See also
Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο
Flora of Cyprus - ORGANIZED LINKS - Χλωρίδα της Κύπρου - ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Πλατάνια, 12/11/2014
Κοκκινομοσφιλιά – Crataegus monogyna Jacq.
Η Crataegus monogyna Jacq., γνωστή στην Κύπρο ως Κοκκινομοσφιλιά και στα αγγλικά ως Hawthorn ή Single-Seed Hawthorn, είναι φυλλοβόλος αγκαθωτός θάμνος ή μικρό δέντρο της οικογένειας Rosaceae. Είναι ιθαγενές, μη ενδημικό είδος της κυπριακής χλωρίδας και αποτελεί ένα από τα δύο αυτοφυή είδη του γένους Crataegus που απαντούν στην Κύπρο μαζί με τη μοσφιλιά, Crataegus azarolus. Στην Κύπρο απαντά επίσης το υβρίδιο μεταξύ των δύο ειδών, Crataegus × sinaica.
Η αποδεκτή επιστημονική ονομασία είναι Crataegus monogyna Jacq., δημοσιευμένη από τον Nikolaus Joseph von Jacquin το 1775. Το Kew τη δέχεται ως έγκυρο είδος και καταγράφει την Κύπρο ρητά μέσα στη φυσική του εξάπλωση.
Περιγραφή
Η κοκκινομοσφιλιά είναι φυλλοβόλος θάμνος ή μικρό δέντρο που στην Κύπρο φθάνει συνήθως μέχρι περίπου 7 μέτρα. Ο φλοιός είναι τραχύς και βαθιά αυλακωμένος, ενώ τα νεαρά κλαδιά φέρουν ισχυρά αγκάθια. Τα φύλλα είναι κατ’ εναλλαγή, απλά, ωοειδή έως αντωοειδή και βαθιά λοβωτά, περίπου 2–5 × 1,3–5 εκ.
Τα άνθη είναι ερμαφρόδιτα, λευκά ή ρόδινα, με πέντε πέταλα και έντονη οσμή, και σχηματίζονται σε επάκριους κόρυμβους. Χαρακτηριστικό γνώρισμα του είδους είναι ο ένας στύλος στο άνθος, στοιχείο που σχετίζεται και με την ονομασία monogyna. Οι καρποί είναι μικρά σαρκώδη μήλα, ωοειδή, ερυθρά έως αιματώδη όταν ωριμάσουν, και συνήθως περιέχουν έναν σκληρό πυρήνα.
Ανθοφορία και καρποφορία
Στην Κύπρο η κοκκινομοσφιλιά ανθίζει κυρίως από Απρίλιο έως Μάιο. Οι καρποί αναπτύσσονται αργότερα και ωριμάζουν από Σεπτέμβριο έως Νοέμβριο, όταν αποκτούν το χαρακτηριστικό έντονο κόκκινο χρώμα.
Εξάπλωση και ενδιαίτημα στην Κύπρο
Το είδος είναι ιθαγενές στην Κύπρο και σχετικά κοινό σε αρκετές περιοχές. Το Τμήμα Δασών το καταγράφει στην χερσόνησο του Ακάμα, τη Λαόνα, το Βουνί Παναγιάς, τον Πρόδρομο, τις Πλάτρες, τα Πλατάνια, τη Λόφου, το Πέρα Πεδί, το Σαράντι, το Φικάρδου και αλλού, συνήθως σε υψόμετρα περίπου 300–1.800 μέτρων.
Συμμετέχει σε διάφορους τύπους φυσικών οικοτόπων, μεταξύ των οποίων δάση ελιάς και χαρουπιάς, θαμνώνες λατζιάς, δάση τραχείας πεύκης και φρύγανα. Απαντά επίσης σε όρια δρόμων, καλλιεργειών και άλλες ημιφυσικές θέσεις.
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης τραβήχτηκαν στα Πλατάνια στις 12 Νοεμβρίου 2014. (biodiversitycyprus.blogspot.com)
Παγκόσμια εξάπλωση
Η φυσική εξάπλωση του είδους εκτείνεται από την Ευρώπη μέχρι τον Καύκασο και από τη βόρεια Αφρική έως το Ιράκ. Είναι ιθαγενές στην Κύπρο, την Ελλάδα, την Κρήτη, τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, την Τουρκία, τη Συρία και τον Λίβανο, καθώς και σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και της βόρειας Αφρικής. Έχει επίσης εισαχθεί σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Διάκριση από τη μοσφιλιά
Στην Κύπρο είναι σημαντικό να διακρίνεται από τη Crataegus azarolus, τη γνωστή μοσφιλιά. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά είναι ο αριθμός των στύλων του άνθους και το χρώμα των ώριμων καρπών. Η κοκκινομοσφιλιά έχει συνήθως έναν στύλο και κόκκινους καρπούς, ενώ η μοσφιλιά έχει διαφορετικά μορφολογικά χαρακτηριστικά και καρπούς που είναι συνήθως μεγαλύτεροι και πιο εύγευστοι. Εκεί όπου τα δύο είδη συνυπάρχουν μπορεί να εμφανιστεί φυσικός υβριδισμός και στην Κύπρο καταγράφεται το υβρίδιο Crataegus × sinaica.
Οικολογική σημασία
Η κοκκινομοσφιλιά έχει μεγάλη αξία για τη βιοποικιλότητα. Τα άνθη της παρέχουν γύρη και νέκταρ σε πολλά έντομα, ενώ οι πυκνοί και αγκαθωτοί κλάδοι προσφέρουν προστασία και θέσεις φωλιάσματος σε πτηνά και άλλα μικρά ζώα. Οι κόκκινοι καρποί αποτελούν σημαντική τροφή για πτηνά και θηλαστικά, τα οποία συμβάλλουν παράλληλα στη διασπορά των σπερμάτων.
Το Τμήμα Δασών τονίζει την οικολογική της αξία και τη δυνατότητά της να προσφέρει ταυτόχρονα τροφή και καταφύγιο σε έντομα, πτηνά και θηλαστικά.
Χρήσεις
Οι καρποί της κοκκινομοσφιλιάς είναι εδώδιμοι, αν και σύμφωνα με το Τμήμα Δασών δεν είναι τόσο εύγευστοι όσο οι καρποί της συγγενικής μοσφιλιάς Crataegus azarolus. Το είδος χρησιμοποιείται επίσης ως καλλωπιστικό, είτε μεμονωμένο είτε σε δενδροστοιχίες και φυσικούς φράκτες, λόγω της ανθεκτικότητάς του, της ανθοφορίας και των εντυπωσιακών κόκκινων καρπών του.
Στην Κύπρο, εθνοβοτανική έρευνα στην περιοχή του Τροόδους κατέγραψε παραδοσιακές χρήσεις του γένους Crataegus, κυρίως των C. monogyna και C. azarolus. Αποξηραμένα άνθη χρησιμοποιούνταν ως αφέψημα σε παραδοσιακές πρακτικές για αυξημένη αρτηριακή πίεση, καρδιακά προβλήματα και υψηλή χοληστερόλη, ενώ οι καρποί χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή μαρμελάδας που ονομαζόταν «λαδάπι» και συνδεόταν και με παραδοσιακή χρήση για πεπτικές ενοχλήσεις. Επειδή η συγκεκριμένη έρευνα καταγράφει τις χρήσεις σε επίπεδο γένους και για τα δύο είδη, δεν πρέπει όλες αυτές οι χρήσεις να αποδίδονται αποκλειστικά στο C. monogyna.
Σε ευρύτερη ευρωπαϊκή και μεσογειακή βιβλιογραφία, τα άνθη, τα φύλλα και οι καρποί της Crataegus monogyna έχουν μακρά ιστορία χρήσης σε παραδοσιακές παρασκευές. Σήμερα τυποποιημένα εκχυλίσματα κραταίγου χρησιμοποιούνται και στη φαρμακοβιομηχανία, ιδιαίτερα σε προϊόντα που σχετίζονται με την καρδιαγγειακή λειτουργία. Το Τμήμα Δασών αναφέρει ρητά τη σύγχρονη φαρμακευτική αξιοποίηση του είδους σε παρασκευάσματα για διαταραχές της καρδιάς και του κυκλοφορικού.
Οι αναφορές αυτές σε παραδοσιακές και φαρμακευτικές χρήσεις δεν σημαίνουν ότι τα αυτοσχέδια παρασκευάσματα είναι κατάλληλα για θεραπεία καρδιακών ή άλλων παθήσεων χωρίς ιατρική καθοδήγηση, ιδιαίτερα επειδή τα προϊόντα κραταίγου μπορεί να αλληλεπιδρούν με φαρμακευτικές αγωγές.
Πολλαπλασιασμός και καλλιέργεια
Το είδος πολλαπλασιάζεται με σπέρματα και μοσχεύματα. Η βλάστηση των σπερμάτων μπορεί να είναι αργή και σε ορισμένες περιπτώσεις να χρειαστεί μέχρι και 18 μήνες. Το Τμήμα Δασών έχει διαθέσει φυτά κοκκινομοσφιλιάς από τα φυτώριά του στα Πλατάνια και στον Σταυρό της Ψώκας.
Η ανθεκτικότητα, η μικρή απαίτηση σε φροντίδα και η μεγάλη οικολογική αξία της την καθιστούν κατάλληλη για φυσικούς φράκτες, φυτεύσεις αποκατάστασης και κήπους που αποσκοπούν στην υποστήριξη της τοπικής πανίδας.
Προστασία και απειλές στην Κύπρο
Ο συνολικός πληθυσμός της κοκκινομοσφιλιάς στην Κύπρο θεωρείται μεγάλος, αν και είναι δύσκολο να εκτιμηθεί επειδή το είδος εμφανίζεται συχνά ως μεμονωμένα φυτά ή μικρές ομάδες σε μεγάλη γεωγραφική έκταση. Οι κυριότερες τοπικές απειλές που καταγράφει το Τμήμα Δασών είναι η κατασκευή δρόμων, οι εκχερσώσεις και η επέκταση γεωργικών καλλιεργειών.
Σημαντικό μέρος των πληθυσμών βρίσκεται μέσα σε κρατικά δάση και προστατευόμενες δασικές περιοχές. Σύμφωνα με τη δασική νομοθεσία που αναφέρει το Τμήμα Δασών, για την υλοτομία κοκκινομοσφιλιάς εκτός κρατικού δάσους απαιτείται άδεια όταν η έμφλοια διάμετρος του κορμού σε ύψος 1,30 μ. υπερβαίνει τα 15 εκ.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το είδος έχει αξιολογηθεί ως Least Concern (LC).
Ιστορικές και λαογραφικές αναφορές
Η κοκκινομοσφιλιά και άλλα είδη κραταίγου συνδέθηκαν στην Ευρώπη με πολλές λαϊκές δοξασίες. Κατά τον Μεσαίωνα θεωρούνταν σύμβολα ελπίδας αλλά και προστασίας από τη μαγεία. Παλιές παραδόσεις απέδιδαν στον κράταιγο συμβολισμούς που σχετίζονταν τόσο με τη γονιμότητα όσο και με προλήψεις γύρω από την παρουσία των ανθέων του μέσα στο σπίτι. Οι αναφορές αυτές ανήκουν στη λαογραφική ιστορία του φυτού και όχι σε επιστημονικά τεκμηριωμένες ιδιότητες.
Ταξινομία και στοιχεία
Βασίλειο: Plantae
Τάξη: Rosales
Οικογένεια: Rosaceae
Γένος: Crataegus
Είδος: Crataegus monogyna Jacq.
Αποδεκτή επιστημονική ονομασία: Crataegus monogyna Jacq.
Ελληνικό κοινό όνομα: Κοκκινομοσφιλιά
Αγγλικά κοινά ονόματα: Hawthorn, Single-Seed Hawthorn
Βιολογική μορφή: Φυλλοβόλος θάμνος ή μικρό δέντρο
Ύψος στην Κύπρο: έως περίπου 7 μ.
Ανθοφορία στην Κύπρο: Απρίλιος–Μάιος
Ωρίμανση καρπών: Σεπτέμβριος–Νοέμβριος
Υψομετρική εξάπλωση στην Κύπρο: περίπου 300–1.800 μ.
Καθεστώς στην Κύπρο: Ιθαγενές μη ενδημικό
Οικογένεια στον οργανωμένο κατάλογο Biodiversity of Cyprus: Rosaceae
Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1392
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Τοποθεσία φωτογραφιών: Πλατάνια, Κύπρος
Ημερομηνία φωτογραφιών: 12/11/2014
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Crataegus monogyna Jacq. – Κοτσινομοσφιλιά – Cyprus. Αρχική ανάρτηση και φωτογραφική καταγραφή, Πλατάνια, 12/11/2014.
Biodiversity of Cyprus – Crataegus monogyna
Biodiversity of Cyprus – Flora of Cyprus – Organized Dynamic Checklist. Crataegus monogyna Jacq., οικογένεια Rosaceae, αρ. 1392, Ιθαγενές μη ενδημικό. (biodiversitycyprus.blogspot.com)
Flora of Cyprus – A Dynamic Checklist. Βασική ταξινομική πηγή για την κυπριακή χλωρίδα και την παρουσία του taxon στην Κύπρο.
Τμήμα Δασών Κυπριακής Δημοκρατίας – Δέντρο της Χρονιάς 2023: Κράταιγος η μονόγυνος – Κοκκινομοσφιλιά. Αναλυτικά στοιχεία για κοινά ονόματα, περιγραφή, ανθοφορία, καρποφορία, εξάπλωση, οικοτόπους, χρήσεις, απειλές και προστασία.
Plants of the World Online – Royal Botanic Gardens, Kew – Crataegus monogyna Jacq. Αποδεκτή ταξινομία και παγκόσμια φυσική εξάπλωση.
Della et al. / Ethnobotanical studies of Cyprus and Troodos medicinal plants. Κυπριακές παραδοσιακές χρήσεις του γένους Crataegus.
Kępińska-Pacelik & Biel (2026) – Hawthorn (Crataegus monogyna Jacq.): A Review of Therapeutic Potential and Applications. Σύγχρονη ανασκόπηση της χημικής σύνθεσης, των παραδοσιακών χρήσεων και της επιστημονικής έρευνας.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – PLATANIA, 12 NOVEMBER 2014
Kokkinomosfilia – Crataegus monogyna Jacq. – Hawthorn – Single-Seed Hawthorn
Crataegus monogyna Jacq., known in Cyprus as Kokkinomosfilia and in English as Hawthorn or Single-Seed Hawthorn, is a deciduous thorny shrub or small tree belonging to the family Rosaceae. It is a native, non-endemic component of the Cyprus flora and one of the two naturally occurring Crataegus species on the island, together with Crataegus azarolus. Cyprus also supports the natural hybrid between them, Crataegus × sinaica.
The accepted scientific name is Crataegus monogyna Jacq., published by Nikolaus Joseph von Jacquin in 1775. Plants of the World Online accepts it as a valid species and explicitly includes Cyprus within its native range.
Description
Kokkinomosfilia is a deciduous shrub or small tree reaching approximately 7 m in Cyprus. The bark is rugged and deeply furrowed, while the branches bear strong thorns. The leaves are alternate, simple, ovate to obovate and deeply lobed, measuring approximately 2–5 × 1.3–5 cm.
The hermaphrodite flowers are white or pink, five-petalled, strongly scented and arranged in terminal corymbs. A characteristic feature is the presence of a single style, reflected in the specific name monogyna. The fruit is a small fleshy red to blood-red pome, generally containing a single hard stone.
Flowering and fruiting
In Cyprus the species flowers mainly from April to May. The fruits develop later and ripen between September and November, when they acquire their characteristic bright red colour.
Distribution and habitat in Cyprus
The species is native to Cyprus and relatively common in a number of regions. The Department of Forests records it from the Akamas Peninsula, Laona, Vouni Panagias, Prodromos, Platres, Platania, Lofou, Pera Pedi, Saranti, Fikardou and elsewhere, generally between approximately 300 and 1,800 m elevation.
It occurs in several habitat types, including olive and carob woodland, golden oak scrub, Calabrian pine forest and phrygana, and also along roadsides and field margins.
The photographs in this article were taken at Platania on 12 November 2014. (biodiversitycyprus.blogspot.com)
Global distribution
The native range extends from Europe to the Caucasus and from North Africa to Iraq. Cyprus, Greece, Crete, the East Aegean Islands, Türkiye, Lebanon-Syria and large parts of Europe and North Africa all fall within its natural distribution. The species has also been introduced to several other parts of the world.
Identification and distinction from Crataegus azarolus
In Cyprus it is important to distinguish C. monogyna from Crataegus azarolus, the familiar mosfilia. Important characters include the number of styles and the colour and morphology of the mature fruits. C. monogyna generally has one style and red fruits, while C. azarolus differs in several floral and fruit characters and produces larger, generally more palatable fruits.
Where the two species grow together, hybridisation can occur, and Cyprus supports the hybrid Crataegus × sinaica.
Ecological importance
Hawthorn is highly valuable for wildlife. Its flowers provide pollen and nectar for numerous insects, while the dense thorny branches offer shelter and nesting sites for birds and other small animals. The red fruits provide food for birds and mammals, which in turn contribute to seed dispersal.
The Cyprus Department of Forests specifically highlights its value in providing both food and shelter for insects, birds and mammals, thereby supporting biodiversity.
Uses
The fruits are edible, although the Department of Forests notes that they are less palatable than those of Crataegus azarolus. The species is also used as an ornamental plant, either individually, in rows or as a natural hedge because of its hardiness, attractive flowers and striking red fruits.
An ethnobotanical study in the Troodos region recorded traditional uses of the genus Crataegus, particularly involving C. monogyna and C. azarolus. Dried flowers were prepared as tea in traditional practice for elevated blood pressure, heart-related complaints and cholesterol, while fruits were used to make a marmalade known as ladapi, also associated with traditional digestive uses. Because the study groups both hawthorn species together, these uses should not all be attributed exclusively to C. monogyna.
More broadly, C. monogyna flowers, leaves and fruits have a long history of traditional medicinal use in Europe and the Mediterranean. Standardised hawthorn extracts are also used in modern pharmaceutical preparations associated particularly with cardiovascular function. The Cyprus Department of Forests specifically records its contemporary use by the pharmaceutical industry in preparations related to heart and circulatory disorders.
These traditional and pharmaceutical uses do not mean that homemade hawthorn remedies should be used to treat heart or other medical conditions without professional guidance, particularly because hawthorn products may interact with medicines.
Propagation and cultivation
The species can be propagated from seed and cuttings. Seed germination can be slow and may in some cases take up to 18 months. The Department of Forests has supplied plants from its nurseries at Platania and Stavros tis Psokas.
Its hardiness, low maintenance requirements and high ecological value make it suitable for natural hedging, habitat restoration and wildlife-friendly planting.
Protection and threats in Cyprus
The total Cyprus population is considered large, although precise estimation is difficult because plants often occur singly or in small groups across a wide area. The principal local threats identified by the Department of Forests are road construction, land clearance and expansion of agricultural cultivation.
A significant proportion of the population occurs inside state forests and other protected forest areas. According to the forestry legislation cited by the Department of Forests, felling outside state forests requires a permit when the over-bark stem diameter at 1.30 m above ground exceeds 15 cm.
At European level the species has been assessed as Least Concern (LC).
Historical and folkloric associations
Hawthorn and related species became associated with many European folk beliefs. During the Middle Ages they were regarded as symbols of hope and, in some traditions, as protection against witchcraft. Other traditions linked hawthorn with fertility or regarded bringing its flowers indoors as unlucky. These accounts belong to the folklore surrounding the plant and are not scientifically demonstrated properties.
Taxonomy and details
Kingdom: Plantae
Order: Rosales
Family: Rosaceae
Genus: Crataegus
Species: Crataegus monogyna Jacq.
Accepted scientific name: Crataegus monogyna Jacq.
Greek common name: Κοκκινομοσφιλιά
English common names: Hawthorn, Single-Seed Hawthorn
Life form: Deciduous shrub or small tree
Height in Cyprus: up to approximately 7 m
Flowering in Cyprus: April–May
Fruit ripening: September–November
Elevation range in Cyprus: approximately 300–1,800 m
Status in Cyprus: Native non-endemic
Family in the Biodiversity of Cyprus organised checklist: Rosaceae
Number in the organised checklist: 1392
Photographer: George Konstantinou
Photograph location: Platania, Cyprus
Date of photographs: 12 November 2014
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Crataegus monogyna Jacq. – Κοτσινομοσφιλιά – Cyprus. Original post and photographic record, Platania, 12 November 2014.
Biodiversity of Cyprus – Flora of Cyprus – Organized Dynamic Checklist. Crataegus monogyna Jacq., Rosaceae, No. 1392, Native non-endemic. (biodiversitycyprus.blogspot.com)
Flora of Cyprus – A Dynamic Checklist. Core taxonomic source for the presence and status of the taxon in Cyprus.
Department of Forests, Republic of Cyprus – Tree of the Year 2023: Hawthorn / Single-Seed Hawthorn – Crataegus monogyna Jacq. Detailed information on common names, morphology, flowering, fruiting, distribution, habitats, uses, threats and management.
Plants of the World Online – Royal Botanic Gardens, Kew – Crataegus monogyna Jacq. Accepted taxonomy and global native distribution.
Ethnobotanical research in the Troodos Mountains, Cyprus. Traditional uses of Crataegus species in Cyprus.
Kępińska-Pacelik & Biel (2026) – Hawthorn (Crataegus monogyna Jacq.): A Review of Therapeutic Potential and Applications. Recent review of phytochemistry, traditional uses and scientific research.
