See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Underwater photos Cape Pyla, 3m deep ,25.03.2017 by Costas Constantinou

Below in English

Κείμενο George Konstantinou.

Υποβρύχιες φωτογραφίες Costas Constantinou.

Οι φωτογραφίες λήφθηκαν στο Ακρωτήριο Πύλα, σε βάθος 3 μέτρων, στις 25 Μαρτίου 2017 από τον Costas Constantinou.

Ένα σπάνια παρατηρούμενο ψάρι των βαθιών νερών

Ο βασιλομεδουσοφάγος, Schedophilus ovalis, είναι ένα σχετικά μεγάλο θαλάσσιο ψάρι της οικογένειας Centrolophidae. Η οικογένεια περιλαμβάνει πελαγικά και βαθύβια ψάρια που είναι γνωστά στα αγγλικά ως medusafishes, driftfishes και blackfishes.

Το είδος απαντά στον ανατολικό Ατλαντικό και στη Μεσόγειο, με ορισμένες καταγραφές και στον δυτικό Ατλαντικό. Τα ενήλικα ζουν συνήθως σε βαθιά νερά, κοντά στα όρια της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας, στις ηπειρωτικές κατωφέρειες και γύρω από ωκεάνια νησιά.

Τα νεαρά, αντίθετα, ζουν κοντά στην επιφάνεια και εμφανίζουν μια ιδιαίτερη σχέση με μέδουσες, σάλπες και πλωτά αντικείμενα. Αυτή η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στον τρόπο ζωής των νεαρών και των ενηλίκων εξηγεί γιατί μικρά άτομα μπορούν να παρατηρηθούν σε πολύ ρηχά παράκτια νερά, ενώ τα μεγάλα άτομα συλλαμβάνονται κυρίως σε βάθος.

Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν σε βάθος μόλις 3 μέτρων. Το μικρό βάθος υποδεικνύει ότι επρόκειτο για νεαρό άτομο, καθώς τα ενήλικα βρίσκονται κατά κανόνα πολύ βαθύτερα.

Επιστημονική ονομασία

Η αποδεκτή επιστημονική ονομασία είναι Schedophilus ovalis (Cuvier, 1833).

Ο Georges Cuvier περιέγραψε αρχικά το είδος ως Centrolophus ovalis το 1833. Αργότερα μεταφέρθηκε στο γένος Schedophilus, γι’ αυτό το όνομα του Cuvier και η χρονολογία βρίσκονται μέσα σε παρένθεση.

Στον παλαιότερο τίτλο εμφανίζεται η μορφή «(G. Cuvier, 1833)». Η μορφή αυτή δεν είναι λανθασμένη ως αναφορά στον Georges Cuvier, αλλά στις σύγχρονες ταξινομικές βάσεις χρησιμοποιείται συνήθως η απλούστερη απόδοση:

Schedophilus ovalis (Cuvier, 1833).

Ανάμεσα στα παλαιότερα επιστημονικά ονόματα που θεωρούνται σήμερα συνώνυμα περιλαμβάνονται τα Centrolophus ovalis, Mupus imperialis, Mupus ovalis και Schedophilus botteri.

Προέλευση της ονομασίας

Το όνομα του γένους Schedophilus έχει ελληνική προέλευση. Συνδέεται με τις λέξεις «σχεδία» και «φίλος» και μπορεί να ερμηνευτεί ως «αυτός που αγαπά τις σχεδίες».

Η ονομασία αναφέρεται στη συμπεριφορά των νεαρών ψαριών, τα οποία συγκεντρώνονται κάτω από μέδουσες, επιπλέοντα φύκη, ξύλα, σχοινιά και άλλα πλωτά αντικείμενα.

Το ειδικό όνομα ovalis αναφέρεται στο ωοειδές περίγραμμα του σώματος, ιδιαίτερα εμφανές στα μεγαλύτερα άτομα.

Η αγγλική ονομασία Imperial blackfish πιθανότατα συνδέεται με το μεγάλο μέγεθος και τον σκοτεινό χρωματισμό των ενηλίκων.

Περιγραφή

Το σώμα είναι ωοειδές, συμπιεσμένο από τα πλάγια και σχετικά υψηλό. Στα νεαρά άτομα είναι λεπτότερο και πιο επιμήκες, ενώ στα ενήλικα γίνεται βαθύτερο και πιο στιβαρό.

Το κεφάλι είναι στρογγυλεμένο, με σχετικά μικρό στόμα. Τα μάτια είναι αρκετά μεγάλα, χαρακτηριστικό χρήσιμο για ένα ψάρι που ζει σε βαθύτερα και λιγότερο φωτισμένα νερά.

Το ραχιαίο πτερύγιο είναι μακρύ και συνεχές, εκτεινόμενο κατά μήκος μεγάλου μέρους της ράχης. Το εδρικό πτερύγιο είναι επίσης επιμήκες, ενώ τα θωρακικά πτερύγια είναι σχετικά μακριά και μυτερά.

Το ουραίο πτερύγιο είναι ισχυρό και συνήθως ελαφρά διχαλωτό ή ημισεληνοειδές. Επιτρέπει στο ψάρι να κινείται αποτελεσματικά τόσο στο ανοιχτό νερό όσο και κοντά στον βαθύ βυθό.

Το είδος μπορεί να φτάσει περίπου το ένα μέτρο σε ολικό μήκος. Τα μεγάλα ενήλικα διαφέρουν σημαντικά σε εμφάνιση από τα μικρά νεαρά άτομα που παρατηρούνται γύρω από μέδουσες και επιπλέοντα αντικείμενα.

Χρωματισμός των ενηλίκων

Τα ενήλικα έχουν συνήθως σκούρο γκρι, καστανό, πρασινομαύρο ή σχεδόν μαύρο χρωματισμό. Μπορεί να εμφανίζουν ασημένιες ή γαλαζωπές αντανακλάσεις, ανάλογα με τον φωτισμό.

Τα πτερύγια είναι συνήθως πιο σκούρα από το σώμα. Ο χρωματισμός είναι σχετικά ομοιόμορφος και δεν παρουσιάζει τις έντονες κηλίδες των νεαρών.

Η σκοτεινή εμφάνιση αποτελεί προσαρμογή σε βαθύτερα νερά, όπου η διαθέσιμη φωτεινή ενέργεια είναι περιορισμένη. Ένα σκούρο σώμα αντανακλά λιγότερο φως και κάνει το ψάρι δυσκολότερο να εντοπιστεί.

Ο αγγλικός όρος blackfish δεν υποδηλώνει συγγένεια με άλλα ψάρια που φέρουν παρόμοιο κοινό όνομα. Αναφέρεται κυρίως στον σκοτεινό χρωματισμό του ενηλίκου.

Χρωματισμός των νεαρών

Τα νεαρά διαφέρουν εμφανώς από τα ενήλικα. Το σώμα τους είναι συχνά ανοικτότερο, με ακανόνιστες καστανές, γκριζωπές ή μαύρες κηλίδες.

Το κηλιδωτό σχέδιο προσφέρει καμουφλάζ ανάμεσα στα πλοκάμια των μεδουσών, στις σάλπες, στα επιπλέοντα φύκη και στα μικρά αντικείμενα της επιφάνειας.

Καθώς το ψάρι μεγαλώνει και μετακινείται σε βαθύτερα νερά, ο κηλιδωτός χρωματισμός υποχωρεί και αντικαθίσταται από την περισσότερο ομοιόμορφη, σκοτεινή εμφάνιση του ενηλίκου.

Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα αναπτυξιακά στάδια μπορεί να προκαλέσει λανθασμένες αναγνωρίσεις, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν μόνο υποβρύχιες φωτογραφίες μικρών ατόμων.

Τα νεαρά και οι μέδουσες

Τα νεαρά άτομα είναι επιπελαγικά και συχνά παρατηρούνται κάτω ή δίπλα σε μεγάλες μέδουσες. Έχουν επίσης καταγραφεί μαζί με τη Physalia, γνωστή ως Portuguese man-of-war, αν και η Physalia δεν είναι πραγματική μέδουσα αλλά αποικιακό σιφωνοφόρο.

Η μέδουσα προσφέρει προστασία. Πολλοί θηρευτές αποφεύγουν τα κνιδοκύτταρα και τα μακριά πλοκάμια της, ενώ το νεαρό ψάρι μπορεί να κινείται προσεκτικά ανάμεσά τους.

Γύρω από τη μέδουσα συγκεντρώνονται επίσης ζωοπλαγκτόν, μικρά ψάρια και άλλοι οργανισμοί, δημιουργώντας ευκαιρίες διατροφής.

Το νεαρό μπορεί να καταναλώνει μικρούς οργανισμούς που βρίσκονται κοντά στη μέδουσα και πιθανότατα τμήματα των πλοκαμιών ή άλλων μαλακών ιστών της. Η ακριβής σημασία κάθε πηγής τροφής μεταβάλλεται ανάλογα με την ηλικία και τις διαθέσιμες συνθήκες.

Η σχέση δεν πρέπει να θεωρείται απαραίτητα αμοιβαία. Το ψάρι αποκτά σαφή προστασία και τροφή, ενώ δεν είναι βέβαιο ότι η μέδουσα αποκομίζει αντίστοιχο όφελος.

Σχέση με πλωτά αντικείμενα

Εκτός από μέδουσες, τα νεαρά μπορεί να συγκεντρώνονται κάτω από επιπλέοντα ξύλα, φύκη, σχοινιά, πλαστικά αντικείμενα και σημαδούρες.

Στο ανοιχτό πέλαγος τα αντικείμενα αυτά προσφέρουν σκιά και ένα σταθερό οπτικό σημείο αναφοράς. Γύρω τους δημιουργείται συχνά μια μικρή κοινότητα από πλαγκτονικούς και πελαγικούς οργανισμούς.

Τα νεαρά ψάρια μπορούν να χρησιμοποιούν αυτή την κοινότητα τόσο ως καταφύγιο όσο και ως χώρο αναζήτησης τροφής.

Η συγκέντρωση γύρω από πλαστικά απορρίμματα δείχνει ότι τα ζώα μπορούν να αξιοποιούν τεχνητές δομές. Παράλληλα, όμως, αυξάνεται ο κίνδυνος κατάποσης πλαστικού ή εμπλοκής σε σχοινιά και εγκαταλελειμμένα αλιευτικά εργαλεία.

Μεταβολή του βιοτόπου με την ηλικία

Το είδος παρουσιάζει έντονη οντογενετική μεταβολή του βιοτόπου, δηλαδή χρησιμοποιεί διαφορετικά θαλάσσια περιβάλλοντα σε διαφορετικά στάδια της ζωής του.

Οι προνύμφες και τα μικρά νεαρά ζουν κοντά στην επιφάνεια. Καθώς αναπτύσσονται, εγκαταλείπουν σταδιακά τις μέδουσες και τα πλωτά αντικείμενα και μετακινούνται προς βαθύτερα νερά.

Τα μεγάλα άτομα ζουν κοντά στον πυθμένα, συνήθως στα όρια της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας, στις ηπειρωτικές κατωφέρειες και γύρω από βαθιές υποθαλάσσιες πλαγιές νησιών.

Αυτή η μεταβολή εξηγεί γιατί οι παρατηρήσεις νεαρών από δύτες μπορεί να πραγματοποιούνται σε ελάχιστο βάθος, ενώ τα ενήλικα είναι γνωστά κυρίως από βαθιά αλιευτικά εργαλεία.

Η παρατήρηση στο Ακρωτήριο Πύλα, σε βάθος 3 μέτρων, ταιριάζει με την επιφανειακή φάση της ζωής ενός νεαρού ατόμου και όχι με τον συνηθισμένο βιότοπο ενός ενηλίκου.

Βάθος

Το συνηθισμένο βιβλιογραφικό εύρος για τα μεγαλύτερα άτομα είναι περίπου 70–700 μέτρα. Το είδος μπορεί να εμφανίζεται κοντά στον βαθύ βυθό ή στη στήλη του νερού πάνω από αυτόν.

Το αναφερόμενο εύρος δεν περιλαμβάνει πάντα τις πολύ ρηχές παρατηρήσεις νεαρών, τα οποία μπορούν να βρίσκονται κοντά στην επιφάνεια μαζί με μέδουσες και πλωτά αντικείμενα.

Για τον λόγο αυτό, μια καταγραφή νεαρού σε βάθος 3 μέτρων δεν έρχεται απαραίτητα σε αντίθεση με τη γνωστή βαθύβια οικολογία των ενηλίκων.

Το βάθος μεταβάλλεται με την ηλικία, την ώρα, την εποχή, τη θερμοκρασία και τη διαθεσιμότητα τροφής.

Διατροφή

Η διατροφή του είδους δεν έχει μελετηθεί πλήρως σε όλα τα στάδια της ζωής του. Οι νεαρές ηλικίες συνδέονται στενά με μέδουσες και άλλους ζελατινώδεις οργανισμούς και μπορούν να καταναλώνουν μικρά θηράματα που συγκεντρώνονται γύρω τους.

Αναφέρεται επίσης κατανάλωση ζωοπλαγκτού, μικρών καρκινοειδών, προνυμφών, μικρών ψαριών, σαλπών και μαλακών τμημάτων μεδουσών.

Τα μεγαλύτερα άτομα συλλαμβάνονται με δολώματα από ψάρι ή καλαμάρι, γεγονός που δείχνει ότι τρέφονται και με μεγαλύτερα ζωικά θηράματα.

Το ελληνικό κοινό όνομα «Βασιλομεδουσοφάγος» παραπέμπει στη σχέση με τις μέδουσες. Δεν σημαίνει, όμως, ότι η διατροφή του αποτελείται αποκλειστικά από μέδουσες.

Δεν πρέπει επίσης να συγχέεται με το συγγενικό Schedophilus medusophagus, του οποίου το επιστημονικό όνομα αναφέρεται άμεσα στην κατανάλωση μεδουσών.

Αναπαραγωγή

Η αναπαραγωγική βιολογία του Schedophilus ovalis παραμένει ανεπαρκώς μελετημένη.

Όπως άλλα πελαγικά ψάρια της οικογένειας, θεωρείται ότι απελευθερώνει τα αυγά στο ανοιχτό νερό. Τα αυγά και οι πρώιμες προνύμφες είναι πελαγικά και μεταφέρονται από τα θαλάσσια ρεύματα.

Μετά την εκκόλαψη, τα νεαρά παραμένουν στα ανώτερα στρώματα της θάλασσας. Η σχέση με μέδουσες και πλωτά αντικείμενα αρχίζει σε πρώιμο στάδιο και πιθανότατα αυξάνει την επιβίωσή τους.

Δεν υπάρχουν επαρκείς πληροφορίες για την εποχή αναπαραγωγής, την ηλικία ωρίμανσης, τη γονιμότητα ή τις περιοχές ωοτοκίας του είδους στην Κύπρο.

Εξάπλωση στην Κύπρο

Το Schedophilus ovalis αποτελεί αυτόχθονο αλλά σπάνια παρατηρούμενο στοιχείο της θαλάσσιας πανίδας της Κύπρου.

Η σπανιότητα των παρατηρήσεων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το είδος είναι εξαιρετικά σπάνιο. Τα ενήλικα ζουν σε βάθη που δεν είναι προσβάσιμα στους περισσότερους δύτες, ενώ τα νεαρά εμφανίζονται στην επιφάνεια μόνο σε συγκεκριμένες συνθήκες.

Καταγραφές μπορούν να πραγματοποιηθούν γύρω από μέδουσες, επιπλέοντα αντικείμενα, βαθιές παράκτιες πλαγιές ή μέσα σε αλιεύματα από βαθιά νερά.

Η φωτογραφική παρατήρηση στο Ακρωτήριο Πύλα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή τεκμηριώνει το επιφανειακό νεαρό στάδιο του είδους στις κυπριακές θάλασσες.

Για κάθε νέα παρατήρηση είναι χρήσιμο να καταγράφονται η ημερομηνία, η ακριβής τοποθεσία, το βάθος, το εκτιμώμενο μέγεθος και η παρουσία μέδουσας ή πλωτού αντικειμένου.

Παγκόσμια εξάπλωση

Το είδος απαντά κυρίως στον ανατολικό Ατλαντικό και στη Μεσόγειο Θάλασσα. Η εξάπλωσή του στον ανατολικό Ατλαντικό εκτείνεται από τις ευρωπαϊκές ακτές και τα νησιά της Μακαρονησίας προς τη δυτική Αφρική.

Υπάρχουν επίσης διάσπαρτες καταγραφές στον δυτικό Ατλαντικό, όπως κοντά στις Βερμούδες, στον Κόλπο του Μεξικού και στην Καραϊβική.

Στη Μεσόγειο θεωρείται ασυνήθιστο και οι καταγραφές είναι σχετικά αραιές. Έχει αναφερθεί από τη δυτική, την κεντρική και την ανατολική λεκάνη, συμπεριλαμβανομένων περιοχών κοντά στην Ελλάδα, την Τουρκία, τον Λίβανο, την Τυνησία και την Κύπρο.

Η σποραδική εικόνα της κατανομής σχετίζεται πιθανότατα με τον βαθύβιο τρόπο ζωής των ενηλίκων και τη δυσκολία συστηματικής παρατήρησης.

Παρόμοια είδη

Το Schedophilus ovalis μπορεί να συγχέεται με άλλα μέλη της οικογένειας Centrolophidae, ιδιαίτερα όταν παρατηρούνται νεαρά άτομα.

Ένα παρόμοιο είδος είναι το Schedophilus medusophagus, γνωστό στα αγγλικά ως Cornish blackfish. Και τα δύο παρουσιάζουν σχέση με μέδουσες και μεταβολή του βιοτόπου καθώς μεγαλώνουν.

Μπορεί επίσης να συγχέεται με το Centrolophus niger, ιδιαίτερα σε μεγάλα, σκουρόχρωμα άτομα. Η διάκριση βασίζεται στο σχήμα του σώματος, στις αναλογίες του κεφαλιού και των πτερυγίων και στον αριθμό των ακτίνων.

Για την ασφαλή αναγνώριση απαιτούνται καθαρές φωτογραφίες ολόκληρου του σώματος ή μορφομετρική και μεριστική εξέταση δείγματος.

Οικολογικός ρόλος

Τα νεαρά άτομα αποτελούν μέρος των ιδιαίτερων κοινοτήτων που αναπτύσσονται γύρω από μέδουσες και πλωτά αντικείμενα.

Καταναλώνουν ζωοπλαγκτόν, μικρά ψάρια, καρκινοειδή και ζελατινώδεις οργανισμούς και αποτελούν ταυτόχρονα τροφή για μεγαλύτερα πελαγικά ψάρια.

Τα ενήλικα συμμετέχουν στα τροφικά πλέγματα της ηπειρωτικής κατωφέρειας και των βαθιών περιοχών γύρω από ωκεάνια νησιά. Τρέφονται με ζωικά θηράματα και αποτελούν λεία για μεγάλους βαθύβιους θηρευτές.

Η μετακίνησή τους από την επιφανειακή ζώνη προς βαθύτερα νερά συμβάλλει στη μεταφορά ενέργειας ανάμεσα σε διαφορετικά τμήματα του θαλάσσιου οικοσυστήματος.

Σχέση με τον άνθρωπο

Το είδος είναι ακίνδυνο για τον άνθρωπο. Τα νεαρά δεν παρουσιάζουν επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε δύτες ή κολυμβητές.

Τα ενήλικα αλιεύονται περιστασιακά με παραγάδια, αγκίστρια και τράτες. Δεν αποτελούν σημαντικό εμπορικό είδος στις περισσότερες περιοχές λόγω της αραιής και απρόβλεπτης παρουσίας τους.

Η σάρκα τους είναι λευκή και θεωρείται εδώδιμη. Ωστόσο, το είδος δεν εμφανίζεται συχνά στις αγορές και μπορεί να πωλείται μαζί με άλλα βαθύβια ψάρια.

Η παρατήρηση νεαρών γύρω από μέδουσες έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για δύτες και υποβρύχιους φωτογράφους. Η παρατήρηση πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς καταδίωξη ή απομάκρυνση του ψαριού από το φυσικό του καταφύγιο.

Απειλές

Το είδος μπορεί να συλλαμβάνεται ως παρεμπίπτον αλίευμα σε βαθιά παραγάδια και τράτες.

Τα νεαρά που συγκεντρώνονται γύρω από πλωτά απορρίμματα κινδυνεύουν από εμπλοκή σε πλαστικά σχοινιά, εγκαταλελειμμένες πετονιές και δίχτυα. Υπάρχει επίσης πιθανότητα κατάποσης μικρών πλαστικών σωματιδίων.

Η μείωση των μεδουσών δεν θεωρείται γενική απειλή, καθώς οι πληθυσμοί των ζελατινωδών οργανισμών παρουσιάζουν μεγάλες φυσικές διακυμάνσεις. Το ψάρι μπορεί επίσης να χρησιμοποιεί διαφορετικούς τύπους πλωτών οργανισμών και αντικειμένων.

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μπορεί να περιλαμβάνουν μεταβολές στην εξάπλωση, στα βάθη και στη χρονική εμφάνιση των νεαρών, αλλά δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς.

Κατάσταση διατήρησης

Το Schedophilus ovalis έχει αξιολογηθεί ως Ελάχιστης Ανησυχίας – Least Concern (LC).

Η αξιολόγηση βασίζεται στην ευρεία εξάπλωση και στην απουσία τεκμηριωμένης σοβαρής παγκόσμιας πληθυσμιακής μείωσης.

Η κατηγορία Ελάχιστης Ανησυχίας δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε με ακρίβεια το μέγεθος των πληθυσμών. Ο βαθύβιος τρόπος ζωής και η σποραδική αλιευτική παρουσία δυσκολεύουν τη συστηματική παρακολούθηση.

Για την Κύπρο δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα ώστε να εκτιμηθεί ανεξάρτητα η αφθονία ή η πληθυσμιακή τάση του είδους.

Ταξινόμηση

Κοινές ονομασίες – Common names: Βασιλομεδουσοφάγος – Imperial blackfish
Βασίλειο – Kingdom: Animalia
Φύλο – Phylum: Chordata
Υποφύλο – Subphylum: Vertebrata
Κλάση – Class: Actinopterygii
Τάξη – Order: Scombriformes
Οικογένεια – Family: Centrolophidae
Γένος – Genus: Schedophilus
Είδος – Species: Schedophilus ovalis
Επιστημονική ονομασία – Scientific name: Schedophilus ovalis (Cuvier, 1833)
Αρχική ονομασία – Original combination: Centrolophus ovalis Cuvier, 1833
Μέγιστο μήκος – Maximum length: Περίπου 100 εκατοστά – Approximately 100 cm
Βάθος ενηλίκων – Adult depth: Κυρίως 70–700 μέτρα – Mainly 70–700 m
Βιότοπος νεαρών – Juvenile habitat: Επιφανειακά νερά, κοντά σε μέδουσες και πλωτά αντικείμενα – Surface waters, near jellyfish and floating objects
Περιβάλλον – Environment: Θαλάσσιο – Marine
Τρόπος διατροφής – Feeding type: Σαρκοφάγο, ευκαιριακό – Carnivorous, opportunistic
Κατάσταση στην Κύπρο – Status in Cyprus: Αυτόχθονο, μη ενδημικό – Native, non-endemic
Κατάσταση στην IUCN – IUCN status: Ελάχιστης Ανησυχίας – Least Concern (LC)

Πηγές

World Register of Marine Species – Schedophilus ovalis

FishBase – Schedophilus ovalis, Imperial blackfish

European Environment Agency – Schedophilus ovalis

European Commission – Commercial information for Schedophilus ovalis

First documented record in Greek Aegean waters

First record from the Tunisian coast

Smithsonian Tropical Research Institute – Imperial blackfish

Original Cyprus observation – Imperial blackfish

Imperial blackfish – Schedophilus ovalis (Cuvier, 1833) – Cyprus

Text by George Konstantinou.

Underwater photos by Costas Constantinou.

The photographs were taken at Cape Pyla, at a depth of 3 metres, on 25 March 2017 by Costas Constantinou.

Note on the Greek common name

The documented Greek common name listed by the World Register of Marine Species for Schedophilus ovalis is Βασιλομεδουσοφάγος.

The form Βασιλικός μεδουσοφάγος in the older title is a different translation and is not the registered form. The documented name Βασιλομεδουσοφάγος is therefore used in the corrected title and classification.

The established English common name is Imperial blackfish.

A rarely observed fish of deep water

The imperial blackfish, Schedophilus ovalis, is a relatively large marine fish belonging to the family Centrolophidae. The family includes pelagic and deep-water fishes commonly known as medusafishes, driftfishes and blackfishes.

The species occurs in the eastern Atlantic and Mediterranean, with some records from the western Atlantic. Adults generally inhabit deep water near the edges of continental shelves, continental slopes and oceanic islands.

Juveniles, in contrast, live near the surface and have a distinctive association with jellyfish, salps and floating objects. This major difference between juvenile and adult lifestyles explains why small individuals may be observed in very shallow coastal water, while large specimens are mainly captured at depth.

The photographs in this post were taken at a depth of only 3 metres. This shallow depth indicates that the photographed fish was a juvenile, as adults normally occur much deeper.

Scientific name

The accepted scientific name is Schedophilus ovalis (Cuvier, 1833).

Georges Cuvier originally described the species as Centrolophus ovalis in 1833. It was later transferred to the genus Schedophilus, which is why Cuvier’s name and the year are placed in parentheses.

The older title uses “(G. Cuvier, 1833)”. This is not incorrect as a reference to Georges Cuvier, but modern taxonomic databases generally use the simpler form:

Schedophilus ovalis (Cuvier, 1833).

Older names now regarded as synonyms include Centrolophus ovalis, Mupus imperialis, Mupus ovalis and Schedophilus botteri.

Origin of the name

The name Schedophilus is derived from Greek. It combines words associated with a raft and a friend and may be interpreted as “one that likes rafts”.

The name refers to the behaviour of juveniles, which gather beneath jellyfish, drifting seaweed, timber, ropes and other floating objects.

The specific name ovalis refers to the oval outline of the body, particularly evident in larger individuals.

The English name Imperial blackfish probably relates to the large size and dark colouration of the adults.

Description

The body is oval, laterally compressed and relatively deep. Juveniles are more slender and elongated, while adults become deeper-bodied and more robust.

The head is rounded, with a relatively small mouth. The eyes are fairly large, a useful characteristic for a fish living in deeper, poorly illuminated water.

The dorsal fin is long and continuous, extending along much of the back. The anal fin is also elongated, while the pectoral fins are relatively long and pointed.

The caudal fin is strong and generally slightly forked or crescent-shaped. It allows efficient movement both in open water and near the deep seabed.

The species can reach approximately one metre in total length. Large adults differ considerably in appearance from the small juveniles observed around jellyfish and floating objects.

Adult colouration

Adults are generally dark grey, brown, greenish black or nearly black. They may display silvery or bluish reflections depending on illumination.

The fins are usually darker than the body. Colouration is relatively uniform and lacks the conspicuous mottling of juveniles.

The dark appearance is an adaptation to deeper water, where available light is limited. A dark body reflects less light and makes the fish more difficult to detect.

The term blackfish does not indicate close relationship with other fishes sharing the same common name. It refers mainly to the adult’s dark colouration.

Juvenile colouration

Juveniles look noticeably different from adults. Their bodies are often paler, with irregular brown, grey or black mottling.

This pattern provides camouflage among jellyfish tentacles, salps, drifting algae and small floating objects.

As the fish grows and moves into deeper water, the mottled pattern gradually disappears and is replaced by the more uniform dark colouration of the adult.

The considerable difference between developmental stages can lead to misidentification, especially when only underwater photographs of juveniles are available.

Juveniles and jellyfish

Juveniles are epipelagic and are frequently observed beneath or beside large jellyfish. They have also been recorded with Physalia, commonly called the Portuguese man-of-war, although Physalia is a colonial siphonophore rather than a true jellyfish.

The jellyfish provides protection. Many predators avoid its stinging cells and long tentacles, while the juvenile fish can move carefully among them.

Zooplankton, small fish and other organisms also gather around jellyfish, creating feeding opportunities.

The juvenile may consume small organisms occurring near the jellyfish and possibly portions of its tentacles or other soft tissues. The importance of each food source probably varies with age and local conditions.

The relationship should not necessarily be regarded as mutualistic. The fish clearly receives shelter and feeding opportunities, but it is uncertain whether the jellyfish obtains an equivalent benefit.

Association with floating objects

Besides jellyfish, juveniles may gather beneath drifting timber, seaweed, ropes, plastic objects and buoys.

In the open sea, these objects provide shade and a stable visual reference point. A small community of planktonic and pelagic organisms frequently develops around them.

Juveniles can use this community both as shelter and as a feeding area.

Their attraction to floating plastic demonstrates their ability to exploit artificial structures. However, it also increases the risk of swallowing plastic or becoming entangled in ropes and abandoned fishing gear.

Change of habitat with age

The species undergoes a pronounced ontogenetic habitat shift, using different marine environments at different life stages.

Larvae and small juveniles live near the surface. As they grow, they gradually leave jellyfish and floating objects and move into deeper water.

Large individuals live near the seabed, generally along continental shelf edges, continental slopes and deep underwater island slopes.

This change explains why juvenile observations by divers may occur in extremely shallow water while adults are known primarily from deep fishing gear.

The Cape Pyla record at a depth of 3 metres is consistent with the surface-dwelling juvenile phase rather than the usual habitat of an adult.

Depth

The commonly reported depth range for larger individuals is approximately 70–700 metres. The species may occur close to the deep seabed or within the overlying water column.

This range does not always include extremely shallow observations of juveniles, which may remain near the surface with jellyfish and floating objects.

A juvenile record at 3 metres therefore does not necessarily conflict with the recognised deep-water ecology of adults.

Depth use changes with age, time, season, temperature and food availability.

Diet

The diet has not been fully studied during every life stage. Juveniles are closely associated with jellyfish and other gelatinous organisms and may consume small prey concentrated around them.

The species is also reported to feed on zooplankton, small crustaceans, larvae, small fish, salps and soft parts of jellyfish.

Larger individuals are caught on fish or squid bait, indicating that they also consume larger animal prey.

The Greek common name Βασιλομεδουσοφάγος refers to its association with jellyfish. It does not mean that the diet consists exclusively of jellyfish.

The species should also not be confused with the related Schedophilus medusophagus, whose scientific name directly refers to jellyfish consumption.

Reproduction

The reproductive biology of Schedophilus ovalis remains insufficiently known.

Like other pelagic fishes in the family, it is believed to release its eggs into open water. The eggs and early larvae are pelagic and are transported by marine currents.

After hatching, juveniles remain in the upper layers of the sea. Their association with jellyfish and floating objects begins early and probably improves survival.

Insufficient information is available concerning the spawning season, age at maturity, fecundity or spawning areas in Cyprus.

Distribution in Cyprus

Schedophilus ovalis is a native but rarely observed component of the marine fauna of Cyprus.

The scarcity of observations does not necessarily mean the species is extremely rare. Adults live at depths inaccessible to most divers, while juveniles appear near the surface only under particular conditions.

Records may occur around jellyfish, floating objects, deep coastal slopes or in catches from deep water.

The Cape Pyla photographic record is particularly interesting because it documents the surface-dwelling juvenile stage in Cypriot waters.

For every new record, it is useful to document the date, precise locality, depth, estimated size and the presence of a jellyfish or floating object.

Global distribution

The species occurs principally in the eastern Atlantic and Mediterranean Sea. Its eastern Atlantic distribution extends from European waters and Macaronesian islands southwards along western Africa.

Scattered records also exist in the western Atlantic, including waters near Bermuda, the Gulf of Mexico and the Caribbean.

It is considered uncommon in the Mediterranean, where records are relatively sparse. It has been reported from the western, central and eastern basins, including areas near Greece, Türkiye, Lebanon, Tunisia and Cyprus.

Its apparently scattered distribution probably reflects the deep-water lifestyle of adults and the difficulty of systematic observation.

Similar species

Schedophilus ovalis may be confused with other members of the Centrolophidae, particularly in the juvenile stage.

A similar species is Schedophilus medusophagus, the Cornish blackfish. Both associate with jellyfish when young and shift habitat as they develop.

It may also be confused with Centrolophus niger, especially as a large, dark-coloured adult. The species are distinguished by body shape, head and fin proportions and fin-ray counts.

Reliable identification requires clear photographs of the entire body or morphometric and meristic examination of a specimen.

Ecological role

Juveniles form part of the specialised communities developing around jellyfish and floating objects.

They consume zooplankton, small fishes, crustaceans and gelatinous organisms and are themselves preyed upon by larger pelagic fishes.

Adults participate in food webs of the continental slope and deep areas surrounding oceanic islands. They consume animal prey and provide food for large deep-water predators.

Their movement from surface waters into the deep sea contributes to the transfer of energy between different parts of the marine ecosystem.

Relationship with humans

The species is harmless to humans. Juveniles show no aggressive behaviour towards divers or swimmers.

Adults are occasionally caught with longlines, hooks and trawls. They are not an important commercial species in most regions because of their scattered and unpredictable occurrence.

Their flesh is white and edible. Nevertheless, the species is uncommon in markets and may be sold together with other deep-water fish.

Observing juveniles around jellyfish is of particular interest to divers and underwater photographers. Observation should take place without chasing the fish or removing it from its natural shelter.

Threats

The species may be captured as bycatch in deep-water longlines and trawls.

Juveniles gathering around floating debris may become entangled in plastic ropes, abandoned fishing lines and nets. They may also ingest small pieces of plastic.

A decline in jellyfish is not considered a general threat because gelatinous populations fluctuate considerably and the fish can use different floating organisms and objects.

Climate change may alter the species’ distribution, depth and the seasonal appearance of juveniles, although these effects have not been sufficiently studied.

Conservation status

Schedophilus ovalis is assessed as Least Concern (LC).

This assessment reflects its broad distribution and the absence of evidence for a severe global population decline.

Least Concern does not mean that its population size is accurately known. Its deep-water lifestyle and sporadic occurrence in fisheries make systematic monitoring difficult.

Insufficient information is available to assess the abundance or population trend of the species independently in Cyprus.

Classification

Common names: Imperial blackfish – Βασιλομεδουσοφάγος
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Class: Actinopterygii
Order: Scombriformes
Family: Centrolophidae
Genus: Schedophilus
Species: Schedophilus ovalis
Scientific name: Schedophilus ovalis (Cuvier, 1833)
Original combination: Centrolophus ovalis Cuvier, 1833
Maximum length: Approximately 100 cm
Adult depth: Mainly 70–700 m
Juvenile habitat: Surface waters, near jellyfish and floating objects
Environment: Marine
Feeding type: Carnivorous, opportunistic
Status in Cyprus: Native, non-endemic
IUCN status: Least Concern (LC)

Sources