Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Turritella sp. – Fossils from Geri, Nicosia – Απολιθώματα Turritella sp. από το Γέρι, Λευκωσία

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos Nicosia by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Γέρι, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος.

Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται εδώ βρέθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου και τη Φανή Κωνσταντίνου στο Γέρι της επαρχίας Λευκωσίας. Ανήκουν στο γένος Turritella Lamarck, 1799, μια ομάδα θαλάσσιων γαστεροπόδων της οικογένειας Turritellidae, χαρακτηριστική για τα ψηλά, στενά και πολυσπείρα κελύφη της. Το γένος Turritella είναι αποδεκτό στη σύγχρονη ταξινομία, όμως για τα συγκεκριμένα κυπριακά δείγματα δεν αποδίδεται είδος χωρίς λεπτομερή μορφολογική εξέταση.

Περιγραφή

Τα είδη του γένους Turritella έχουν χαρακτηριστικό επιμήκες, πυργοειδές κέλυφος, αποτελούμενο από πολλές διαδοχικές σπείρες. Η επιφάνειά του συνήθως φέρει σπειροειδείς γραμμώσεις ή πλευρές, των οποίων ο αριθμός, η ένταση και η διάταξη αποτελούν σημαντικά ταξινομικά χαρακτηριστικά.

Η οικογένεια Turritellidae περιλαμβάνει μικρά έως μεσαίου μεγέθους θαλάσσια γαστερόποδα με ψηλό σπείρωμα. Η μορφή τους μπορεί επιφανειακά να θυμίζει ορισμένα άλλα επιμήκη γαστερόποδα, αλλά η μορφολογία των σπειρών, του ανοίγματος και της γλυπτικής του κελύφους επιτρέπει τον διαχωρισμό τους.

Στα απολιθώματα συχνά λείπει η κορυφή ή το τελικό τμήμα του κελύφους και μπορεί να έχουν χαθεί λεπτές επιφανειακές λεπτομέρειες. Αυτό δυσκολεύει τον ασφαλή προσδιορισμό σε επίπεδο είδους. Για τον λόγο αυτό τα δείγματα από το Γέρι καταγράφονται ως Turritella sp.

Τρόπος ζωής και διατροφή

Τα Turritellidae είναι κυρίως βενθικά θαλάσσια γαστερόποδα που συνδέονται με αμμώδη και λασπώδη υποστρώματα. Πολλά ζουν εν μέρει βυθισμένα μέσα στο ίζημα, αφήνοντας εκτεθειμένο το άνοιγμα του κελύφους.

Ένα ιδιαίτερο γνώρισμα πολλών Turritellidae είναι ο τρόπος διατροφής τους. Σε αντίθεση με πολλά άλλα θαλάσσια σαλιγκάρια που βόσκουν ή θηρεύουν, πολλά είδη της οικογένειας είναι αιωρηματοφάγα, συλλέγοντας μικροσκοπικά οργανικά σωματίδια από το νερό. Η συγκεκριμένη διατροφική προσαρμογή είναι σχετικά ασυνήθιστη μεταξύ των γαστεροπόδων.

Οι πυκνές συγκεντρώσεις τους στο απολιθωματολογικό αρχείο μπορούν επομένως να σχετίζονται με θαλάσσιους πυθμένες όπου υπήρχε κατάλληλο λεπτόκοκκο ίζημα και επαρκής παροχή αιωρούμενης οργανικής ύλης.

Το γένος Turritella στο απολιθωματολογικό αρχείο

Το γένος έχει εκτεταμένο απολιθωματολογικό αρχείο και αντιπροσωπεύεται από πολυάριθμα εξαφανισμένα και σύγχρονα είδη. Τα κελύφη του είναι ιδιαίτερα αναγνωρίσιμα και συχνά εμφανίζονται σε μεγάλους αριθμούς μέσα σε θαλάσσια ιζηματογενή πετρώματα.

Τα απολιθωμένα Turritellidae έχουν μεγάλη παλαιοοικολογική αξία, επειδή η αφθονία τους, η συσχέτισή τους με άλλα θαλάσσια απολιθώματα και το είδος του ιζήματος μέσα στο οποίο βρίσκονται μπορούν να βοηθήσουν στην ανασύσταση του αρχαίου θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Στην παλαιοντολογία χρειάζεται όμως προσοχή στην ονομασία. Πολλά απολιθωμένα είδη που ιστορικά τοποθετούνταν στο Turritella έχουν μεταφερθεί σε διαφορετικά γένη ή υπογένη καθώς βελτιώθηκε η ταξινομική γνώση. Το MolluscaBase καταγράφει τόσο σύγχρονα όσο και απολιθωμένα ονόματα και τις μεταγενέστερες ταξινομικές τους αναθεωρήσεις.

Turritella και Πλειόκαινο της Κύπρου

Τα θαλάσσια ιζήματα της ευρύτερης περιοχής της Λευκωσίας παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης της Κυπριακής Δημοκρατίας αναφέρει ότι ο Σχηματισμός Λευκωσίας αποτελείται από θαλάσσια ιζήματα που αποτέθηκαν μετά την επαναφορά των ανοικτών θαλάσσιων συνθηκών στη Μεσόγειο και ότι τα πλειοκαινικά του στρώματα είναι ιδιαίτερα πλούσια σε μακροαπολιθώματα.

Στους ανώτερους ορίζοντες του Σχηματισμού Λευκωσίας έχουν καταγραφεί πολύ πλούσια απολιθωματοφόρα στρώματα με δίθυρα, γαστερόποδα, σκαφόποδα, θυσσανόποδα, εχινοειδή και κοράλλια. Σε ορισμένες θέσεις οι συγκεντρώσεις είναι τόσο πυκνές ώστε τα στρώματα αποτελούνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από μακροαπολιθώματα.

Επιστημονικές γεωλογικές εργασίες για τον Σχηματισμό Λευκωσίας αναφέρουν επίσης Turritella σε παλαιοπεριβαλλοντικές ανασυνθέσεις και χρησιμοποιούν την οικολογία τέτοιων θαλάσσιων γαστεροπόδων ως ένδειξη για τις συνθήκες απόθεσης.

Τι μας δείχνουν οι συγκεντρώσεις απολιθωμάτων

Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης ερμηνεύει ορισμένα από τα πολύ πλούσια απολιθωματοφόρα στρώματα της Λευκωσίας ως θανατοκοινωνίες, δηλαδή συγκεντρώσεις λειψάνων οργανισμών που δημιουργήθηκαν μετά τον θάνατό τους.

Η δημιουργία αυτών των συγκεντρώσεων συνδέεται με τη σταδιακή ρήχυνση της θάλασσας γύρω από την ανερχόμενη Κύπρο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με μεταβολές της αλατότητας λόγω μεγάλης εισροής γλυκού νερού στις θαλάσσιες λεκάνες, ιδιαίτερα κοντά σε παλαιά ποτάμια δέλτα.

Αυτό το γεωλογικό πλαίσιο είναι σημαντικό για την κατανόηση των πλούσιων απολιθωματοφόρων περιοχών γύρω από τη Λευκωσία. Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε εύρημα Turritella από το Γέρι ανήκει υποχρεωτικά σε συγκεκριμένη θανατοκοινωνία ή στον ίδιο στρωματογραφικό ορίζοντα.

Τα απολιθώματα από το Γέρι

Τα δείγματα από το Γέρι αποτελούν μέρος του πλούσιου αρχείου θαλάσσιων γαστεροπόδων της περιοχής της Λευκωσίας. Η μορφή τους επιτρέπει την απόδοσή τους στο γένος Turritella, αλλά ο ακριβής προσδιορισμός του είδους απαιτεί εξέταση χαρακτηριστικών όπως η μορφή και η κυρτότητα των σπειρών, η σπειροειδής γλυπτική, το άνοιγμα και άλλες λεπτομέρειες του κελύφους.

Παρότι ο γεωλογικός περίγυρος της Λευκωσίας περιλαμβάνει εκτεταμένες πλειοκαινικές θαλάσσιες αποθέσεις, δεν αποδίδεται συγκεκριμένη ηλικία ή στρωματογραφικός ορίζοντας στα συγκεκριμένα δείγματα χωρίς επιβεβαιωμένα στοιχεία από την ακριβή θέση εύρεσης. Η ασφαλής καταγραφή παραμένει Turritella sp.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Gastropoda
Υποκλάση: Caenogastropoda
Υπεροικογένεια: Cerithioidea
Οικογένεια: Turritellidae
Γένος: Turritella Lamarck, 1799
Ταυτοποίηση: Turritella sp.
Υλικό: Απολιθωμένα θαλάσσια γαστερόποδα
Τοποθεσία: Γέρι, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος
Συλλέκτες: Γιώργος Κωνσταντίνου και Φανή Κωνσταντίνου

Πηγές

Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Turritella sp. fossils – Cyprus

MolluscaBase – authoritative molluscan taxonomy database

World Register of Marine Species – Turritella

Geological Survey Department of Cyprus – Fossils

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – GERI, NICOSIA DISTRICT, CYPRUS.

The fossils presented here were found by George Konstantinou and Fani Konstantinou at Geri in Nicosia District. They belong to the genus Turritella Lamarck, 1799, a group of marine gastropods in the family Turritellidae, characterised by their tall, narrow, many-whorled shells. Turritella remains an accepted genus in modern taxonomy, but no species-level identification is assigned to these Cypriot specimens without detailed morphological examination.

Description

Species of Turritella possess a characteristic elongated, tower-shaped shell composed of numerous successive whorls. The shell surface commonly bears spiral cords or ridges, whose number, strength and arrangement can provide important taxonomic characters.

The family Turritellidae consists of small- to medium-sized marine gastropods with high-spired shells. Although their general form can superficially resemble some other elongated gastropods, the morphology of the whorls, aperture and shell sculpture provides important characters for distinguishing them.

Fossil specimens frequently lack the apex or terminal portions of the shell, while fine surface details may have been lost during fossilisation. This can make reliable species-level identification difficult. The Geri specimens are therefore retained as Turritella sp.

Lifestyle and feeding

Turritellids are predominantly benthic marine gastropods associated with sandy and muddy substrates. Many live partially buried in the sediment, with the aperture remaining exposed.

An unusual feature of many members of the family is their feeding strategy. Unlike many marine snails that graze or prey on other animals, numerous turritellids are suspension feeders, collecting fine organic particles from the surrounding water. This mode of feeding is comparatively unusual among gastropods.

Dense fossil concentrations may therefore represent marine bottoms where suitable fine sediment and a sufficient supply of suspended organic material were available.

Turritella in the fossil record

The genus has an extensive fossil history and includes numerous extinct as well as living species. Its distinctive shells are readily recognisable and may occur in great abundance in marine sedimentary deposits.

Fossil turritellids are valuable palaeoecological indicators because their abundance, associated fauna and enclosing sediment can contribute to the reconstruction of ancient marine environments.

Taxonomic caution is nevertheless necessary. Numerous fossil forms historically assigned to Turritella have subsequently been transferred to other genera as the classification of Turritellidae has been revised. MolluscaBase records both fossil and living taxa together with their current taxonomic status and relevant synonymies.

Turritella and the Pliocene of Cyprus

The marine sediments of the wider Nicosia area are especially relevant to the fossil record of gastropods. The Geological Survey Department of the Republic of Cyprus states that the Nicosia Formation consists of marine sediments deposited after open-marine conditions were restored in the Mediterranean, and that its Pliocene deposits are particularly rich in macrofossils.

The upper horizons of the Nicosia Formation contain exceptionally fossil-rich beds with bivalves, gastropods, scaphopods, barnacles, echinoids and corals. In some places these horizons consist almost entirely of accumulated macrofossils.

Geological research on the Nicosia Formation also records Turritella in palaeoenvironmental work and has used the ecology of such marine gastropods to help interpret depositional conditions.

What fossil concentrations can reveal

The Geological Survey Department interprets some of the highly fossiliferous horizons in the Nicosia area as thanatocoenoses, accumulations of organisms after death.

Their formation has been associated with the progressive shallowing of the sea surrounding the rising island of Cyprus and, in some cases, changes in salinity caused by large freshwater influxes into marine basins, particularly near ancient river deltas.

This geological context is important for understanding fossil-rich localities around Nicosia. It does not, however, mean that every Turritella specimen from Geri necessarily belongs to one particular thanatocoenosis or stratigraphic horizon.

The fossils from Geri

The Geri specimens form part of the rich record of marine gastropods preserved in the Nicosia region. Their morphology supports attribution to the genus Turritella, but species-level identification would require detailed examination of features such as whorl shape and convexity, spiral sculpture, the aperture and other shell characters.

Although the wider Nicosia area contains extensive Pliocene marine deposits, no precise age or stratigraphic horizon is assigned to these particular specimens without confirmed information from their exact geological context. The conservative identification remains Turritella sp.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Subclass: Caenogastropoda
Superfamily: Cerithioidea
Family: Turritellidae
Genus: Turritella Lamarck, 1799
Identification: Turritella sp.
Material: Fossil marine gastropods
Locality: Geri, Nicosia District, Cyprus
Collectors: George Konstantinou and Fani Konstantinou

Sources