγάλο και ευρύχωρο γυναικωνίτη.
Ο γυναικωνίτης αποτελεί υπερυψωμένο τμήμα του εσωτερικού του ναού και επέτρεπε παραδοσιακά την παρακολούθηση της Θείας Λειτουργίας από επιπλέον αριθμό πιστών.
Η ύπαρξή του αυξάνει ουσιαστικά τη λειτουργική χωρητικότητα του σχετικά παλαιού ναού.
Αφιέρωση στην Παναγία Χρυσελεούσα
Ο ναός είναι αφιερωμένος στην Παναγία Χρυσελεούσα.
Η προσωνυμία Χρυσελεούσα χρησιμοποιείται σε διάφορους ναούς της Κύπρου αφιερωμένους στη Θεοτόκο και συνδέεται με τη βαθιά και μακραίωνη τιμή της Παναγίας στην κυπριακή ορθόδοξη παράδοση.
Στη Σιά η Παναγία Χρυσελεούσα αποτελεί την κεντρική εκκλησία του χωριού και συνδέεται άμεσα με τη θρησκευτική και κοινωνική ζωή της κοινότητας.
Πανήγυρη – 8 Σεπτεμβρίου
Η εκκλησία πανηγυρίζει στις 8 Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει το Γενέσιο της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Η εορτή αποτελεί την κύρια πανήγυρη του ναού και μία από τις σημαντικές θρησκευτικές ημέρες για την κοινότητα της Σιάς.
Θρησκευτικό κέντρο της κοινότητας
Ως κεντρικός ναός της Σιάς, η Παναγία Χρυσελεούσα χρησιμοποιείται για τις τακτικές ακολουθίες και τις σημαντικές θρησκευτικές τελετές της κοινότητας.
Στον ναό τελούνται επίσης τα ετήσια εθνικά μνημόσυνα των πεσόντων και αγνοουμένων της Σιάς. Μετά τη Θεία Λειτουργία ακολουθεί τρισάγιο και κατάθεση στεφάνων στο Μνημείο Πεσόντων και Αγνοουμένων στο προαύλιο του Κοινοτικού Συμβουλίου.
Εκκλησιαστική κληρονομιά της Σιάς
Η Παναγία Χρυσελεούσα αποτελεί τον κεντρικό ναό ενός ευρύτερου δικτύου εκκλησιών και εξωκλησιών που διατηρεί η Σιά.
Στην περιοχή βρίσκονται, μεταξύ άλλων, το Ξωκλήσι των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και το Ξωκλήσι της Αγίας Ειρήνης Χρυσοβαλάντου, καθώς και άλλα μικρά θρησκευτικά μνημεία της κοινότητας.
Μαζί αποτελούν σημαντικό τμήμα της θρησκευτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του χωριού.
Πολιτιστική αξία
Η αξία της Παναγίας Χρυσελεούσας δεν περιορίζεται στη λειτουργία της ως ενοριακού ναού.
Η πιθανή ανέγερσή της γύρω στο 1756, η επέκταση του 19ου αιώνα, η τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου, το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι, οι παλιές εικόνες και το Δωδεκάορτο αποτελούν υλικά τεκμήρια της ιστορικής συνέχειας της κοινότητας.
Ο ναός αποτελεί έτσι ταυτόχρονα χώρο λατρείας, ιστορικό οικοδόμημα και φορέα της τοπικής μνήμης της Σιάς.
Τοποθεσία – Συντεταγμένες – Google Maps
Η Εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας βρίσκεται στο κέντρο της κοινότητας Σιάς, στην επαρχία Λευκωσίας.
Google Maps:
Παναγία Χρυσελεούσα – Σιά, Κύπρος
Για τις αριθμητικές συντεταγμένες δεν καταχωρίζω αυθαίρετο σημείο χωρίς επιβεβαίωση ότι αντιστοιχεί ακριβώς στον συγκεκριμένο ναό και όχι απλώς στο κέντρο της Σιάς.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στη Σιά στις 2 Μαρτίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Εκκλησία Παναγίας Χρυσελεούσας
Αγγλική ονομασία: Panagia Chryseleousa Church
Αφιέρωση: Υπεραγία Θεοτόκος – Παναγία Χρυσελεούσα
Τύπος: Κεντρική ενοριακή εκκλησία
Αρχιτεκτονικός τύπος: Βασιλική
Πιθανή χρονολογία ανέγερσης: περίπου 1756
Μεταγενέστερη επέκταση: περίπου 1886
Υλικό εξωτερικής τοιχοποιίας: τοπική πέτρα
Χωρητικότητα: περίπου 200 πιστοί
Εικονοστάσι: ξύλινο, ξυλόγλυπτο, με παραστάσεις αμπέλων και πουλιών
Πύλες εικονοστασίου: Ωραία Πύλη και βόρεια πύλη
Σημαντική τοιχογραφία: Άγιος Γεώργιος, στον βόρειο τοίχο
Αγιογράφος που αναφέρεται στην τοπική πηγή: Φιλάρετος
Γυναικωνίτης: μεγάλος και ευρύχωρος
Καμπαναριό: ψηλό, καμαρωτό
Κύρια εορτή: 8 Σεπτεμβρίου – Γενέσιο της Θεοτόκου
Θέση: κέντρο της Σιάς
Κοινότητα: Σιά
Επαρχία: Λευκωσία
Χώρα: Κύπρος
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 2/3/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Η Εκκλησία Παναγία Χρυσελεούσας στο χωριό Σιά
Biodiversity of Cyprus – Το χωριό Σιά – Sia Village – Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Ξωκλήσι Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Σιά
Biodiversity of Cyprus – Ξωκλήσι Αγίας Ειρήνης Χρυσοβαλάντου στη Σιά
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Sia Community Council – Panagia Chryseleousa Church
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Sia, 2/3/2016
Panagia Chryseleousa Church at Sia
The Church of Panagia Chryseleousa stands in the centre of Sia village in the Nicosia District and is the principal church of the community.
For generations it has served as one of the main centres of the religious and social life of Sia.
History and construction
According to historical information preserved by Sia Community Council, evidence associated with the church indicates that it was probably constructed around 1756.
Since the historical source itself presents this as an approximate date, 1756 should not be treated as an absolutely documented foundation year.
The old icons, the Dodekaorton and the wall painting of Saint George provide important evidence concerning the historical development of the church.
Extension around 1886
The church did not retain precisely its original form.
Approximately a century after its initial construction, the building underwent an extension around 1886.
This later phase is associated with the surviving wall painting of Saint George on the northern wall.
The present church therefore reflects at least two important phases: its original construction around 1756 and its subsequent enlargement during the 19th century.
Architecture
Panagia Chryseleousa is built in the basilica style.
Externally, the church is constructed from local stone, integrating the building with the traditional architectural character of Sia.
A tall arched bell tower rises beside the church and forms one of its most prominent external architectural features.
Capacity
The church can accommodate approximately 200 worshippers.
The old English text of the Biodiversity of Cyprus article incorrectly gives the figure as 2,000. The original Greek text and the community source give approximately 200, which is the correct figure.
The carved wooden iconostasis
One of the most important features of the interior is its carved wooden iconostasis.
Its carefully executed decoration incorporates representations of vines and birds, with gilded or gold-painted details.
The iconostasis contains two doors: the central Royal Door, or Beautiful Gate, and a northern door.
Icons and the Dodekaorton
Old icons of saints and the Dodekaorton are preserved within the church.
The Dodekaorton represents the major feasts of the Orthodox liturgical year and forms an important part of the church's iconographic programme.
These works constitute elements of both the religious and artistic heritage of Panagia Chryseleousa.
Wall painting of Saint George
A particularly important feature is the large wall painting of Saint George preserved on the northern wall of the church.
The local historical account associates the work with the icon painter Filaretos.
The painting is also important for understanding the later architectural development of the church and its extension around 1886.
Women's gallery
The church contains a large and spacious women's gallery.
This elevated internal area provided additional space for worshippers and forms part of the traditional arrangement of the church interior.
Dedication to Panagia Chryseleousa
The church is dedicated to the Virgin Mary under the title Panagia Chryseleousa.
Devotion to the Virgin Mary occupies a central position in Cypriot Orthodox Christianity, and churches bearing the title Chryseleousa are found in several communities across Cyprus.
At Sia, Panagia Chryseleousa is the principal church of the village.
Feast – 8 September
The church celebrates its principal feast on 8 September, the Orthodox feast of the Nativity of the Theotokos.
This is the principal annual religious celebration associated with the church and an important feast for the community.
Religious centre of Sia
As the principal parish church, Panagia Chryseleousa hosts regular services and important religious ceremonies of the community.
The annual national memorial service for the fallen and missing persons of Sia is also celebrated at the church, followed by a trisagion and wreath laying at the community's memorial.
Ecclesiastical heritage of Sia
Panagia Chryseleousa forms the centre of a wider network of churches and rural chapels associated with Sia.
These include the Chapel of Saints Constantine and Helen and the Chapel of Agia Irini Chrysovalantou, together with other small religious monuments in the surrounding countryside.
Collectively they form an important part of the religious and cultural landscape of the community.
Historical and cultural value
The significance of Panagia Chryseleousa extends beyond its continuing religious function.
Its probable 18th-century construction, 19th-century extension, wall painting of Saint George, carved iconostasis, old icons and Dodekaorton preserve important evidence of the historical development of Sia.
The church is therefore simultaneously a place of worship, a historic building and a repository of local community memory.
Location – Coordinates – Google Maps
Panagia Chryseleousa Church is situated in the centre of Sia village, Nicosia District, Cyprus.
Google Maps:
Panagia Chryseleousa Church – Sia, Cyprus
Exact decimal coordinates are not included unless the precise point of the church itself can be independently verified.
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken at Sia on 2 March 2016 by George Konstantinou.
Church details
Name: Panagia Chryseleousa Church
Dedication: Virgin Mary – Panagia Chryseleousa
Type: Principal parish church
Architectural type: Basilica
Probable construction: c. 1756
Extension: c. 1886
Exterior material: local stone
Capacity: approximately 200 worshippers
Iconostasis: carved wood with vine and bird motifs
Iconostasis doors: Royal Door and northern door
Important wall painting: Saint George on the northern wall
Icon painter named by the local source: Filaretos
Women's gallery: large and spacious
Bell tower: tall and arched
Principal feast: 8 September – Nativity of the Theotokos
Location: centre of Sia
Community: Sia
District: Nicosia
Country: Cyprus
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 2/3/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Panagia Chryseleousa Church at Sia Village
Biodiversity of Cyprus – Sia Village – Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Chapel of Saints Constantine and Helen at Sia
Biodiversity of Cyprus – Chapel of Agia Irini Chrysovalantou at Sia
Biodiversity of Cyprus – List of Cities, Towns and Villages in Cyprus
Sia Community Council – Panagia Chryseleousa Church
No comments:
Post a Comment