Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Λίμνη Παραλιμνίου - Paralimni Lake

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

List of dams and lakes of Cyprus

Aπίστευτα αίσχη στην λίμνη Παραλιμνίου - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 3/10/2017

Photos 14/1/2017 by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Λίμνη Παραλιμνίου, Κύπρος.

Η Λίμνη Παραλιμνίου είναι ένας φυσικός, ρηχός, εποχιακός και υφάλμυρος υγρότοπος στο νοτιοανατολικό τμήμα της Κύπρου, στην επαρχία Αμμοχώστου. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εναπομείναντα εποχιακά υγροτοπικά συστήματα της χώρας και προστατεύεται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000 με κωδικό CY3000008. Η επίσημη καταγραφή Natura 2000 δίνει έκταση 272,56 εκτάρια.

Η λίμνη είναι στενά συνδεδεμένη με την ιστορία και την ίδια την ονομασία του Παραλιμνίου: η ονομασία αποδίδεται στη θέση του οικισμού «παρά τη λίμνη», δηλαδή δίπλα στη λίμνη. Η περιοχή εκτείνεται κυρίως εντός των διοικητικών ορίων Παραλιμνίου, με τμήμα της προς τα νοτιοδυτικά να εμπίπτει στη Σωτήρα. Η παλαιότερη ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou αναφέρει επίσης τη σύνδεσή της με Παραλίμνι, Δερύνεια και Σωτήρα.

Μορφολογία και υδρολογία

Η Λίμνη Παραλιμνίου δεν είναι μόνιμη λίμνη με τη συνηθισμένη έννοια. Πρόκειται για μια φυσική λεκάνη – ένα εκτεταμένο, πολύ ρηχό βαθούλωμα στο χαμηλότερο τμήμα της γύρω περιοχής. Κατά τους χειμερινούς μήνες συγκεντρώνει όμβρια ύδατα από τη λεκάνη απορροής της και πλημμυρίζει, ενώ το καλοκαίρι το μεγαλύτερο μέρος της αποξηραίνεται. Μικρές λιμνούλες στο νοτιοδυτικό άκρο μπορούν να διατηρούν νερό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σημαντική πηγή νερού είναι οι χειμερινές απορροές και ιδιαίτερα ο χείμαρρος Πλατύς, ο οποίος εισρέει από την ανατολική πλευρά. Η εποχική αυτή εναλλαγή πλημμύρας και ξηρασίας αποτελεί φυσικό και θεμελιώδες χαρακτηριστικό του οικοσυστήματος.

Η διαχείριση των νερών της λίμνης έχει όμως μεταβληθεί σημαντικά από ανθρώπινες παρεμβάσεις. Τα πρώτα αρδευτικά κανάλια αναφέρονται ήδη από το 1893, ενώ τη δεκαετία του 1960 κατασκευάστηκε κανάλι αποστράγγισης. Σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων νερά διοχετεύονταν μέσω του συστήματος προς μικρά εμπλουτιστικά έργα για τον εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφορέα.

Γεωλογία

Σύμφωνα με το επίσημο Standard Data Form της Natura 2000, το υπόβαθρο της λίμνης αποτελείται κυρίως από μπεντονιτικές αργίλους, οι οποίες κατά τόπους αναμειγνύονται με λιθολογίες της Μαμωνίας σχηματίζοντας το Mélange Μονής. Πάνω από αυτές βρίσκεται λεπτό στρώμα πρόσφατων λιμναίων αποθέσεων από χαλαρές αμμώδεις αργίλους και ιλύ.

Γύρω από τη λεκάνη εμφανίζονται εναλλαγές κρητίδων, μαργαϊκών κρητίδων και κερατολίθων του Σχηματισμού Λευκάρων. Η γεωλογία, σε συνδυασμό με την επίπεδη μορφολογία και τα σχετικά αδιαπέρατα αργιλικά υλικά, συμβάλλει στη συγκράτηση των χειμερινών νερών.

Ένας ιδιαίτερος αλμυρός εποχιακός υγρότοπος

Η οικολογική αξία της Λίμνης Παραλιμνίου δεν εξαρτάται από το να παραμένει γεμάτη νερό όλο τον χρόνο. Αντίθετα, η εποχική υδροπερίοδος δημιουργεί διαφορετικές συνθήκες μέσα στον ίδιο χρόνο: ανοιχτά νερά και πλημμυρισμένα εδάφη τον χειμώνα, σταδιακά υποχωρούντα νερά την άνοιξη και εκτεταμένες ξηρές ή αλατούχες επιφάνειες το καλοκαίρι.

Αυτή η δυναμική δημιουργεί μωσαϊκό ενδιαιτημάτων κατάλληλων για υδρόβια φυτά, αλόφυτα, ασπόνδυλα, αμφίβια, ερπετά και μεγάλο αριθμό υδρόβιων και μεταναστευτικών πουλιών.

Βλάστηση και οικότοποι

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της λίμνης είναι η αλοφυτική βλάστησή της. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία Natura 2000, περίπου το 90% της έκτασης χαρακτηρίζεται από αλοφυτικές και αλο-νιτρόφιλες πρωτοπόρες φυτοκοινότητες.

Στα χαρακτηριστικά φυτά περιλαμβάνονται τα Hordeum marinum, Salicornia europaea, Halopeplis amplexicaulis, Parapholis incurva, Crypsis aculeata, Spergularia marina, Mesembryanthemum nodiflorum και Cressa cretica.

Στην περιφέρεια της λίμνης αναπτύσσονται επίσης κοινότητες με Tamarix tetragyna, ενώ καλαμιώνες με Phragmites australis και κατά τόπους Arundo donax εμφανίζονται κυρίως στα περιθώρια. Στα υγρότερα τμήματα σχηματίζονται αλατούχα λιβάδια όπου κυριαρχεί το Juncus subulatus.

Στις μικρές λιμνούλες αναπτύσσεται υδρόβια βλάστηση με Ruppia maritima και Zannichellia palustris.

Ορνιθοπανίδα

Η Λίμνη Παραλιμνίου είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα πουλιά, τόσο ως τόπος διαχείμασης όσο και ως σταθμός κατά τη μετανάστευση. Η εποχική πλημμύρα δημιουργεί ρηχά νερά, λασπώδεις επιφάνειες και υγρές παρυφές που χρησιμοποιούνται από παρυδάτια και άλλα υδρόβια είδη.

Στις πολυετείς επιτόπιες παρατηρήσεις μου στην περιοχή έχουν καταγραφεί σχεδόν 200 είδη πουλιών, ένας εξαιρετικά μεγάλος αριθμός για έναν τόσο περιορισμένο υγρότοπο. Η παλαιότερη δημοσίευσή μου για τη λίμνη αναφέρει επίσης χιλιάδες μεταναστευτικά πουλιά κατά τους χειμερινούς μήνες.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η Πελλοκατερίνα – Spur-winged Lapwing (Vanellus spinosus), ένα από τα σημαντικότερα είδη της περιοχής. Στο παλαιότερο διαχειριστικό σχέδιο μεταξύ των ειδών για τα οποία προβλεπόταν διατήρηση ή αύξηση των πληθυσμών αναφέρονταν επίσης ο Θαλασσοσφυριχτής, ο Καλομακανάς και η Τρασιηλούδα.

Η σημασία της λίμνης για την ορνιθοπανίδα αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους για τον χαρακτηρισμό της ως Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ/SPA). Η επίσημη καταχώριση Natura 2000 αναφέρει ημερομηνία χαρακτηρισμού ως SPA τον Μάρτιο του 2009, με το Υπουργικό Διάταγμα 197/2009.

Το κυπριακό νερόφιδο

Εξαιρετική είναι η σημασία της λίμνης για το κυπριακό νερόφιδο, Natrix natrix cypriaca, το ενδημικό υποείδος νερόφιδου της Κύπρου.

Είναι μη δηλητηριώδες φίδι, στενά συνδεδεμένο με υγροτοπικά οικοσυστήματα. Η διατήρηση νερού, των αμφιβίων που αποτελούν σημαντική τροφική πηγή και κατάλληλων θέσεων καταφυγίου και αναπαραγωγής είναι κρίσιμη για την επιβίωσή του.

Η Λίμνη Παραλιμνίου είχε αναγνωριστεί ως μία από τις σημαντικότερες περιοχές του στην Κύπρο και η προστασία του αποτέλεσε κεντρικό στόχο του διαχειριστικού σχεδίου. Μεταξύ των μέτρων που είχαν προταθεί ήταν μελέτη της οικολογίας του, δημιουργία τεχνητών καταφυγίων και θέσεων ωοτοκίας, δημιουργία φυτοφράκτη και διαχείριση των λιμνίων και της πρόσβασης.

Η υπόθεση της Λίμνης Παραλιμνίου στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η περιβαλλοντική ιστορία της λίμνης έχει και μια ιδιαίτερα σημαντική ευρωπαϊκή διάσταση.

Η υπόθεση έφθασε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην υπόθεση C-340/10, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Κυπριακής Δημοκρατίας. Στις 15 Μαρτίου 2012, το Δικαστήριο έκρινε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είχε παραβεί τις υποχρεώσεις της, μεταξύ άλλων επειδή δεν είχε εντάξει εγκαίρως τη Λίμνη Παραλιμνίου στον εθνικό κατάλογο προτεινόμενων Τόπων Κοινοτικής Σημασίας, επειδή είχε ανεχθεί δραστηριότητες που υποβάθμιζαν σοβαρά τα οικολογικά χαρακτηριστικά της και επειδή δεν είχε λάβει τα αναγκαία μέτρα αυστηρής προστασίας του Natrix natrix cypriaca.

Η δικαστική αυτή απόφαση αποτελεί σημαντικό μέρος της ιστορίας προστασίας της λίμνης, επειδή επιβεβαίωσε σε ευρωπαϊκό επίπεδο τη σημασία του υγροτόπου και την υποχρέωση αποτελεσματικής προστασίας του κυπριακού νερόφιδου.

Natura 2000 – CY3000008

Η προστατευόμενη περιοχή φέρει τον κωδικό:

Natura 2000: CY3000008 – LIMNI PARALIMNIOU

Η περιοχή είναι τύπου C, δηλαδή συνδυάζει καθεστώτα προστασίας που σχετίζονται με τις Οδηγίες για τους Οικοτόπους και τα Πτηνά. Η επίσημη καταχώριση δίνει έκταση 272,56 ha.

Το πρώτο διαχειριστικό σχέδιο ανατέθηκε το 2010 από το Τμήμα Περιβάλλοντος στο Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων–Υγροτόπων. Ως γενικός στόχος τέθηκε η προστασία της βιολογικής ποικιλότητας και η διατήρηση του υγροτοπικού χαρακτήρα της Λίμνης Παραλιμνίου.

Μεταξύ των ειδικών στόχων και μέτρων περιλαμβάνονταν η προστασία του νερόφιδου, των αμφιβίων και της ορνιθοπανίδας, η διατήρηση της ποικιλότητας των οικοτόπων, η βελτίωση των υδατικών πόρων, η φύλαξη, η διαχείριση πρόσβασης, η διαχείριση της υδροπεριόδου, η δημιουργία ή βελτίωση λιμνίων και η περιβαλλοντική ενημέρωση.

Ανθρώπινες επεμβάσεις και υποβάθμιση

Παρά την τεράστια οικολογική της αξία, η Λίμνη Παραλιμνίου έχει υποστεί επί δεκαετίες σημαντικές ανθρώπινες πιέσεις.

Η αποστράγγιση, οι επεμβάσεις στην υδρολογία, η οικιστική ανάπτυξη γύρω από τον υγρότοπο, η ανεξέλεγκτη πρόσβαση, η απόρριψη σκουπιδιών και άλλων υλικών, η ρύπανση και διάφορες άλλες δραστηριότητες έχουν επηρεάσει τη φυσική λειτουργία του οικοσυστήματος. Τα προβλήματα αυτά καταγράφονται τόσο στο παλαιότερο υλικό της ιστοσελίδας όσο και στην ευρωπαϊκή δικαστική υπόθεση.

Σε άρθρο μου στην εφημερίδα Πολίτης στις 3/10/2017, με τίτλο «Απίστευτα αίσχη στη Λίμνη Παραλιμνίου», κατέγραψα επιτόπου την κατάσταση και τις πιέσεις που δεχόταν ο υγρότοπος, επισημαίνοντας ιδιαίτερα τις επιπτώσεις του βαθιού καναλιού αποστράγγισης, μέσω του οποίου μπορούσε να απομακρύνεται μεγάλο μέρος των νερών της λίμνης.

Η προστασία μιας εποχιακής λίμνης δεν σημαίνει ότι πρέπει τεχνητά να παραμένει συνεχώς γεμάτη. Σημαίνει πρωτίστως ότι πρέπει να διατηρείται η φυσική υδροπερίοδος, η ποιότητα των νερών, τα μικρά μόνιμα ή ημιμόνιμα υδάτινα καταφύγια, η αλοφυτική βλάστηση και η οικολογική σύνδεση των διαφορετικών τμημάτων του υγροτόπου.

Η σημασία της λίμνης για τη βιοποικιλότητα της Κύπρου

Η Λίμνη Παραλιμνίου είναι πολύ περισσότερα από μια έκταση που γεμίζει νερό τον χειμώνα και ξεραίνεται το καλοκαίρι. Η εναλλαγή αυτή αποτελεί την ίδια τη βάση της οικολογικής λειτουργίας της.

Σε μια σχετικά μικρή έκταση συνυπάρχουν αλμυρές και υφάλμυρες συνθήκες, εποχιακά νερά, λασπώδεις εκτάσεις, αλοφυτική βλάστηση, καλαμιώνες, αρμυρίκια και μικρές λιμνούλες. Αυτό το μωσαϊκό δημιουργεί καταφύγιο και τροφή για μεγάλο αριθμό οργανισμών και καθιστά τη λίμνη εξαιρετικά σημαντική τόσο για την τοπική βιοποικιλότητα όσο και για τα μεταναστευτικά πουλιά που χρησιμοποιούν την Κύπρο ως σταθμό μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής.

Η προστασία της είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή οι φυσικοί εποχιακοί υγρότοποι της Κύπρου έχουν περιορισμένη έκταση και είναι ευάλωτοι σε μεταβολές της υδρολογίας και στις πιέσεις της ανάπτυξης.

Συντεταγμένες – Google Maps

Για μια τόσο μεγάλη προστατευόμενη περιοχή δεν είναι σωστό να παρουσιάσουμε ένα σημείο σαν να αποτελεί το ακριβές όριο ολόκληρης της Natura 2000. Για το άρθρο μπορούμε όμως να χρησιμοποιήσουμε κεντρικό σημείο της Λίμνης Παραλιμνίου για πλοήγηση:

Συντεταγμένες / Coordinates: 35.0430, 33.9650

Google Maps:
Λίμνη Παραλιμνίου – Paralimni Lake στο Google Maps

Πηγές

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Λίμνη Παραλιμνίου – Paralimni Lake – Cyprus

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Απίστευτα αίσχη στη Λίμνη Παραλιμνίου – Πολίτης 3/10/2017

Τμήμα Περιβάλλοντος Κύπρου – Natura 2000 Standard Data Form CY3000008, Limni Paralimniou

Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Case C-340/10, European Commission v Republic of Cyprus

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – PARALIMNI LAKE, CYPRUS.

Paralimni Lake is a natural, shallow, seasonal brackish wetland in the southeastern part of Cyprus, in the Famagusta District. It is one of the country's most important remaining seasonal wetland systems and is protected within the European Natura 2000 network under site code CY3000008. The official Natura 2000 Standard Data Form gives the protected site an area of 272.56 hectares.

The lake is closely connected with the history and even the name of Paralimni, traditionally interpreted as deriving from the settlement's position “beside the lake”. The Natura 2000 site lies mainly within Paralimni, with a smaller southwestern section within Sotira.

Morphology and hydrology

Paralimni Lake is not a permanent lake in the conventional sense. It occupies a natural shallow depression within an extensive flat area. During winter it collects rainfall and runoff from the surrounding catchment and becomes flooded, while during summer most of the wetland dries out. Several small ponds along its southwestern margins retain water for longer periods.

Winter runoff, particularly from the Platis stream, is an important source of water. This annual alternation between flooding and drying is a fundamental natural characteristic of the ecosystem.

Human intervention has substantially altered the lake's hydrology. The first irrigation channels are reported to have been constructed in 1893, while a drainage channel was built during the 1960s. During periods of heavy rainfall, water has also been channelled towards small recharge structures used to replenish the local groundwater aquifer.

Geology

According to the official Natura 2000 Standard Data Form, the bedrock beneath Paralimni Lake consists primarily of bentonitic clays, locally mixed with Mamonia lithologies forming the Moni Mélange. These are overlain by a thin layer of recent lake deposits composed of loose sandy clay and silts.

The surrounding area includes alternating chalks, marly chalks and cherts of the Lefkara Formation. Together with the extremely shallow topography, the relatively impermeable clay-rich substrate contributes to the seasonal retention of water.

A distinctive seasonal brackish wetland

The ecological value of Paralimni Lake does not depend on permanent open water. Its seasonal hydrological cycle creates changing conditions throughout the year: shallow water and flooded ground in winter, progressively exposed muddy margins during spring, and extensive dry or saline surfaces during summer.

This dynamic produces a mosaic of habitats suitable for aquatic plants, halophytic vegetation, invertebrates, amphibians, reptiles and large numbers of wetland and migratory birds.

Vegetation and habitats

One of the defining ecological features of Paralimni Lake is its extensive halophytic vegetation. According to official Natura 2000 information, approximately 90% of the site supports halophilous and halo-nitrophilous pioneer annual communities.

Characteristic plants include Hordeum marinum, Salicornia europaea, Halopeplis amplexicaulis, Parapholis incurva, Crypsis aculeata, Spergularia marina, Mesembryanthemum nodiflorum and Cressa cretica.

Along the margins occur communities dominated by Tamarix tetragyna, together with reed beds of Phragmites australis and locally Arundo donax. Salt-meadow vegetation in wetter areas is dominated particularly by Juncus subulatus.

Aquatic vegetation in the small ponds includes Ruppia maritima and Zannichellia palustris.

Birdlife

Paralimni Lake is particularly important for birds, functioning as both a wintering area and a stopover during migration. Seasonal flooding creates shallow water, exposed mud and wet margins used by waders and other waterbirds.

During my many years of field observations, almost 200 bird species have been recorded at the lake. My earlier published account also describes thousands of migratory birds using the wetland during the winter months.

One of its characteristic and important species is the Spur-winged Lapwing (Vanellus spinosus). The earlier management plan also identified several wetland bird populations as conservation priorities.

The lake's importance for birds contributed to its designation as a Special Protection Area (SPA). Official Natura 2000 documentation records its SPA classification in March 2009, under Ministerial Decree 197/2009.

The Cyprus grass snake

Paralimni Lake is of exceptional importance for the Cyprus grass snake, Natrix natrix cypriaca, an endemic subspecies found only in Cyprus.

It is a non-venomous snake closely associated with wetland ecosystems. The availability of water, amphibian prey, suitable refuges and breeding sites is crucial to its survival.

Paralimni Lake has been recognised as one of the most important sites for the subspecies, and its conservation became a central objective of the site's management planning. Proposed measures included ecological research, creation of artificial refuges and egg-laying sites, management of access and ponds, and measures intended to maintain its prey base and habitat.

Paralimni Lake before the Court of Justice of the European Union

The conservation history of Paralimni Lake also has major European significance.

The site became the subject of Case C-340/10, European Commission v Republic of Cyprus, before the Court of Justice of the European Union. On 15 March 2012, the Court ruled that Cyprus had failed to fulfil its obligations, including by failing to include Paralimni Lake in its national list of proposed Sites of Community Importance within the required period, by tolerating activities seriously compromising the ecological characteristics of the lake, and by failing to establish and apply the required system of strict protection for Natrix natrix cypriaca.

The judgment represents an important chapter in the conservation history of the wetland and formally confirmed at European level the need to protect both Paralimni Lake and its Cyprus grass snake population.

Natura 2000 – CY3000008

The protected site is officially designated:

Natura 2000: CY3000008 – LIMNI PARALIMNIOU

The site covers 272.56 hectares and has Natura 2000 type C, reflecting protection under the European nature directives.

The first management plan was commissioned by the Cyprus Department of Environment in 2010 and prepared by the Greek Biotope/Wetland Centre. Its overarching objective was the protection of the biological diversity of Paralimni Lake and the maintenance of its wetland character.

Management priorities included conservation of the Cyprus grass snake, amphibians and birds, maintenance of habitat diversity, improvement of wetland and water resources, surveillance, access management, management of the lake's hydroperiod, pond restoration or creation, and environmental education.

Human pressures and degradation

Despite its exceptional ecological value, Paralimni Lake has experienced substantial human pressure over many decades.

Drainage, alteration of the natural hydrological regime, urban development around the wetland, uncontrolled access, dumping, pollution and other disturbances have affected the ecosystem. These problems are documented both in earlier material published on Biodiversity of Cyprus and in the European Court proceedings.

In my article published in Politis newspaper on 3 October 2017, “Unbelievable Disgrace at Paralimni Lake”, I documented conditions and pressures observed at the wetland, including the effects of the deep drainage channel capable of removing much of the lake's water.

Protecting a seasonal lake does not mean artificially keeping it permanently full. The essential objective is to maintain its natural hydroperiod, water quality, small permanent or semi-permanent aquatic refuges, halophytic vegetation and ecological connectivity.

Importance for the biodiversity of Cyprus

Paralimni Lake is much more than an area that fills with water in winter and dries in summer. This annual transformation is itself fundamental to its ecological function.

Within a relatively small area, seasonal brackish water, mudflats, salt-tolerant vegetation, reed beds, tamarisks and small ponds form a complex habitat mosaic. Together they provide food and refuge for a remarkable diversity of organisms and make the lake especially important for migratory birds travelling between Europe, Asia and Africa.

Its conservation is therefore important not only for Paralimni and the Famagusta region but for the natural heritage and biodiversity of Cyprus as a whole.

Coordinates – Google Maps

Because the Natura 2000 site covers a large area, a single coordinate should be understood only as a central navigation point, not as defining the boundaries of the protected area.

Coordinates: 35.0430, 33.9650

Google Maps – Paralimni Lake