Translate

Sunday, 28 January 2018

Syrian thistle - Notobasis syriaca (L.) Cass. - Νερόκαυλος - Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


Photos Athienou 29/3/2015 by George Konstantinou 

Below in English

Κείμενο George Konstantinou.

Νερόκαυλος – Notobasis syriaca (L.) Cass.

Ο νερόκαυλος είναι ένα εντυπωσιακό, ισχυρά αγκαθωτό, ετήσιο φυτό της οικογένειας Asteraceae. Αποτελεί γηγενές στοιχείο της κυπριακής χλωρίδας και είναι καλά προσαρμοσμένο στις ανοικτές, ξηρές και συχνά διαταραγμένες τοποθεσίες του νησιού.

Η επιστημονική του ονομασία είναι Notobasis syriaca (L.) Cass., ενώ στα αγγλικά είναι γνωστό κυρίως ως Syrian thistle. Παρά την κοινή του ονομασία, η φυσική εξάπλωσή του δεν περιορίζεται στη Συρία αλλά καλύπτει μεγάλο μέρος της Μεσογείου και εκτείνεται ανατολικότερα μέχρι το Ιράν και το βόρειο Ομάν.

Μορφολογία του φυτού

Είναι εύρωστη ετήσια πόα, συνήθως ύψους 30–100 εκατοστών, αν και κάτω από ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες μπορεί να αναπτυχθεί περισσότερο. Βλαστάνει μετά τις πρώτες φθινοπωρινές και χειμερινές βροχές, σχηματίζει αρχικά ρόδακα φύλλων και αργότερα αναπτύσσει τον όρθιο ανθοφόρο βλαστό.

Ο βλαστός είναι αυλακωτός, ελαφρώς έως αραιά τριχωτός και διακλαδίζεται κυρίως στο ανώτερο τμήμα. Σε καλά ανεπτυγμένα φυτά μπορεί να είναι αρκετά ισχυρός και να φέρει πολλά ανθοφόρα κεφάλια.

Φύλλα και αγκάθια

Τα φύλλα είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά του είδους. Έχουν πράσινο ή γκριζοπράσινο χρώμα και διακρίνονται από το εμφανές δίκτυο λευκών νευρώσεων στην επάνω επιφάνειά τους.

Τα κατώτερα φύλλα είναι μεγαλύτερα, επιμήκη έως λογχοειδή και βαθιά λοβωτά. Τα ανώτερα είναι μικρότερα, άμισχα και αγκαλιάζουν εν μέρει τον βλαστό. Οι λοβοί και τα μικρότερα τμήματα του ελάσματος καταλήγουν σε ισχυρές, αιχμηρές άκανθες.

Κοντά στα άνθη, τα ανώτερα φύλλα μετατρέπονται σε ιδιαίτερα άκαμπτες και βαθιά διαιρεμένες φυλλώδεις κατασκευές. Οι μακριές άκανθές τους σχηματίζουν ένα προστατευτικό περίβλημα γύρω από τα κεφάλια και προσδίδουν στο φυτό τη χαρακτηριστική αστεροειδή όψη του.

Η κάτω επιφάνεια των φύλλων μπορεί να φέρει λεπτή, αραχνοειδή ή μαλλώδη επένδυση, ενώ η επάνω είναι συνήθως σχεδόν γυμνή.

Ταξιανθία και άνθη

Αυτό που φαίνεται ως ένα άνθος είναι στην πραγματικότητα ένα σύνθετο ανθικό κεφάλιο ή καλάθιο, χαρακτηριστικό γνώρισμα της οικογένειας Asteraceae. Κάθε κεφάλιο αποτελείται από πολυάριθμα μικρά σωληνοειδή ανθίδια, συγκεντρωμένα πάνω σε κοινή ανθοδόχη.

Τα κεφάλια είναι σχεδόν άμισχα και εμφανίζονται μεμονωμένα ή σε μικρές ομάδες, κυρίως στις μασχάλες των ανώτερων φύλλων και στις άκρες των διακλαδώσεων. Έχουν συνήθως ωοειδές έως σχεδόν σφαιρικό περίγραμμα.

Τα ανθίδια έχουν ρόδινο, ροδοπόρφυρο ή ιώδες χρώμα. Σπάνια μπορούν να παρουσιαστούν πολύ ωχρές χρωματικές παραλλαγές. Γύρω από κάθε κεφάλιο βρίσκεται το περίβλημα, το οποίο αποτελείται από πολλές επάλληλες σειρές στενών βρακτίων. Τα εξωτερικά και μεσαία βράκτια καταλήγουν σε αιχμηρή άκανθα, ενώ τα εσωτερικά είναι λιγότερο αγκαθωτά.

Τα άνθη προσελκύουν μέλισσες και άλλα έντομα, τα οποία μεταφέρουν τη γύρη μεταξύ των ανθικών κεφαλιών.

Ανθοφορία

Στην Κύπρο ανθίζει κυρίως από τον Μάρτιο μέχρι τον Μάιο, ενώ σε ορισμένες περιοχές ή χρονιές η ανθοφορία μπορεί να συνεχιστεί μέχρι τον Ιούνιο.

Ο χρόνος εμφάνισης των πρώτων ανθών επηρεάζεται από τις χειμερινές βροχοπτώσεις, τη θερμοκρασία, το υψόμετρο και την έκθεση της τοποθεσίας. Μετά την ωρίμανση των καρπών, το φυτό ξηραίνεται και ολοκληρώνει τον ετήσιο κύκλο του.

Καρποί και διασπορά

Οι καρποί είναι αχαίνια μήκους περίπου 5–6 χιλιοστών. Είναι καστανοί έως γκριζοκάστανοι, λείοι, γυμνοί και πλατιοί αντιστρόφως ωοειδείς, με ελαφρά συμπιεσμένο σώμα.

Στην κορυφή κάθε αχαινίου αναπτύσσεται πάππος από πολλές σειρές λευκών, πτεροειδών τριχών. Ο πάππος έχει μήκος περίπου 12–18 χιλιοστά και λειτουργεί ως μηχανισμός διασποράς. Όταν ο καρπός ωριμάσει και αποσπαστεί, οι λεπτές τρίχες αυξάνουν την επιφάνειά του και διευκολύνουν τη μετακίνησή του με τον άνεμο.

Οι σπόροι που φθάνουν σε κατάλληλο έδαφος παραμένουν σε λήθαργο κατά την ξηρή περίοδο και μπορούν να βλαστήσουν όταν επανέλθει η αναγκαία υγρασία.

Βιότοπος στην Κύπρο

Ο νερόκαυλος συναντάται κυρίως σε ανοικτές και ηλιόλουστες τοποθεσίες, συχνά πάνω σε εδάφη που έχουν επηρεαστεί από ανθρώπινες δραστηριότητες. Φύεται σε:

  • άκρες δρόμων και μονοπατιών,
  • χέρσες και εγκαταλειμμένες εκτάσεις,
  • αγρούς και περιθώρια καλλιεργειών,
  • πρανή και αναχώματα,
  • βοσκοτόπους,
  • πετρώδεις πλαγιές,
  • ξηρές θέσεις με χαμηλή βλάστηση,
  • περιοχές γύρω από οικισμούς και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις.

Η ανάπτυξή του ευνοείται σε ανοικτά σημεία όπου δεν υπάρχει πυκνός ανταγωνισμός από πολυετή φυτά. Η παρουσία του σε καλλιεργημένα ή πρόσφατα διαταραγμένα εδάφη συνδέεται με την ικανότητά του να ολοκληρώνει γρήγορα τον βιολογικό του κύκλο μέσα στην υγρή περίοδο του μεσογειακού έτους.

Εξάπλωση

Η φυσική εξάπλωση του είδους εκτείνεται από τη Μακαρονησία και τη δυτική Μεσόγειο, μέσω της νότιας Ευρώπης και της βόρειας Αφρικής, μέχρι την ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή, το Ιράν και το βόρειο Ομάν.

Στην Κύπρο αποτελεί αυτόχθονο είδος και μπορεί να εμφανίζεται τοπικά σε μεγάλους αριθμούς, ιδιαίτερα σε αγροτικές και πεδινές περιοχές. Δεν είναι ενδημικό φυτό της Κύπρου. Έχει επίσης εισαχθεί και εγκλιματιστεί σε περιοχές έξω από τη φυσική του εξάπλωση, μεταξύ άλλων στην Αυστραλία.

Προσαρμογές στο μεσογειακό περιβάλλον

Ο ετήσιος κύκλος ζωής επιτρέπει στον νερόκαυλο να αποφεύγει τη δυσμενέστερη περίοδο του κυπριακού καλοκαιριού. Το φυτό αναπτύσσεται κατά τους δροσερότερους και υγρότερους μήνες, ανθίζει την άνοιξη και επιβιώνει κατά τη θερινή ξηρασία με τη μορφή σπόρων.

Οι ισχυρές άκανθες λειτουργούν ως μηχανική προστασία απέναντι στη βόσκηση. Παράλληλα, το βαθιά διαιρεμένο φύλλωμα μειώνει τη συνεχή επιφάνεια του φύλλου που εκτίθεται στον ήλιο και στον ξηρό αέρα.

Η παραγωγή πολυάριθμων καρπών και η μεταφορά τους με τον άνεμο επιτρέπουν στο είδος να εποικίζει γρήγορα ανοικτές ή πρόσφατα διαταραγμένες εκτάσεις.

Οικολογική σημασία

Κατά την ανοιξιάτικη ανθοφορία του, ο νερόκαυλος αποτελεί πηγή γύρης και νέκταρος για διάφορα έντομα. Τα πυκνά αγκάθια του προσφέρουν επίσης μικρές προστατευμένες θέσεις μέσα στη χαμηλή βλάστηση, τις οποίες μπορούν να χρησιμοποιούν ασπόνδυλα.

Μετά την ξήρανσή του, η φυτική ύλη αποσυντίθεται και επιστρέφει οργανικά συστατικά στο έδαφος. Ως είδος διαταραγμένων θέσεων συμμετέχει στα πρώτα στάδια επανεγκατάστασης της βλάστησης σε γυμνά ή υποβαθμισμένα εδάφη.

Παραδοσιακή χρήση

Σε ορισμένες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου έχουν καταγραφεί παραδοσιακές χρήσεις των νεαρών και ακόμη τρυφερών βλαστών ως εποχικής τροφής, αφού προηγηθεί προσεκτικό καθάρισμα και αφαίρεση των αγκαθιών.

Η πληροφορία αυτή αποτελεί εθνοβοτανική καταγραφή και δεν πρέπει να θεωρείται οδηγία συλλογής ή κατανάλωσης. Η αναγνώριση άγριων φυτών πρέπει να είναι απολύτως ασφαλής, ενώ πρέπει πάντοτε να αποφεύγονται φυτά από ψεκασμένες καλλιέργειες, μολυσμένα εδάφη και άκρες πολυσύχναστων δρόμων.

Αναγνώριση και διάκριση

Ο νερόκαυλος μπορεί να αναγνωριστεί από τον συνδυασμό των ακόλουθων γνωρισμάτων:

  • το ετήσιο και εύρωστο σώμα,
  • τα έντονα λευκά νεύρα στην επάνω επιφάνεια των φύλλων,
  • τα βαθιά διαιρεμένα και ισχυρά αγκαθωτά φύλλα,
  • τα σχεδόν άμισχα ανθικά κεφάλια,
  • τα ρόδινα έως πορφυρά σωληνοειδή ανθίδια,
  • τα ιδιαίτερα αγκαθωτά ανώτερα φύλλα που περιβάλλουν τα κεφάλια,
  • τα λεία αχαίνια με τον μακρύ, λευκό και πτεροειδή πάππο.

Η μορφή των φύλλων γύρω από την ταξιανθία και οι έντονες λευκές νευρώσεις βοηθούν στη διάκρισή του από άλλα αγκαθωτά μέλη της οικογένειας Asteraceae που απαντούν στην Κύπρο.

Ονοματολογία και ετυμολογία

Το είδος περιγράφηκε αρχικά από τον Κάρολο Λινναίο με την ονομασία Carduus syriacus. Αργότερα μεταφέρθηκε από τον Γάλλο βοτανικό Alexandre Henri Gabriel de Cassini στο γένος Notobasis. Για τον λόγο αυτό το αρχικό «L.» βρίσκεται μέσα σε παρένθεση και ακολουθεί η συντομογραφία «Cass.».

Το επίθετο syriaca σημαίνει «συριακή» και αναφέρεται στη γεωγραφική σύνδεση που αποδόθηκε στο φυτό κατά την ονομασία του. Η λέξη αυτή δεν σημαίνει ότι το είδος περιορίζεται στη Συρία.

Ταξινόμηση

  • Βασίλειο: Plantae
  • Συνομοταξία: Tracheophyta
  • Ομοταξία: Magnoliopsida
  • Τάξη: Asterales
  • Οικογένεια: Asteraceae
  • Υποοικογένεια: Carduoideae
  • Φυλή: Cardueae
  • Γένος: Notobasis
  • Είδος: Notobasis syriaca (L.) Cass.
  • Ελληνική κοινή ονομασία: Νερόκαυλος
  • Αγγλική κοινή ονομασία: Syrian thistle

Στοιχεία φωτογραφιών

Φωτογραφίες: George Konstantinou
Τοποθεσία: Αθηένου, επαρχία Λάρνακας, Κύπρος
Ημερομηνία φωτογράφισης: 29 Μαρτίου 2015
Συντεταγμένες περιοχής: 35.0618° N, 33.5416° E
Google Maps: Αθηένου, Κύπρος

Πηγές


Syrian thistle – Notobasis syriaca (L.) Cass. – Cyprus

Text by George Konstantinou.

Syrian thistle – Notobasis syriaca (L.) Cass.

The Syrian thistle is a striking, strongly spiny annual plant belonging to the family Asteraceae. It is a native component of the flora of Cyprus and is well adapted to the island’s open, dry and frequently disturbed habitats.

Its scientific name is Notobasis syriaca (L.) Cass. Despite its English name, its natural distribution is not restricted to Syria. It extends across much of the Mediterranean region and eastwards to Iran and northern Oman.

Plant morphology

It is a robust annual herb, generally growing 30–100 centimetres tall, although under especially favourable conditions it may become larger. It germinates following the first autumn and winter rains, initially produces a rosette of leaves and later develops an erect flowering stem.

The stem is furrowed, sparsely to lightly hairy and branched mainly in its upper part. Well-developed plants may produce a strong main stem bearing numerous flower heads.

Leaves and spines

The leaves provide some of the species’ most distinctive identification features. They are green or greyish-green, with a conspicuous network of white veins on their upper surface.

The lower leaves are larger, oblong to lanceolate and deeply lobed. The upper leaves are smaller, sessile and partly clasp the stem. Their lobes and smaller divisions terminate in strong, sharp spines.

Near the flowers, the upper leaves become rigid and deeply divided structures. Their long spines form a protective enclosure around the flower heads and give the upper part of the plant its characteristic star-like appearance.

The lower surface of the leaves may have a thin cobwebby or woolly covering, while the upper surface is usually almost hairless.

Flower heads and florets

What appears to be a single flower is actually a composite flower head, or capitulum, characteristic of the family Asteraceae. Each head consists of numerous small tubular florets arranged on a common receptacle.

The flower heads are almost sessile and occur singly or in small groups, principally in the axils of the upper leaves and at the ends of the branches. Their outline is generally ovoid to nearly spherical.

The florets are pink, pinkish-purple or violet. Very pale colour forms may occasionally occur. Each flower head is surrounded by an involucre composed of several overlapping rows of narrow bracts. The outer and middle bracts terminate in sharp spines, while the innermost bracts are less strongly armed.

The florets attract bees and other insects that transfer pollen between the flower heads.

Flowering period

In Cyprus it flowers mainly from March to May, although flowering may continue into June in certain locations or seasons.

The appearance of the first flowers is influenced by winter rainfall, temperature, altitude and the exposure of the site. After the fruits mature, the plant dries and completes its annual life cycle.

Fruits and dispersal

The fruits are achenes approximately 5–6 millimetres long. They are brown to greyish-brown, smooth, hairless and broadly obovoid, with a slightly compressed body.

A pappus composed of several rows of white, plumose bristles develops at the apex of each achene. It is approximately 12–18 millimetres long and functions as a dispersal mechanism. Once the mature fruit is released, the fine bristles increase its surface area and assist its movement by the wind.

Seeds reaching suitable ground remain dormant during the dry period and can germinate when the necessary moisture returns.

Habitat in Cyprus

The Syrian thistle occurs principally in open, sunny places, frequently on ground affected by human activity. Its habitats include:

  • roadsides and path margins,
  • waste and abandoned land,
  • fields and cultivated margins,
  • banks and embankments,
  • grazing land,
  • stony slopes,
  • dry places with low vegetation,
  • areas around settlements and livestock enclosures.

Its growth is favoured in open sites where competition from perennial vegetation is limited. Its occurrence in cultivated or recently disturbed soil is associated with its ability to complete its life cycle rapidly during the wetter part of the Mediterranean year.

Distribution

The species’ natural range extends from Macaronesia and the western Mediterranean, through southern Europe and northern Africa, to the eastern Mediterranean, the Middle East, Iran and northern Oman.

In Cyprus it is native and may occur locally in large numbers, particularly in rural and lowland areas. It is not endemic to Cyprus. It has also been introduced and become naturalised outside its native range, including parts of Australia.

Adaptations to the Mediterranean environment

Its annual life cycle allows the Syrian thistle to avoid the most severe conditions of the Cypriot summer. The plant develops during the cooler and wetter months, flowers in spring and survives the summer drought as dormant seeds.

The strong spines provide mechanical protection against grazing. Its deeply divided foliage also reduces the continuous leaf surface exposed to direct sunlight and dry air.

The production of numerous fruits and their dispersal by wind allow the species to colonise open or recently disturbed ground efficiently.

Ecological importance

During its spring flowering period, the Syrian thistle provides pollen and nectar for various insects. Its dense spines also create small, sheltered spaces within the low vegetation that may be used by invertebrates.

After the plant dries, its remains decompose and return organic material to the soil. As a plant of disturbed habitats, it participates in the early stages of vegetation recovery on bare or degraded ground.

Traditional use

Traditional use of the young, still-tender shoots as seasonal food has been recorded in parts of the eastern Mediterranean, after careful peeling and removal of the spiny portions.

This is an ethnobotanical record and should not be interpreted as guidance for collecting or consuming the plant. Identification of wild plants must be completely reliable, and specimens growing in sprayed fields, polluted soil or beside busy roads should always be avoided.

Identification and distinction

The Syrian thistle can be recognised by the following combination of characteristics:

  • its robust annual growth,
  • conspicuous white veins on the upper leaf surface,
  • deeply divided and strongly spiny leaves,
  • almost sessile flower heads,
  • pink to purple tubular florets,
  • heavily armed upper leaves surrounding the heads,
  • smooth achenes with a long, white, plumose pappus.

The form of the leaves surrounding the inflorescence and their prominent white veins help distinguish it from other spiny members of the Asteraceae found in Cyprus.

Nomenclature and etymology

The species was originally described by Carl Linnaeus under the name Carduus syriacus. It was subsequently transferred to the genus Notobasis by the French botanist Alexandre Henri Gabriel de Cassini. This is why the original author’s abbreviation, “L.”, is enclosed in parentheses and followed by “Cass.”

The specific epithet syriaca means “Syrian” and refers to the geographical association given to the plant when it was named. It does not indicate that the species is restricted to Syria.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Phylum: Tracheophyta
  • Class: Magnoliopsida
  • Order: Asterales
  • Family: Asteraceae
  • Subfamily: Carduoideae
  • Tribe: Cardueae
  • Genus: Notobasis
  • Species: Notobasis syriaca (L.) Cass.
  • Common name: Syrian thistle

Photo details

Photos by George Konstantinou
Location: Athienou, Larnaca District, Cyprus
Date photographed: 29 March 2015
Area coordinates: 35.0618° N, 33.5416° E
Google Maps: Athienou, Cyprus

The coordinates indicate the wider Athienou area and not necessarily the precise location where the plant was photographed.

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)