Κοινότητα Μαρωνιτών της Κύπρου - Ιστορία - Χωριά - Εκκλησίες - Τοπία - Maronite Community of Cyprus - History - Villages - Churches - Landscape
Το Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία των Μαρωνιτών στο χωριό της Αγίας Μαρίνας Σκυλλούρας - The Cypriot Maronite Monastery of Prophet Elias - Cyprus
Τοπία κοντά στο κατεχόμενο χωριό της Αγίας Μαρίνας Σκυλλούρας
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας, 12/9/2016
Η Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας
Η Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας είναι κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Λευκωσίας και ένα από τα τέσσερα ιστορικά Μαρωνίτικα χωριά της Κύπρου, μαζί με τον Κορμακίτη, τον Ασώματο και την Καρπάσια. Βρίσκεται περίπου 24 χιλιόμετρα δυτικά της Λευκωσίας, περίπου 3 χιλιόμετρα δυτικά του δρόμου Λευκωσίας–Μύρτου, σε υψόμετρο περίπου 250 μέτρων. Είναι κτισμένη στους ανατολικούς πρόποδες μικρού οροπεδίου, του οποίου η ψηλότερη κορυφή φθάνει περίπου στα 363 μέτρα. Από τα υψώματα της περιοχής ανοίγεται ευρεία θέα προς τον κάμπο της Μόρφου και τη Μεσαορία.
Η Αγία Μαρίνα έχει ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της Μαρωνίτικης κοινότητας της Κύπρου. Κατά τον 19ο αιώνα οι Μαρωνίτες εξακολουθούσαν να κατοικούν σε έξι χωριά, ενώ αργότερα τα καθαρά ιστορικά τους κέντρα περιορίστηκαν στα τέσσερα χωριά Αγία Μαρίνα, Ασώματος, Καρπάσια και Κορμακίτης. Η επίσημη έκδοση της Κυπριακής Δημοκρατίας για τους Μαρωνίτες τονίζει τον ιδιαίτερο δεσμό της κοινότητας με τα χωριά και τη γη της, ακόμη και όταν σημαντικός αριθμός Μαρωνιτών μετακινήθηκε στις πόλεις κατά τη βρετανική περίοδο.
Ονομασία και ιστορικές αναφορές
Το χωριό πήρε το όνομά του από την Αγία Μαρίνα, προστάτιδα του οικισμού, στην οποία είναι αφιερωμένες τόσο η παλαιά όσο και η νεότερη εκκλησία του χωριού. Σε βενετικούς χάρτες και πηγές το χωριό εμφανίζεται ως S. Marina, ενώ ο Ιησουίτης ιερωμένος Τζιρόλαμο Νταντίνι, ο οποίος επισκέφθηκε την Κύπρο το 1596–1597, το καταγράφει ως Sandamarina και το περιλαμβάνει μεταξύ των Μαρωνίτικων χωριών του νησιού. Κατά τη Φραγκοκρατία υπαγόταν διοικητικά στο διαμέρισμα της Πεντάγυιας. Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια θεωρεί πιθανή την ίδρυσή του ήδη από τη βυζαντινή περίοδο, ενώ η ύπαρξή του κατά τη μεσαιωνική εποχή είναι σαφώς τεκμηριωμένη.
Μετά το 1974 χρησιμοποιήθηκε για το χωριό η τουρκική ονομασία Gürpınar, η οποία αποδίδεται ως «μεγάλη» ή «ισχυρή πηγή». Η ιστορική και επίσημη ονομασία της κοινότητας στην Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας.
Ιστορία από τους μεσαιωνικούς χρόνους
Η παρουσία της Αγίας Μαρίνας στις γραπτές πηγές του 16ου αιώνα δείχνει ότι το χωριό αποτελούσε ήδη οργανωμένο οικισμό πριν από την οθωμανική κατάκτηση της Κύπρου. Η καταγραφή του ανάμεσα στους Μαρωνίτικους οικισμούς από τον Νταντίνι το 1596 είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορία της Μαρωνίτικης παρουσίας στο νησί. Στην ευρύτερη περιοχή έχουν επίσης καταγραφεί αρχαιότητες προϊστορικών χρόνων και ίχνη κατοίκησης της βυζαντινής περιόδου.
Περίπου 2,5 χιλιόμετρα από το χωριό βρίσκονται κατάλοιπα βυζαντινού οικισμού ή πόλης στην τοποθεσία Φλούη, ενώ στην περιοχή βρίσκεται και η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Κοκκινόκρεμμου, ονομασία που συνδέεται με τον χαρακτηριστικό κόκκινο βράχο της περιοχής. Κοντά στο χωριό καταγράφεται επίσης η παλαιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Ρηγάτη.
Η Μαρωνίτικη κοινότητα και το χωριό
Η Αγία Μαρίνα αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της Μαρωνίτικης παρουσίας στην Κύπρο. Η Μαρωνίτικη κοινότητα έχει ιστορικές ρίζες στο νησί πολλών αιώνων και διατήρησε ιδιαίτερη θρησκευτική, κοινωνική και πολιτιστική ταυτότητα. Η επίσημη έκδοση της Κυπριακής Δημοκρατίας καταγράφει ότι κατά τον 19ο αιώνα οι Μαρωνίτες κατοικούσαν ακόμη σε έξι χωριά, ενώ σταδιακά τα τέσσερα βασικά Μαρωνίτικα χωριά που διατηρήθηκαν ήταν η Αγία Μαρίνα, ο Ασώματος, η Καρπάσια και ο Κορμακίτης.
Η Αγία Μαρίνα δεν ήταν όμως αποκλειστικά Μαρωνίτικος οικισμός σε όλη τη νεότερη ιστορία της. Κατά τον 20ό αιώνα ζούσαν εκεί και Τουρκοκύπριοι, ενώ σε παλαιότερες απογραφές καταγράφεται μικτός χριστιανικός και μουσουλμανικός πληθυσμός. Η παρουσία διαφορετικών κοινοτήτων αποτελούσε σημαντικό στοιχείο της κοινωνικής ιστορίας του χωριού μέχρι τις διακοινοτικές συγκρούσεις της περιόδου 1963–1964.
Γεωλογία, έδαφος και φυσικό περιβάλλον
Η γεωλογία της διοικητικής έκτασης της Αγίας Μαρίνας είναι ιδιαίτερα ποικίλη. Κυριαρχούν αποθέσεις του φλύσχη της Κυθρέας, του σχηματισμού Αθαλάσσας, με ασβεστολιθικούς ψαμμίτες και άμμους, του σχηματισμού Πάχνας, με κρητίδες, μάργες και ψαμμίτες, καθώς και του σχηματισμού Λαπήθου, που αποτελείται από πελαγικές κρητίδες, μάργες και ασβεστόλιθους. Απαντούν επίσης προσχώσεις αναβαθμίδων. Πάνω σε αυτά τα πετρώματα έχουν αναπτυχθεί ξερορεντζίνες, καφκάλλες και ασβεστούχα εδάφη.
Η μέση ετήσια βροχόπτωση της περιοχής είναι περίπου 350 χιλιοστά, χαρακτηριστικό που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τον ξηρό αγροτικό χαρακτήρα του τοπίου και την προσαρμογή των παραδοσιακών καλλιεργειών στις σχετικά χαμηλές βροχοπτώσεις. Η Αγία Μαρίνα συνδέεται προς τα ανατολικά με τη Σκυλλούρα, σε απόσταση περίπου 4 χιλιομέτρων, και προς τα βορειοδυτικά με τους Δύο Ποταμούς, περίπου 5 χιλιόμετρα μακριά.
Γεωργία, κτηνοτροφία και ασχολίες των κατοίκων
Η οικονομική ζωή της Αγίας Μαρίνας πριν από το 1974 ήταν στενά συνδεδεμένη με τη γη. Κυριότερες καλλιέργειες ήταν τα σιτηρά, ιδιαίτερα το σιτάρι και το κριθάρι, καθώς και κτηνοτροφικά φυτά. Υπήρχαν επίσης αμυγδαλιές, οι οποίες αποτελούσαν χαρακτηριστικό μέρος της αγροτικής παραγωγής και του τοπίου του χωριού.
Σημαντική ήταν επίσης η αιγοτροφία. Το 1973 καταγράφονται 64 κτηνοτρόφοι με 3.914 κατσίκες, καθώς και 1.197 πουλερικά, αριθμοί που φανερώνουν ότι η κτηνοτροφία αποτελούσε βασικό στοιχείο της τοπικής οικονομίας.
Η αρχική καταγραφή του Biodiversity of Cyprus διασώζει επίσης την πληροφορία ότι αρκετοί κάτοικοι ήταν ιδιοκτήτες φορτηγών και εργάζονταν εποχικά ή επαγγελματικά στα περιβόλια της Μόρφου, του Καραβά και της Λαπήθου, μεταφέροντας εισόδημα πίσω στην κοινότητα. Το χωριό ήταν ιδιαίτερα γνωστό για τα σιτηρά και τις αμυγδαλιές του.
Η καθημερινή ζωή και η κεντρική πηγή
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα τεκμηριωμένη πτυχή της καθημερινότητας του χωριού σώζεται στο ψηφιακό αρχείο Αψίδα του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου. Φωτογραφικό υλικό της δεκαετίας του 1950 καταγράφει γυναίκα της Αγίας Μαρίνας να μεταφέρει νερό από την κεντρική πηγή του χωριού προς το σπίτι σε μεταλλικό δοχείο. Τα σπίτια εκείνη την εποχή δεν διέθεταν ακόμη παντού εσωτερική παροχή νερού και η μεταφορά νερού από την πηγή αποτελούσε μέρος της καθημερινής ζωής.
Η μαρτυρία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί αποτυπώνει με συγκεκριμένο τρόπο τις συνθήκες ζωής των κατοίκων πριν από τον εκσυγχρονισμό των βασικών υποδομών και αποτελεί αυθεντικό τεκμήριο της κοινωνικής ιστορίας της Αγίας Μαρίνας.
Εκπαίδευση και κοινωνική ζωή
Στην Αγία Μαρίνα λειτουργούσε δημοτικό σχολείο, το οποίο εξυπηρετούσε τα παιδιά της κοινότητας πριν από τον εκτοπισμό των κατοίκων. Το σχολείο, οι εκκλησίες, οι γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες και οι θρησκευτικές πανηγύρεις αποτελούσαν βασικούς πυλώνες της κοινωνικής ζωής του χωριού. Η ιστορική μνήμη της κοινότητας διατηρείται σήμερα μέσα από οργανωμένα σύνολα των Αγιομαρινιτών, αρχεία, φωτογραφίες, μαρτυρίες και εκδόσεις. Η έκδοση «Αγία Μαρίνα, οι μνήμες δίνουν ελπίδα», που παρουσιάστηκε το 2022, συγκεντρώνει μαρτυρίες κατοίκων, σπάνιο φωτογραφικό υλικό και στοιχεία για την καθημερινή ζωή και τα έθιμα του χωριού.
Οι εκκλησίες της Αγίας Μαρίνας
Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία του χωριού έχουν οι δύο εκκλησίες που είναι αφιερωμένες στην προστάτιδά του, την Αγία Μαρίνα. Η παλαιά εκκλησία χρονολογείται, σύμφωνα με επίσημη έκδοση της Κυπριακής Δημοκρατίας, στο 1650, ενώ η νεότερη εκκλησία ολοκληρώθηκε το 1972, μόλις δύο χρόνια πριν από την τουρκική εισβολή.
Η νεότερη εκκλησία αποτελεί σημαντικό σύμβολο της εκτοπισμένης κοινότητας. Η πρώτη Θεία Λειτουργία εκεί μετά από 36 χρόνια τελέστηκε στις 17 Ιουλίου 2010, παρουσία περισσότερων από 500 πιστών και προεξάρχοντος του τότε Αρχιεπισκόπου Μαρωνιτών Κύπρου Ιωσήφ Σουέιφ. Η είσοδος έγινε υπό αυστηρούς περιορισμούς επειδή ο ναός βρισκόταν μέσα σε στρατιωτική περιοχή.
Η επίσημη κυβερνητική έκδοση καταγράφει ότι η νέα εκκλησία λειτούργησε επίσης στις 17 Ιουλίου 2011, στις 11 Φεβρουαρίου 2012 κατά την επίσκεψη του Μαρωνίτη Πατριάρχη Αντιοχείας Μαρ Μπεσιάρα Μπούτρος Ράι, και στις 17 Ιουλίου 2012.
Η εορτή της Αγίας Μαρίνας στις 17 Ιουλίου αποτελούσε μεγάλη θρησκευτική και κοινωνική πανήγυρη και συγκέντρωνε Μαρωνίτες από διάφορα χωριά της Κύπρου. Η θρησκευτική αυτή παράδοση συνεχίζεται και μετά τον εκτοπισμό. Ακόμη και το 2024 η Κυπριακή Δημοκρατία κατέγραφε ότι επιτρεπόταν Θεία Λειτουργία στο χωριό μόνο δύο φορές τον χρόνο και με σημαντικές δυσκολίες, εξαιτίας της περιορισμένης πρόσβασης, της έλλειψης υποδομών και των φθορών της εκκλησίας.
Το Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία
Σε μικρή απόσταση από την Αγία Μαρίνα βρίσκεται η Ιερά Μονή του Προφήτη Ηλία, ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα των Μαρωνιτών της Κύπρου. Επίσημη κυβερνητική έκδοση αναφέρει ότι το 1735 στάλθηκαν στην Κύπρο δύο Μαρωνίτες μοναχοί, ο Κύπριος Πέτρος και ο Λιβάνιος Μακάριος, οι οποίοι έκτισαν τη μονή κοντά στην Αγία Μαρίνα.
Νεότερη τεκμηρίωση του Digital Heritage Research Lab αναφέρει ότι η περιοχή είχε ήδη εκκλησία του Προφήτη Ηλία που είχε ανεγερθεί από κατοίκους το 1508, ενώ το μοναστηριακό συγκρότημα του 1735 εξελίχθηκε σταδιακά σε σημαντικό πνευματικό και κοινωνικό κέντρο με κάτω και πάνω μονή και βοηθητικά κτίσματα. Για σχεδόν δύο αιώνες αποτέλεσε κεντρικό σημείο της θρησκευτικής και πολιτιστικής ζωής των Μαρωνιτών και λειτουργούσε επίσης ως κέντρο φιλανθρωπίας.
Η μονή βομβαρδίστηκε κατά τη δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής του 1974 και υπέστη σοβαρές ζημιές. Η πρώτη λειτουργία μετά το 1974 πραγματοποιήθηκε στις 23 Ιουλίου 2006, ενώ στη συνέχεια επιτράπηκε ετήσιο προσκύνημα κατά την περίοδο της εορτής του Προφήτη Ηλία. Το 2008 πραγματοποιήθηκαν εργασίες καθαρισμού και περίφραξης με χρηματοδότηση του UNDP-ACT.
Έθιμα και πολιτιστική ζωή
Η θρησκευτική ζωή αποτελούσε βασικό στοιχείο της ταυτότητας των κατοίκων. Η εορτή της Αγίας Μαρίνας, η λιτανεία της εικόνας της και το προσκύνημα στον Προφήτη Ηλία αποτελούσαν σημαντικές ετήσιες εκδηλώσεις της κοινότητας. Το ψηφιακό αρχείο Αψίδα διατηρεί ιστορικό υλικό από λιτανείες της εικόνας της Αγίας Μαρίνας και του Προφήτη Ηλία, τεκμηριώνοντας τη συνέχεια των θρησκευτικών εθίμων των Αγιομαρινιτών.
Από την Αγία Μαρίνα προέρχονται επίσης καταγραφές της κυπριακής προφορικής παράδοσης. Στο αρχείο Αψίδα σώζεται φωτογραφικό τεκμήριο του Ιωσήφ Μιχαήλ, γνωστού ως Γιούσελλος, καταγόμενου από την Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας, να συμμετέχει σε τσιάττισμα, μια από τις χαρακτηριστικές μορφές αυτοσχέδιας ποιητικής αντιπαράθεσης της κυπριακής παράδοσης.
Τα γεγονότα του 1963–1964
Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960 στο χωριό ζούσαν Μαρωνίτες και Τουρκοκύπριοι. Κατά τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1963–1964, οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοι εγκατέλειψαν την Αγία Μαρίνα και μετακινήθηκαν σε τουρκοκυπριακές περιοχές. Από εκείνη την περίοδο και μέχρι το 1974 ο καταγεγραμμένος πληθυσμός του χωριού ήταν Μαρωνίτικος.
Η κοινωνική ιστορία του χωριού πριν από τις συγκρούσεις περιλάμβανε καθημερινή συμβίωση μεταξύ των κατοίκων. Η αρχική καταγραφή του Biodiversity of Cyprus αναφέρει ότι, παρά τις θρησκευτικές και κοινοτικές διαφορές, υπήρχαν στενές σχέσεις και συνεργασία μεταξύ των κατοίκων.
Η τουρκική εισβολή και ο εκτοπισμός του 1974
Με την τουρκική εισβολή του 1974 η Αγία Μαρίνα καταλήφθηκε και μετατράπηκε σε στρατιωτική ζώνη. Οι Μαρωνίτες κάτοικοί της εκτοπίστηκαν στις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, με πολλούς να εγκαθίστανται στον Κοτσιάτη και σε άλλες περιοχές. Η κατάληψη του χωριού διέκοψε τη συνεχή κατοίκηση της ιστορικής Μαρωνίτικης κοινότητας στην Αγία Μαρίνα.
Η επίσημη έκδοση της Κυπριακής Δημοκρατίας αναφέρει ότι η Αγία Μαρίνα μετατράπηκε σε στρατιωτική ζώνη και ότι η πρόσβαση των κατοίκων στα σπίτια και στις εκκλησίες τους απαγορεύτηκε. Οι περιορισμοί αυτοί διατηρήθηκαν ακόμη και μετά τη χαλάρωση της διακίνησης το 2003.
Παρότι κατά καιρούς ανακοινώθηκαν σχέδια ή προθέσεις για επιστροφή των κατοίκων, η επανεγκατάσταση δεν είχε πραγματοποιηθεί μέχρι τις πιο πρόσφατες επίσημες πληροφορίες που εντοπίστηκαν. Το 2024 η Κυπριακή Δημοκρατία εξακολουθούσε να αναφέρεται στις προσπάθειες των Μαρωνιτών της Αγίας Μαρίνας για επιστροφή και επανεγκατάσταση, ενώ οι επισκέψεις στο χωριό παρέμεναν περιορισμένες κυρίως σε ορισμένες θρησκευτικές τελετές.
Η κοινότητα σήμερα και η μνήμη της επιστροφής
Παρά τον εκτοπισμό, η Αγία Μαρίνα εξακολουθεί να υφίσταται ως οργανωμένη κοινότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στα επίσημα στοιχεία της Κεντρικής Υπηρεσίας Εκλογών περιλαμβάνεται μεταξύ των κατεχόμενων κοινοτήτων της επαρχίας Λευκωσίας, με δικό της Κοινοτικό Συμβούλιο.
Οι Αγιομαρινίτες εξακολουθούν να διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με τη γενέτειρά τους μέσα από το Κοινοτικό Συμβούλιο, οργανωμένα σύνολα, θρησκευτικές τελετές, πολιτιστικές εκδηλώσεις, αρχεία και εκδόσεις. Η διατήρηση της συλλογικής μνήμης αποτελεί βασικό στοιχείο της ταυτότητας της εκτοπισμένης κοινότητας και συνδέεται σταθερά με το αίτημα επιστροφής στο χωριό.
Τοποθεσία – Συντεταγμένες – Google Maps
Οι καταγεγραμμένες συντεταγμένες του οικισμού της Αγίας Μαρίνας Σκυλλούρας είναι:
35.226453, 33.129847.
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.226453%2C33.129847
Οι συντεταγμένες αφορούν τον οικισμό της Αγίας Μαρίνας Σκυλλούρας και όχι συγκεκριμένο κτίριο ή μνημείο.
Στοιχεία χωριού
Επίσημη ονομασία: Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας
Αγγλικά: Agia Marina Skyllouras
Ονομασία που χρησιμοποιείται στα κατεχόμενα: Gürpınar
Επαρχία: Λευκωσία
Χαρακτήρας: Ιστορικό Μαρωνίτικο χωριό
Καθεστώς: Κατεχόμενη κοινότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1974
Απόσταση από Λευκωσία: περίπου 24 χλμ. δυτικά
Υψόμετρο: περίπου 250 μ.
Υψηλότερο σημείο γειτονικού οροπεδίου: περίπου 363 μ.
Μέση ετήσια βροχόπτωση: περίπου 350 χιλ.
Κύριες παραδοσιακές καλλιέργειες: σιτάρι, κριθάρι, κτηνοτροφικά φυτά, αμυγδαλιές
Κτηνοτροφία το 1973: 64 κτηνοτρόφοι, 3.914 κατσίκες και 1.197 πουλερικά
Κύριες εκκλησίες: Παλαιά Εκκλησία Αγίας Μαρίνας, περ. 1650 · Νέα Εκκλησία Αγίας Μαρίνας, 1972
Κοντινό σημαντικό θρησκευτικό μνημείο: Μονή Προφήτη Ηλία, 1735
Άλλες αρχαιότητες/μνημεία: Φλούη, Άγιος Ιωάννης Κοκκινόκρεμμος, Άγιος Γεώργιος Ρηγάτης
Συντεταγμένες οικισμού: 35.226453, 33.129847
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 12/9/2016
Ιστορικές απογραφές πληθυσμού
| Έτος | Κάτοικοι |
|---|---|
| 1881 | 93 |
| 1891 | 107 |
| 1901 | 130 |
| 1911 | 157 |
| 1921 | 202 |
| 1931 | 249 – 193 Χριστιανοί και 56 Μουσουλμάνοι |
| 1946 | 323 – 280 Μαρωνίτες, 37 Τουρκοκύπριοι και 6 Ελληνοκύπριοι |
| 1960 | 440 – 375 Μαρωνίτες και 65 Τουρκοκύπριοι |
| 1973 | 414 – Μαρωνίτες |
Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από τις ιστορικές απογραφές όπως συγκεντρώνονται στη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια.
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Το κατεχόμενο Μαρωνίτικο χωριό Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας
Αρχική ανάρτηση
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια / Πολίγνωση – Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας
Polignosi
Κυπριακή Δημοκρατία – Οι Μαρωνίτες της Κύπρου
Επίσημη κυβερνητική έκδοση
Αψίδα – Ψηφιακή Πολιτιστική Κληρονομιά, Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου
Αρχείο Αγίας Μαρίνας Σκυλλούρας
Κυπριακή Δημοκρατία – Ανθρωπιστικά Θέματα Αγνοουμένων και Εγκλωβισμένων
Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας, 2024
GeoNames – Agia Marina (Skylloura)
GeoNames
The occupied Maronite village of Agia Marina Skyllouras, Nicosia District – Cyprus
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Agia Marina Skyllouras, 12 September 2016
Agia Marina Skyllouras
Agia Marina Skyllouras is an occupied village of Nicosia District and one of the four historic Maronite villages of Cyprus, together with Kormakitis, Asomatos and Karpasia. It lies about 24 kilometres west of Nicosia and roughly 3 kilometres west of the Nicosia–Myrtou road, at an elevation of approximately 250 metres. The settlement is built on the eastern foothills of a small plateau whose highest point reaches about 363 metres, overlooking the Morphou plain and the wider Mesaoria region.
Agia Marina occupies a particularly important place in the history of the Maronite community of Cyprus. During the nineteenth century Maronites still inhabited six villages, while in later times the four principal historic Maronite villages that remained were Agia Marina, Asomatos, Karpasia and Kormakitis. An official publication of the Republic of Cyprus emphasizes the close attachment of the Maronites to their villages and land even as increasing numbers moved to the towns during the British period.
Name and historical references
The village takes its name from Saint Marina, its patron saint, to whom both the old and the newer village churches are dedicated. Venetian maps and records show the settlement as S. Marina, while the Jesuit priest Girolamo Dandini, who visited Cyprus in 1596–1597, recorded it as Sandamarina and listed it among the Maronite villages of Cyprus. During the Frankish period it belonged administratively to the Pentageia district. The Great Cyprus Encyclopedia considers a Byzantine origin possible, while its existence during the medieval period is securely documented.
After 1974 the Turkish name Gürpınar, meaning approximately “large” or “strong spring”, came into use in the occupied area. The historic and official name of the community in the Republic of Cyprus remains Agia Marina Skyllouras.
Medieval and earlier history
Its appearance in sixteenth-century written sources demonstrates that Agia Marina was already an established settlement before the Ottoman conquest of Cyprus. Dandini's 1596 record is particularly important evidence for the long-standing Maronite presence in the village. Prehistoric antiquities and evidence of Byzantine-period occupation have also been recorded within the wider area.
Approximately 2.5 kilometres from the village are remains of a Byzantine settlement or town at Floui, while the church of Agios Ioannis Kokkinokremmos is associated with a distinctive red rock formation in the area. The old church of Agios Georgios Rigas is also recorded near the village.
The Maronite community
Agia Marina developed into one of the principal centres of the Maronite presence in Cyprus. The Maronite community has deep historical roots on the island and preserved a distinctive religious, social and cultural identity. An official publication of the Republic of Cyprus records that during the nineteenth century Maronites still lived in six villages, later concentrating principally in Agia Marina, Asomatos, Karpasia and Kormakitis.
The village was not exclusively Maronite throughout its modern history. Turkish Cypriots also lived there during the twentieth century, and earlier censuses recorded both Christian and Muslim inhabitants. This mixed population formed an important part of the village's social history until the intercommunal conflict of 1963–1964.
Geology, soils and natural environment
The geology of Agia Marina is varied. The administrative area includes deposits of the Kythrea Flysch, the Athalassa Formation, consisting mainly of calcareous sandstones and sands, the Pachna Formation, with alternating chalks, marls and sandstones, and the Lapithos Formation, comprising pelagic chalks, marls and limestones. Terrace deposits also occur. Xerorendzinas, kafkalla soils and calcareous soils developed over these formations.
Average annual rainfall is approximately 350 millimetres, contributing to the relatively dry rural landscape and favouring crops adapted to low rainfall. Agia Marina is connected eastwards with Skylloura, about 4 kilometres away, and northwestwards with Dyo Potamoi, about 5 kilometres distant.
Agriculture, livestock and occupations
Before 1974, village life depended strongly on agriculture. The principal crops were cereals, particularly wheat and barley, together with fodder crops. Almond trees also formed a characteristic element of local agriculture and the rural landscape.
Goat husbandry was especially important. In 1973, 64 livestock keepers with 3,914 goats were recorded, together with 1,197 poultry, demonstrating the substantial contribution of livestock farming to the local economy.
The original Biodiversity of Cyprus record also preserves the information that several residents owned trucks and travelled for work to the orchards of Morphou, Karavas and Lapithos, bringing income back to the village. Agia Marina was especially known for its cereals and almond trees.
Daily life and the village spring
A valuable record of everyday life survives in Apsida, the digital cultural heritage archive of the Cyprus University of Technology. A photograph from the 1950s shows a woman from Agia Marina carrying water from the central village spring to her home in a metal container. At that time household water supply was not yet universally available, and carrying water from the spring formed part of daily domestic life.
This record is particularly important because it provides direct evidence of living conditions before the modernization of basic infrastructure and preserves an authentic aspect of the social history of Agia Marina.
Education and community life
A primary school operated at Agia Marina before the displacement of the community. Together with the churches, agriculture, livestock farming and religious festivals, the school was one of the central institutions of village life. The community's memory continues to be preserved through organized associations, photographs, testimonies, archives and publications. The 2022 publication “Agia Marina, Memories Give Hope” includes testimonies of former residents, rare photographic material and information about customs and everyday life in the village.
The churches of Agia Marina
Two churches dedicated to Saint Marina, patron saint of the village, occupy a central place in the community's history. According to an official publication of the Republic of Cyprus, the old Church of Agia Marina dates from 1650, while the new church was completed in 1972, only two years before the Turkish invasion.
The newer church became an important symbol for the displaced community. The first Divine Liturgy there after 36 years was celebrated on 17 July 2010, attended by more than 500 worshippers and presided over by the then Maronite Archbishop of Cyprus, Joseph Soueif. Entry was subject to strict restrictions because the church stood within a military area.
The official government publication also records services on 17 July 2011, 11 February 2012 during the visit of Maronite Patriarch of Antioch Mar Bechara Boutros Rai, and 17 July 2012.
The feast of Saint Marina on 17 July traditionally attracted Maronites from across Cyprus and was celebrated with religious observances and communal festivities. The tradition has continued after displacement. As recently as 2024, official Republic of Cyprus information stated that religious services in the village were permitted only twice a year and remained difficult because of restricted access, lack of infrastructure and deterioration of the church.
Monastery of Prophet Elias
A short distance from Agia Marina stands the Holy Maronite Monastery of Prophet Elias, one of the most important religious centres of the Maronites of Cyprus. An official government publication records that in 1735 two Maronite monks, Petros from Cyprus and Makarios from Lebanon, were sent to Cyprus and established the monastery near Agia Marina.
Documentation by the Digital Heritage Research Lab further records that a church of Prophet Elias had already been erected there in 1508, while the monastic complex founded in 1735 gradually developed into an extensive religious centre comprising the lower and upper monasteries and associated buildings. For almost two centuries it served as a focal point of Maronite religious and cultural life and also functioned as a centre of charity.
The monastery was bombed during the second phase of the Turkish invasion in 1974 and suffered extensive damage. The first service after 1974 was held on 23 July 2006, after which an annual pilgrimage during the feast period of Prophet Elias was permitted. Cleaning and fencing works were carried out in 2008 with UNDP-ACT support.
Customs and cultural life
Religious practice formed a central part of the community's identity. The feast of Saint Marina, processions of her icon and the annual pilgrimage to Prophet Elias were important community events. The Apsida archive preserves historic material documenting processions connected with both Saint Marina and Prophet Elias, providing direct evidence of the religious traditions of the people of Agia Marina.
Agia Marina is also represented in records of Cypriot oral tradition. Apsida preserves a record of Joseph Michael, known as Yiousellos and originating from Agia Marina Skyllouras, performing tsiattista, the traditional Cypriot form of improvised poetic duelling.
The events of 1963–1964
Until the early 1960s, both Maronites and Turkish Cypriots lived in Agia Marina. During the intercommunal conflict of 1963–1964, the Turkish Cypriot residents left the village and moved to Turkish Cypriot-controlled areas. From that period until 1974, the recorded population of the village was Maronite.
The original Biodiversity of Cyprus record also preserves the recollection that relations and cooperation between the inhabitants had previously been close despite the religious and communal differences within the settlement.
Turkish invasion and displacement in 1974
During the Turkish invasion of Cyprus in 1974, Agia Marina was occupied and converted into a military zone. Its Maronite inhabitants were displaced to the government-controlled areas of the Republic of Cyprus, with many settling at Kotsiatis and elsewhere. The occupation interrupted the continuous residence of the historic Maronite community in its village.
An official Republic of Cyprus publication records that the village was turned into a military area and that residents were prevented from returning freely to their homes and churches. Restrictions continued even after the easing of crossing arrangements in 2003.
Although plans and proposals for the return of the inhabitants have periodically been announced, resettlement had still not taken place according to the latest official information located for this article. In 2024, the Republic of Cyprus continued to refer to the struggle of the Maronites of Agia Marina for return and resettlement, while visits remained largely limited to specific religious services.
The community today
Despite displacement, Agia Marina continues to exist as an organized community of the Republic of Cyprus. Official election records continue to list it among the occupied communities of Nicosia District with its own Community Council.
The people of Agia Marina maintain strong links with their village through the Community Council, associations, religious gatherings, cultural activity, archives, publications and oral memory. Preservation of collective memory remains a central element of the identity of the displaced community and is closely linked with its continuing aspiration to return.
Location – Coordinates – Google Maps
The recorded coordinates of the settlement of Agia Marina Skyllouras are:
35.226453, 33.129847.
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.226453%2C33.129847
These coordinates refer to the settlement of Agia Marina Skyllouras, rather than to a specific church, monastery or other monument.
Village details
Official name: Agia Marina Skyllouras
Greek: Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας
Name used in the occupied area: Gürpınar
District: Nicosia
Historic character: Maronite village
Status: Occupied community of the Republic of Cyprus since 1974
Distance from Nicosia: approximately 24 km west
Elevation: approximately 250 m
Highest point of nearby plateau: approximately 363 m
Average annual rainfall: approximately 350 mm
Traditional crops: wheat, barley, fodder crops and almonds
Livestock in 1973: 64 livestock keepers, 3,914 goats and 1,197 poultry
Principal churches: Old Church of Agia Marina, c. 1650; New Church of Agia Marina, 1972
Important nearby religious monument: Monastery of Prophet Elias, 1735
Other archaeological and religious sites: Floui, Agios Ioannis Kokkinokremmos, Agios Georgios Rigas
Settlement coordinates: 35.226453, 33.129847
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 12 September 2016
Historical population
| Year | Population |
|---|---|
| 1881 | 93 |
| 1891 | 107 |
| 1901 | 130 |
| 1911 | 157 |
| 1921 | 202 |
| 1931 | 249 – 193 Christians and 56 Muslims |
| 1946 | 323 – 280 Maronites, 37 Turkish Cypriots and 6 Greek Cypriots |
| 1960 | 440 – 375 Maronites and 65 Turkish Cypriots |
| 1973 | 414 – Maronites |
The figures are derived from the historical census series compiled in the Great Cyprus Encyclopedia.
Sources
Biodiversity of Cyprus – Agia Marina Skyllouras
Original post
Great Cyprus Encyclopedia / Polignosi – Agia Marina Skyllouras
Polignosi
Republic of Cyprus – The Maronites of Cyprus
Official government publication
Apsida – Digital Cultural Heritage, Cyprus University of Technology
Agia Marina archival record
Republic of Cyprus – Humanitarian Affairs of Missing and Enclaved Persons
Agia Marina Skyllouras, 2024
GeoNames – Agia Marina (Skylloura)
GeoNames
No comments:
Post a Comment