Η εκκλησία Παναγία Χρυσελεούσας στο χωριό Σιά
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Σιά, 2/3/2016
Ξωκλήσι Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Σιά
Το Ξωκλήσι των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης βρίσκεται έξω από το χωριό Σιά της επαρχίας Λευκωσίας, στα ανατολικά της κοινότητας, κτισμένο πάνω σε μικρό λόφο μέσα στο χαρακτηριστικό φυσικό και αγροτικό τοπίο της περιοχής.
Πρόκειται για ένα μικρό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό για τη θρησκευτική παράδοση της Σιάς εξωκλήσι. Το σημερινό οικοδόμημα ανεγέρθηκε το 1950, ενώ η σχέση του συγκεκριμένου τόπου με τη λατρεία των Αγίων φαίνεται ότι είναι παλαιότερη, καθώς στους πρόποδες του λόφου διατηρείται αγίασμα και χώρος όπου, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, οι κάτοικοι τελούσαν τη Θεία Λειτουργία πριν από την ανέγερση του σημερινού ναού.
Ανέγερση το 1950
Η σημερινή εκκλησία είναι κτίσμα του 1950.
Η εικόνα που είναι αφιερωμένη στους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη είναι λίγο παλαιότερη, καθώς χρονολογείται στο 1949.
Το γεγονός ότι η εικόνα προϋπήρχε κατά ένα έτος της σημερινής εκκλησίας αποτελεί ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας του ξωκλησιού και πιθανότατα συνδέεται με την προϋπάρχουσα λατρευτική παράδοση της περιοχής.
Αρχιτεκτονική
Το ξωκλήσι είναι ένα μικρό, λιτό και πετρόκτιστο οικοδόμημα, με απλή ορθογώνια μορφή και κεραμοσκεπή.
Στο πλάι του ναού υψώνεται το χαρακτηριστικό καμαρωτό καμπαναριό του.
Η αρχιτεκτονική του είναι απέριττη, χωρίς έντονο εξωτερικό διάκοσμο, χαρακτηριστικό πολλών μικρών αγροτικών εξωκλησιών που ανεγέρθηκαν στην Κύπρο κατά τον 20ό αιώνα.
Χωρητικότητα
Παρά τις σχετικά μικρές διαστάσεις του, το ξωκλήσι αναφέρεται ότι μπορεί να φιλοξενήσει περίπου 80–100 πιστούς.
Η χωρητικότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία κατά την ημέρα της εορτής των Αγίων, όταν πιστοί από τη Σιά και την ευρύτερη περιοχή συγκεντρώνονται στο ξωκλήσι.
Εσωτερικό
Το εσωτερικό του ναού είναι επίσης λιτό.
Το εικονοστάσι είναι κατασκευασμένο από μάρμαρο και μωσαϊκό και χαρακτηρίζεται από απλή διακόσμηση, σε αρμονία με τη γενικότερη απέριττη μορφή του εξωκλησιού.
Η ιστορική εικόνα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, κατασκευής του 1949, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα λατρευτικά αντικείμενα του ναού και φυλάσσεται σε ειδικό προσκυνητάρι.
Η εικόνα του 1949
Η αφιερωμένη στους δύο Αγίους εικόνα χρονολογείται στο 1949, έναν χρόνο πριν από την ανέγερση του σημερινού ξωκλησιού.
Κατά την πανήγυρη της 21ης Μαΐου πραγματοποιείται λιτάνευση της εικόνας, διατηρώντας μια θρησκευτική παράδοση που συνδέει το σημερινό εκκλησάκι με τη λατρευτική ιστορία της περιοχής.
Λειτουργίες και πανήγυρη
Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή της κοινότητας, το ξωκλήσι λειτουργείται περίπου δύο έως τρεις φορές τον χρόνο.
Η κύρια πανήγυρη πραγματοποιείται στις 21 Μαΐου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά από κοινού τους Αγίους και Ισαποστόλους Κωνσταντίνο και Ελένη.
Κατά την πανηγυρική εορτή πραγματοποιείται και λιτάνευση της εικόνας των Αγίων.
Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη
Ο Μέγας Κωνσταντίνος και η μητέρα του, Αγία Ελένη, τιμώνται από την Ορθόδοξη Εκκλησία ως Ισαπόστολοι.
Ο Κωνσταντίνος Α΄ υπήρξε Ρωμαίος αυτοκράτορας και η βασιλεία του συνδέθηκε καθοριστικά με τη μεταβολή της θέσης του Χριστιανισμού μέσα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Το Διάταγμα των Μεδιολάνων το 313 μ.Χ. συνδέεται με την καθιέρωση θρησκευτικής ανεκτικότητας προς τους Χριστιανούς, ενώ το 325 συγκλήθηκε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Νίκαια.
Η Αγία Ελένη συνδέεται στην εκκλησιαστική παράδοση με το ταξίδι της στους Αγίους Τόπους και την εύρεση του Τιμίου Σταυρού περίπου το 326 μ.Χ.
Η Αγία Ελένη και η Κύπρος
Η Αγία Ελένη κατέχει ιδιαίτερη θέση και στη θρησκευτική παράδοση της Κύπρου.
Σύμφωνα με αρχαία εκκλησιαστική παράδοση, κατά την επιστροφή της από τους Αγίους Τόπους πέρασε από την Κύπρο. Με την παρουσία της στο νησί συνδέονται παραδόσεις για την ίδρυση του Σταυροβουνίου και την απόθεση εκεί τεμαχίου του Τιμίου Ξύλου.
Η παράδοση αυτή έχει επηρεάσει βαθιά τη θρησκευτική ιστορία της Κύπρου και εξηγεί εν μέρει την ιδιαίτερα διαδεδομένη τιμή προς τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη στο νησί.
Το αγίασμα στους πρόποδες του λόφου
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της συγκεκριμένης τοποθεσίας βρίσκεται όχι στο ίδιο το ξωκλήσι αλλά στους πρόποδες του λόφου.
Η επίσημη περιγραφή της Σιάς αναφέρει ότι εκεί βρίσκεται πηγή αγιάσματος αφιερωμένη στους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη, η οποία τρέχει καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Η παρουσία του αγιάσματος αποτελεί σημαντικό στοιχείο της παλαιότερης θρησκευτικής παράδοσης της περιοχής.
Ο παλαιός υπαίθριος χώρος λατρείας
Κοντά στο αγίασμα και στον ποταμό διατηρείται ένα ιδιαίτερο παλαιό κατάλοιπο που συνδέεται με τη λατρευτική ιστορία του τόπου.
Πρόκειται για ένα τετράγωνο μαρμάρινο κτίσμα, το οποίο στην παλιά καταγραφή της κοινότητας αναφέρεται με την τοπική ονομασία «τζιούρη».
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, πολύ πριν από την ανέγερση του σημερινού ξωκλησιού οι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν αυτόν τον χώρο για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας.
Πώς τελούνταν παλαιότερα η λειτουργία
Η παλιά περιγραφή διασώζει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα της θρησκευτικής ζωής της κοινότητας.
Οι κάτοικοι έδεναν σεντόνια από το μαρμάρινο κτίσμα προς τα κοντινά ελαιόδεντρα, δημιουργώντας έναν αυτοσχέδιο προστατευμένο χώρο.
Δύο βράχοι που βρίσκονταν στο κέντρο χρησιμοποιούνταν ως Αγία Τράπεζα, ενώ ο ιερέας στεκόταν μέσα στο μαρμάρινο κτίσμα και έψαλλε.
Οι πιστοί συγκεντρώνονταν στον περιβάλλοντα χώρο και παρακολουθούσαν τη λειτουργία.
Η περιγραφή αυτή αποτελεί πολύτιμο στοιχείο της τοπικής προφορικής και θρησκευτικής παράδοσης και δείχνει ότι η συγκεκριμένη θέση λειτουργούσε ως τόπος λατρείας πριν αποκτήσει το σημερινό εκκλησιαστικό οικοδόμημα.
Διατήρηση της παλιάς παράδοσης
Το μαρμάρινο κτίσμα διατηρείται και συνδέεται ακόμη με εικόνες των Αγίων.
Σύμφωνα με την καταγραφή της κοινότητας, οι κάτοικοι φροντίζουν ώστε τα καντήλια των Αγίων να παραμένουν αναμμένα, συνεχίζοντας μια παράδοση που συνδέει τις νεότερες γενιές με τον παλιό χώρο λατρείας.
Έτσι, η περιοχή περιλαμβάνει ουσιαστικά δύο αλληλένδετα στοιχεία: το σημερινό ξωκλήσι του 1950 στην κορυφή του μικρού λόφου και τον παλαιότερο χώρο λατρείας με το αγίασμα στους πρόποδές του.
Φυσικό περιβάλλον
Το ξωκλήσι βρίσκεται πάνω σε μικρό λόφο ανατολικά της Σιάς, μέσα σε ένα τοπίο όπου συνυπάρχουν καλλιεργούμενες και ακαλλιέργητες εκτάσεις.
Η ευρύτερη περιοχή χαρακτηρίζεται από πεύκα, ελιές, δημητριακά και φυσική μεσογειακή βλάστηση, στοιχεία που δημιουργούν το χαρακτηριστικό αγροτικό τοπίο γύρω από την κοινότητα.
Η ύπαρξη της πηγής στους πρόποδες του λόφου προσθέτει ένα ακόμη φυσικό στοιχείο που συνδέεται άμεσα με τη θρησκευτική παράδοση του χώρου.
Θρησκευτική και πολιτιστική σημασία
Η αξία του ξωκλησιού δεν περιορίζεται στην αρχιτεκτονική του.
Το σημερινό κτίσμα του 1950, η εικόνα του 1949, η ετήσια πανήγυρη, το αγίασμα, ο παλαιός υπαίθριος χώρος τέλεσης της Θείας Λειτουργίας και η διατήρηση των καντηλιών αποτελούν διαφορετικά στοιχεία μιας συνεχούς τοπικής θρησκευτικής παράδοσης.
Ο χώρος αποτελεί έτσι μέρος τόσο της εκκλησιαστικής όσο και της λαογραφικής κληρονομιάς της Σιάς.
Τοποθεσία – Συντεταγμένες – Google Maps
Το ξωκλήσι βρίσκεται ανατολικά της Σιάς, πάνω σε μικρό λόφο, ενώ στους πρόποδες βρίσκεται το αγίασμα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης.
Google Maps:
Ξωκλήσι Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης – Σιά
Συντεταγμένες: Δεν προσθέτω αριθμητικό latitude/longitude χωρίς ασφαλή επιβεβαίωση του ακριβούς σημείου του ξωκλησιού. Προτιμούμε να παραμείνει προσωρινά χωρίς αριθμούς παρά να βάλουμε λανθασμένες συντεταγμένες.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στη Σιά στις 2 Μαρτίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Ξωκλήσι Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης
Αγγλική ονομασία: Chapel of Saints Constantine and Helen
Αφιέρωση: Άγιοι Ισαπόστολοι Κωνσταντίνος και Ελένη
Τύπος: Ορθόδοξο ξωκλήσι
Έτος ανέγερσης: 1950
Υλικό: πέτρα
Στέγη: κεραμοσκεπή
Χωρητικότητα: περίπου 80–100 πιστοί
Εικονοστάσι: μαρμάρινη κατασκευή με μωσαϊκό
Εικόνα Αγίων: 1949
Λειτουργίες: ιστορικά αναφέρονται 2–3 φορές τον χρόνο
Κύρια εορτή: 21 Μαΐου
Έθιμο εορτής: λιτάνευση της εικόνας
Αγίασμα: στους πρόποδες του λόφου, αφιερωμένο στους Αγίους
Παλαιός χώρος λατρείας: τετράγωνο μαρμάρινο κτίσμα και δύο βράχοι που χρησιμοποιούνταν ως Αγία Τράπεζα σύμφωνα με την τοπική παράδοση
Θέση: ανατολικά της Σιάς
Κοινότητα: Σιά
Επαρχία: Λευκωσία
Χώρα: Κύπρος
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 2/3/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Ξωκλήσι Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο χωριό Σιά
Biodiversity of Cyprus – Το χωριό Σιά – Sia Village – Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Sia Community Council – Tour of Sia
Εκκλησία της Κύπρου – Μνήμη των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Sia, 2/3/2016
Chapel of Saints Constantine and Helen at Sia
The Chapel of Saints Constantine and Helen stands outside Sia village in the Nicosia District, east of the community, on a small hill within the characteristic rural landscape of the area.
The present chapel was constructed in 1950. However, the religious association of the site appears to predate the present building, since a holy-water spring and an old place of worship survive at the foot of the hill.
Construction in 1950
The present chapel dates from 1950.
The devotional icon dedicated to Saints Constantine and Helen is slightly older, dating from 1949.
The fact that the icon predates the present chapel by one year is an interesting element in the history of the site and may reflect the older devotional tradition associated with this locality.
Architecture
The chapel is a small and simple stone-built structure with a rectangular form and tiled roof.
A characteristic arched bell-cote stands beside the church.
Its architectural treatment is modest, without elaborate external decoration, characteristic of many small rural Cypriot chapels constructed during the 20th century.
Capacity and interior
Despite its relatively modest dimensions, the chapel is reported to accommodate approximately 80–100 worshippers.
The interior is simple. Its iconostasis is constructed from marble and mosaic and has restrained decoration.
The devotional icon of Saints Constantine and Helen, dating from 1949, is kept on a special icon stand and constitutes one of the principal devotional objects of the church.
Services and feast
Historical information from the community records that the chapel was traditionally used for services approximately two or three times each year.
Its principal feast is celebrated on 21 May, when the Orthodox Church jointly commemorates Saints Constantine and Helen, Equal-to-the-Apostles.
A procession of the historic icon of the two saints forms part of the celebration.
Saints Constantine and Helen
Constantine the Great and his mother Helen are honoured by the Orthodox Church as Equal-to-the-Apostles.
The reign of Constantine I was of fundamental importance to the changing position of Christianity within the Roman Empire. The Edict of Milan in AD 313 is associated with religious toleration for Christians, while the First Ecumenical Council was convened at Nicaea in 325.
Orthodox tradition closely associates Saint Helen with her journey to the Holy Land and the discovery of the True Cross around AD 326.
Saint Helen and Cyprus
Saint Helen occupies a particularly important place in the religious traditions of Cyprus.
According to ancient ecclesiastical tradition, she visited Cyprus while returning from the Holy Land. Cypriot tradition connects her presence on the island with the foundation of Stavrovouni Monastery and the deposition there of a fragment of the True Cross.
This tradition has deeply influenced the religious history of Cyprus and contributed to the widespread veneration of Saints Constantine and Helen on the island.
The holy-water spring
One of the most important features of the site lies at the foot of the hill rather than beside the present chapel.
The official description of Sia records a holy-water spring dedicated to Saints Constantine and Helen, whose water runs throughout the year.
The spring is an important element of the older religious tradition associated with the locality.
The old outdoor place of worship
Near the spring and watercourse survives an unusual structure associated with the earlier devotional history of the site.
It is described as a square marble structure, known locally in the historical account as a “tziouri.”
According to local tradition, long before construction of the present chapel the inhabitants used this place for celebrating the Divine Liturgy.
How the service was traditionally celebrated
The historical description preserves an especially interesting account of the old religious practice.
Villagers stretched sheets between the marble structure and nearby olive trees, creating a temporary sheltered area.
Two rocks in the centre were used as the Holy Altar, while the priest stood within the marble structure and chanted the service.
The faithful gathered around the structure to participate in the Liturgy.
This account is an important element of the oral and religious traditions of Sia and indicates that the locality served as a place of worship before construction of the present chapel.
Continuity of the tradition
The old marble structure survives and remains associated with icons of the saints.
The historical community account records that villagers traditionally ensure that the vigil lamps of the saints remain burning.
The site therefore contains two interconnected elements: the chapel constructed in 1950 on the hill and the older devotional place with its holy-water spring at the foot of the hill.
Natural setting
The chapel stands on a small hill east of Sia in a landscape combining cultivated and uncultivated land.
The wider surroundings contain pine trees, olive trees, cereal fields and Mediterranean vegetation, producing the characteristic rural landscape surrounding the village.
The spring at the foot of the hill adds a natural feature that has become closely associated with the religious tradition of the locality.
Religious and cultural importance
The significance of the chapel extends beyond its architecture.
The 1950 building, the 1949 icon, annual feast, holy-water spring, old outdoor place of worship and continued care of the vigil lamps together preserve different aspects of a continuing local religious tradition.
The site therefore forms part of both the ecclesiastical and folkloric heritage of Sia.
Location – Coordinates – Google Maps
The chapel stands east of Sia on a small hill, with the holy-water spring situated at its foot.
Google Maps:
Chapel of Saints Constantine and Helen – Sia
Coordinates: Exact decimal latitude and longitude are not included until the precise chapel location can be independently verified.
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken at Sia on 2 March 2016 by George Konstantinou.
Church details
Name: Chapel of Saints Constantine and Helen
Dedication: Saints Constantine and Helen, Equal-to-the-Apostles
Type: Orthodox rural chapel
Construction: 1950
Building material: stone
Roof: tiled
Capacity: approximately 80–100 worshippers
Iconostasis: marble and mosaic construction
Devotional icon: 1949
Services: historically reported as two or three times annually
Feast: 21 May
Feast tradition: procession of the saints' icon
Holy-water spring: at the foot of the hill
Older place of worship: square marble structure and two rocks traditionally used as the Holy Altar
Location: east of Sia
Community: Sia
District: Nicosia
Country: Cyprus
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 2/3/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Chapel of Saints Constantine and Helen at Sia Village
Biodiversity of Cyprus – Sia Village – Cyprus
Biodiversity of Cyprus – List of Cities, Towns and Villages in Cyprus
Sia Community Council – Tour of Sia
Church of Cyprus – Saints Constantine and Helen
No comments:
Post a Comment