See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Γέρι, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.
Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου στο Γέρι. Πρόκειται για απολιθωμένα θυσσανόποδα (barnacles), θαλάσσια καρκινοειδή που ζουν μόνιμα προσκολλημένα σε σκληρές επιφάνειες μετά την ολοκλήρωση του ελεύθερα κολυμβητικού προνυμφικού σταδίου τους. Το υλικό καταγράφεται συντηρητικά ως Balanus sp., χωρίς προσδιορισμό είδους. Το γένος Balanus παραμένει αποδεκτό στη σύγχρονη ταξινομία, αν και αρκετά είδη που παλαιότερα τοποθετούνταν σε αυτό έχουν μεταφερθεί σε άλλα γένη.
Τι είναι τα θυσσανόποδα
Παρά την εξωτερική τους εμφάνιση, τα barnacles δεν είναι μαλάκια. Είναι καρκινοειδή αρθρόποδα, συγγενικά εξελικτικά με καβούρια, γαρίδες και άλλα καρκινοειδή.
Τα ενήλικα balanomorpha, στα οποία ανήκουν τα Balanus, δεν διαθέτουν μίσχο. Το σώμα τους βρίσκεται μέσα σε ένα προστατευτικό ασβεστιτικό περίβλημα από αρθρωμένες πλάκες, ενώ το επάνω άνοιγμα κλείνει με δύο ζεύγη κινητών πλακών, τα scuta και terga. Αυτή η κατασκευή προστατεύει το ζώο και επιτρέπει σε πολλά είδη να αντέχουν ακόμη και περιόδους έκθεσης στον αέρα στις μεσοπαλιρροϊκές ζώνες.
Οι σκληρές ασβεστιτικές πλάκες είναι τα μέρη που διατηρούνται συχνότερα ως απολιθώματα.
Μόνιμα προσκολλημένα, αλλά με κολυμβητικές προνύμφες
Ο κύκλος ζωής των θυσσανοπόδων είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρων. Τα νεαρά στάδια είναι ελεύθερα στο νερό. Μετά τα προνυμφικά στάδια nauplius ακολουθεί το εξειδικευμένο στάδιο cypris, το οποίο αναζητά κατάλληλη επιφάνεια για εγκατάσταση.
Όταν βρει κατάλληλο υπόστρωμα, προσκολλάται με εξαιρετικά ισχυρή φυσική συγκολλητική ουσία και μεταμορφώνεται στο μόνιμα εγκατεστημένο νεαρό άτομο. Από εκείνη τη στιγμή το ζώο παραμένει ουσιαστικά στην ίδια θέση για το υπόλοιπο της ζωής του.
Μπορεί να προσκολληθεί σε βράχους, κοχύλια και άλλα σκληρά αντικείμενα. Στο απολιθωματολογικό αρχείο έχουν βρεθεί balanids επάνω σε δίθυρα, γαστερόποδα, βότσαλα, οστά, άλλα θυσσανόποδα και ακόμη και δόντια καρχαριών.
Πώς τρέφονται
Τα ενήλικα θυσσανόποδα είναι αιωρηματοφάγα. Όταν βρίσκονται κάτω από το νερό ανοίγουν τις ανώτερες πλάκες του κελύφους και εκτείνουν έξι ζεύγη χαρακτηριστικών τριχωτών εξαρτημάτων, τα cirri.
Με επαναλαμβανόμενες κινήσεις τα cirri λειτουργούν σαν λεπτό δίχτυ, συλλαμβάνοντας πλαγκτόν και αιωρούμενα οργανικά σωματίδια από το νερό.
Αυτή η βιολογία εξηγεί γιατί τα barnacles συνδέονται συχνά με περιοχές όπου υπάρχει επαρκής κυκλοφορία νερού ώστε να μεταφέρεται συνεχώς τροφή.
Απολιθωματολογικό αρχείο
Τα balanomorpha εμφανίστηκαν κατά την Κρητιδική περίοδο και γνώρισαν μεγάλη εξελικτική εξάπλωση κατά το Καινοζωικό, ιδιαίτερα από το Νεογενές και μετά. Η ασβεστιτική κατασκευή του κελύφους τους έχει δημιουργήσει πλούσιο απολιθωματολογικό αρχείο.
Στα απολιθώματα μπορεί να διατηρείται ολόκληρο το κωνικό περίβλημα, αλλά πολύ συχνότερα βρίσκονται μεμονωμένες ή αποσυναρμολογημένες πλάκες. Αυτό είναι σημαντικό στην ταυτοποίηση, επειδή ο ασφαλής προσδιορισμός σε είδος μπορεί να απαιτεί λεπτομέρειες των τοιχωματικών και των κινητών πλακών που δεν διατηρούνται πάντα.
Γι’ αυτό για τα δείγματα από το Γέρι διατηρείται ο προσδιορισμός Balanus sp.
Θυσσανόποδα στο απολιθωματολογικό αρχείο της Λευκωσίας
Η παρουσία απολιθωμένων θυσσανοπόδων στην ευρύτερη περιοχή της Λευκωσίας είναι πολύ καλά τεκμηριωμένη από το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το Τμήμα αναφέρει ότι οι πλειοκαινικές αποθέσεις του Σχηματισμού Λευκωσίας είναι εξαιρετικά πλούσιες σε μακροαπολιθώματα. Στους ανώτερους ορίζοντες εμφανίζονται εντυπωσιακά απολιθωματοφόρα στρώματα με δίθυρα, γαστερόποδα, σκαφόποδα, εχινοειδή, κοράλλια και θυσσανόποδα, μεταξύ των οποίων καταγράφεται συγκεκριμένα το Balanus tintinnabulum.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η Κακκαρίστρα, νοτιοδυτικά των Λατσιών, όπου το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει μεγάλες θανατοκοινωνίες Ostrea edulis και Balanus tintinnabulum. Οι αποθέσεις αυτές συνδέονται με τα τελευταία στάδια της ανάδυσης της Κεντρικής Μεσαορίας από τη θάλασσα, περίπου πριν από δύο εκατομμύρια χρόνια.
Θα μπορούσαν τα δείγματα από το Γέρι να είναι Balanus tintinnabulum;
Η παρουσία του Balanus tintinnabulum στο απολιθωματολογικό αρχείο της ευρύτερης Λευκωσίας είναι σημαντική για τη σύγκριση με τα δείγματα από το Γέρι. Ωστόσο, δεν είναι αρκετή από μόνη της για να ταυτιστούν τα συγκεκριμένα απολιθώματα με αυτό το είδος.
Επιπλέον, η ταξινομία έχει αλλάξει: το είδος που παραδοσιακά ονομαζόταν Balanus tintinnabulum τοποθετείται σήμερα στο γένος Megabalanus ως Megabalanus tintinnabulum. Σύγχρονες παλαιοντολογικές εργασίες χρησιμοποιούν επίσης αυτόν τον συνδυασμό.
Επομένως, χωρίς εξέταση των διαγνωστικών χαρακτηριστικών των δειγμάτων, δεν μετατρέπουμε την καταγραφή από Balanus sp. σε Megabalanus tintinnabulum.
Τα απολιθώματα από το Γέρι
Το Γέρι βρίσκεται σε περιοχή με πλούσια νεογενή και τεταρτογενή θαλάσσια ιζήματα και στην ευρύτερη ζώνη της Λευκωσίας υπάρχουν εξαιρετικά πλούσιες απολιθωματοφόρες αποθέσεις. Η επίσημη γεωλογική τεκμηρίωση δείχνει ότι οι θανατοκοινωνίες της περιοχής σχηματίστηκαν από μαζική συσσώρευση νεκρών θαλάσσιων οργανισμών, με πιθανή σύνδεση με μεταβολές της αλατότητας, ρηχότητα των νερών, ανύψωση της περιοχής και αυξημένη εισροή γλυκού νερού, ιδιαίτερα κοντά σε παλαιά ποτάμια δέλτα.
Αυτό το γεωλογικό πλαίσιο είναι ιδιαίτερα σχετικό με τα ευρήματα από το Γέρι. Δεν αποδίδουμε όμως αυτόματα τα συγκεκριμένα δείγματα σε συγκεκριμένο στρώμα ή ακριβή ηλικία χωρίς επιβεβαιωμένη στρωματογραφική θέση.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Υποφύλο: Crustacea
Κλάση: Thecostraca
Υποκλάση: Cirripedia
Υφομοταξία: Thoracica
Τάξη: Balanomorpha
Υπεροικογένεια: Balanoidea
Οικογένεια: Balanidae
Γένος: Balanus Costa, 1778
Ταυτοποίηση: Balanus sp.
Υλικό: Απολιθωμένα θυσσανόποδα
Τοποθεσία: Γέρι, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτες: Γιώργος Κωνσταντίνου και Φανή Κωνσταντίνου
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Barnacles – Balanus sp. fossils – Cyprus
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κύπρου – Απολιθώματα
Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Κύπρου – Γεωμορφώματα και Κακκαρίστρα
World Register of Marine Species – Balanus
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – GERI, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.
The fossils presented here were found by George Konstantinou and Fani Konstantinou at Geri. They are fossil barnacles, marine crustaceans that become permanently attached to a hard surface after completing their free-swimming larval stages. The material is conservatively recorded as Balanus sp., without a species-level identification. Balanus remains an accepted genus, although many species historically placed within it have subsequently been transferred to other genera.
What are barnacles?
Despite their shell-like appearance, barnacles are not molluscs. They are crustacean arthropods, evolutionarily related to crabs, shrimps and other crustaceans.
Adult balanomorph barnacles, including Balanus, lack a stalk. Their bodies are enclosed within a protective wall of articulated calcareous plates, while the upper opening is closed by two pairs of movable plates, the scuta and terga. This arrangement protects the animal and enables many balanomorphs to survive periods of exposure to air in intertidal habitats.
These hard calcareous plates are the parts most commonly preserved in the fossil record.
Permanently attached adults, free-swimming larvae
Barnacles have a remarkable life cycle. Their early stages are free-swimming. Nauplius larvae are followed by the highly specialised cypris stage, which searches for a suitable place to settle.
Once an appropriate surface is found, the cyprid attaches using a powerful natural cement and metamorphoses into a permanently sessile juvenile. From then on, the barnacle remains essentially fixed in the same place throughout its adult life.
Barnacles may attach to rocks, shells and many other hard objects. Fossil balanids have been recorded attached to bivalves, gastropods, pebbles, bones, other barnacles and even shark teeth.
Feeding
Adult barnacles are suspension feeders. When submerged they open their opercular plates and extend six pairs of characteristic feathery appendages known as cirri.
Repeated movements of the cirri create a net-like feeding mechanism that captures plankton and suspended organic particles from the surrounding water.
This mode of feeding helps explain why barnacles often thrive in habitats with sufficient water movement to provide a continuous supply of suspended food.
Fossil history
Balanomorph barnacles appeared during the Cretaceous and diversified strongly during the Cenozoic, especially from the Neogene onwards. Their mineralised shell plates have given them a substantial fossil record.
Complete conical shells may be preserved, but isolated or disarticulated plates are much more frequent fossils. This is important taxonomically because reliable species identification can depend on details of wall and opercular plates that may not always be preserved.
For this reason, the Geri material is retained as Balanus sp.
Fossil barnacles in the Nicosia area
Fossil barnacles are well documented by the Geological Survey Department of the Republic of Cyprus from the wider Nicosia area.
The Geological Survey records exceptionally fossil-rich horizons in the Pliocene Nicosia Formation, containing bivalves, gastropods, scaphopods, echinoids, corals and Cirripedia, including Balanus tintinnabulum.
A particularly impressive example occurs at Kakkaristras Gorge, southwest of Latsia, where large thanatocoenoses of Ostrea edulis and Balanus tintinnabulum are exposed. The Geological Survey relates these deposits to the final stages of emergence of the Central Mesaoria from the sea around two million years ago.
Could the Geri fossils be Balanus tintinnabulum?
The occurrence of Balanus tintinnabulum in the fossil record of the wider Nicosia region makes it relevant for comparison with the Geri material. However, its regional occurrence is not sufficient to identify these particular specimens as that species.
Taxonomy has also changed. The species historically known as Balanus tintinnabulum is now placed in Megabalanus as Megabalanus tintinnabulum, a combination also used in modern palaeontological literature.
Without examination of the diagnostic shell characters, the Geri fossils are therefore best retained as Balanus sp.
The fossils from Geri
Geri lies within a region containing rich Neogene and Quaternary marine deposits, and the wider Nicosia area contains exceptionally fossiliferous beds. Official geological information indicates that some of these concentrations represent thanatocoenoses, formed through mass mortality and accumulation of marine organisms. Proposed environmental factors include changes in salinity, progressive shallowing and uplift, and increased freshwater input, particularly near ancient river deltas.
This geological setting is highly relevant to the Geri fossils. Nevertheless, the particular specimens are not assigned here to a precise geological horizon or age without confirmed stratigraphic information.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Subphylum: Crustacea
Class: Thecostraca
Subclass: Cirripedia
Infraclass: Thoracica
Order: Balanomorpha
Superfamily: Balanoidea
Family: Balanidae
Genus: Balanus Costa, 1778
Identification: Balanus sp.
Material: Fossil barnacles
Locality: Geri, Nicosia District, Cyprus
Collectors: George Konstantinou and Fani Konstantinou
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Barnacles – Balanus sp. fossils – Cyprus
Geological Survey Department of Cyprus – Fossils
Geological Survey Department of Cyprus – Geomorphosites and Kakkaristras Gorge
No comments:
Post a Comment