Τρωκτικά: Τα πιο μισητά θηλαστικά της Κύπρου - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 3/11/2019 - Rodents: The Most Hated Mammals in Cyprus – By George Konstantinou – Politis Newspaper, 3 November 2019

 See also

 All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

Λίστα των θηλαστικών της Κύπρου - List of mammals of Cyprus

Άρθρα του Γιώργου Κωνσταντίνου (162) στην εφημερίδα Πολίτης – George    Konstantinou Articles at Politis newspaper from 24/9/2017 – 1/11/2020

Rattus norvegicus (Berkenhout, 1769) 

Rattus rattus (Linnaeus, 1758)

Acomys nesiotes (Bate, 1903)

Mus cypriacus (Cucchi et al., 2006) - Endemic to Cyprus

Mus musculus domesticus Linnaeus, 1758

 Below in English

Κείμενο, φωτογραφίες, του Γιώργου Κωνσταντίνου

Ένα σημαντικό κομμάτι της σπουδαίας βιοποικιλότητας του τόπου μας αποτελούν τα θηλαστικά ζώα. Στην Κύπρο συναντάμε 31 διαφορετικά είδη θηλαστικών εκ των οποίων τα 19 ανήκουν στις νυχτερίδες. Πέντε από αυτά τα 31 θηλαστικά που συναντούμε στην Κύπρο αποτελούν τα γνωστά μας τρωκτικά που ανήκουν στην οικογένεια Μυίδες (Muridae or murids). Η οικογένεια αυτή είναι η πιο μεγάλη οικογένεια θηλαστικών και συμπεριλαμβάνει 700 διαφορετικά είδη σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η λέξη της οικογένειας των τρωκτικών Muridae προέρχεται από την λατινική λέξη Mus που σειμένη ποντικός.

Μερικά από αυτά αποτελούν τα πιο μισητά θηλαστικά της Κύπρου αλλά και ολόκληρου του πλανήτη καθώς προκαλούν ανυπολόγιστες ζημιές στους ανθρώπους και για αυτό καταπολεμούνται συστηματικά.

Τα πέντε είδη τρωκτικών που συναντούμε στην Κύπρο είναι:

1 Black rat – Rattus rattus (Linnaeus, 1758) Ποντίκα ή Μαύρος αρουραίος

2 Brown rat - Rattus norvegicus (Berkenhout, 1769) Ποντίκα ή Κοινός καστανός αρουραίος

3 Cypriot mouse – Mus cypriacus (Cucchi et al., 2006) Κυπριακός Ποντικός

4 Cyprus Spiny Mouse – Acomys nesiotes (Bate, 1903) Κυπριακός Ακανθοποντικός

5 House mouse - Mus musculus domesticus (Linnaeus, 1758) Σπιτικός ή οικιακός ποντικός

Ο Μαύρος αρουραίος και ο Κοινός καστανός αρουραίος (Αρουραίοι ή Ποντίκες στα κυπριακά) είναι φορείς αρκετών ασθενειών στον άνθρωπο όπως ο τύφος που μεταδίδετε στον άνθρωπο από τσίμπημα ψύλλου που παρασιτούσε πριν πάνω σε ποντίκα. Προκαλούν τεράστιες καταστροφές στην γεωργία όπως σιτηρά και καρπούς δέντρων. Επίσης κάνουν τεράστιες ζημίες στην κτηνοτροφία σκοτώνοντας περιστέρια, κοτόπουλα και άλλα οικόσιτα πουλιά ακόμα και νεαρά κουνέλια, καταστρέφουν φωλιές άγριων πουλιών και μπορούν να σκοτώσουν θηράματα πολύ μεγαλύτερα από το μέγεθος τους. Η καταπολέμηση τους πρέπει να είναι συστηματική με ασφαλή τρόπους για τα άλλα ζώα. Να αποφεύγονται σε αυλές σπιτιών οι τροφές γατιών και σκυλιών και εκτεθειμένα σκουπίδια ώστε να αποφεύγεται η εγκατάσταση τους και ο πολλαπλασιασμός τους. Η ύπαρξη τους στην Κύπρο οφείλετε κυρίως στην κατά λάθος μεταφορά τους από πλοία.

Οι περισσότερες αναφορές στα τρωκτικά της Κύπρου κάνουν αναφορά για την ύπαρξη μόνο ενός είδους ποντίκας στην Κύπρο, της μαύρης ποντίκας Rattus rattus. Υπήρξαν μερικές αναφορές στην ύπαρξη και δεύτερου είδους ποντίκας, της καφέ Rattus norvegicus, αλλά οι πιο πρόσφατες επιστημονικές εργασίες και βιβλία από το Τμήμα Δασών και την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας, αλλά και ξένοι επιστήμονες κάνουν αναφορά για την παρουσία μόνο της μαύρης ποντίκας στην Κύπρο ή αμφισβητούν την ύπαρξη της καφέ ποντίκας ή την αγνοούν εντελώς, κάνοντας αναφορά στην παρουσία μόνο μόνο 30 ειδών θηλαστικών χωρίς την παρουσία της καφέ ποντίκας.

Σε πρόσφατες έρευνες που έκανα μαζί με τον Δρ Ελευθέριο Χατζηστερκώτη, Λειτουργό Περιβάλλοντος του Ινστιτούτου Γεωργικών Ερευνών, για τη διασπορά των τρωκτικών της Κύπρου, και τις επιπτώσεις τους στην γεωργία και τη βιοποικιλότητα, επιβεβαιώσαμε τη παρουσία της καφέ ποντίκας. Η εν λόγω ποντίκα, η οποία σχεδόν είναι διπλάσια σε μέγεθος από την μαύρη ποντίκα, ξεχωρίζει σχετικά εύκολα στην εμφάνιση, διότι έχει μικρότερα αυτιά, κοφτή μύτη και πιο κοντή ουρά σε σχέση με το μήκος της κεφαλής και του σώματος. Η ουρά είναι άσπρη στο κάτω μέρος και μαύρη από πάνω, ενώ της μαύρης ποντίκας είναι μαύρη. Τα ευρήματα μας επιβεβαιωθήκαν με αναλύσεις DNA που έγιναν στο Πανεπιστήμιο του Σάσσαρι της Σαρδηνίας. Σχετική ανακοίνωση έγινε σε συνέδριο στο εξωτερικό.

Ο κυπριακός ποντικός βρίσκεται στην κόκκινη λίστα της IUCN με τα είδη που κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Είναι ενδημικό είδος της Κύπρου και ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 2004 και έχει περιγραφή το 2006 από τον Λειτουργό Περιβάλλοντος του Ινστιτούτου Γεωργικών Ερευνών Δρα Ελευθέριο Χατζηστερκώτη, μαζί με τους συνεργάτες του από τη Γαλλία Cucchi, Orth, Auffray, Renaud, Fabre, Catalan, Bonhomme και Vigne. Πρόκειται για το πρώτο νέο θηλαστικό που ανακαλύφθηκε στην Ευρώπη τα τελευταία 100 χρόνια. Μοιάζει πολύ με τον οικιακό ποντικό και τον συναντάμε σε πεδινές αλλά και σε ορεινές περιοχές. Ο κυπριακός ποντικός έχει μεγαλύτερο κρανίο, αφτιά, μάτια και δόντια από τον συνηθισμένο οικιακό ποντικό που ξέρουμε, αλλά και άσπρες τρίχες (τούφες) πίσω από τα αφτιά. Αυτές οι μορφολογικές διαφορές με τον οικιακό ποντικό είναι τόσο ανεπαίσθητες, που μόνο ελάχιστοι γνώστες του θέματος μπορούν να τον ξεχωρίσουν, οπόταν κάποιος που θα τον δει να τρέχει από μια μικρή απόσταση ή ακόμα και από πολύ κοντά θα πει ότι είδε οικιακό ποντικό.

Με βάση τις αναλύσεις DNA που έγιναν στη Γαλλία, έχει βρεθεί ότι έφθασε στην Κύπρο πριν μισό με ένα εκατομμύριο χρόνια με φυσικές διαδικασίες, όπως πάνω σε επιπλέοντες κορμούς δέντρων που παρέσυραν έντονες βροχές και έφθαναν επιπλέοντας στις ακτές της Κύπρου. Λόγω της απομόνωσης του νησιώτικου περιβάλλοντος μακροχρόνια εξελίχθηκε σε ενδημικό είδος. Ο κυπριακός ποντικός έχει χαρακτηριστεί ως ζωντανό απολίθωμα, καθώς όλα τα ενδημικά θηλαστικά εκτός από τα δύο είδη μυγαλών, έχουν εξαφανιστεί από τα νησιά της μεσογείου μετά από την άφιξη του ανθρώπου. Αν και προστατευόμενο είδος, η προστασία του είναι σχεδόν αδύνατη καθώς πέφτει θύμα με την αναπόφευκτη καταπολέμηση των άλλων επιβλαβών τρωκτικών.

Ο Ακανθοποντικός βρίσκεται και αυτός στην κόκκινη λίστα της IUCN με τα είδη που κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Είναι ένα σπάνιο τρωκτικό που μοιάζει πολύ με ποντίκα και τρέφεται με σπόρους, καρπούς, έντομα και σαλιγκάρια. Ονομάζεται Ακανθοποντικός διότι οι τρίχες στη ράχη του είναι σκληρές και μοιάζουν με αγκάθια. Από μια σχετική απόσταση όταν τον δει κάποιος θα πει σίγουρα ότι είδε αρουραίο, καθώς ο Ακανθοποντικός μοιάζει καταπληκτικά με αρουραίο. Μετά από μια αξιόπιστη αναφορά του είδους το 1980 αναφέρθηκε ξανά το 2000 από τον γιο μου Αντρέα. Ο Αντρέας που ήταν στρατιώτης τότε και υπηρετούσε στο οροπέδιο του Άρωνα στην Αθαλάσσα έβαλε παγίδες με δόλωμα ελιές, για καταπολέμηση των ποντίκων και με έκπληξη είδε ότι έπιασε 2 Ακανθοποντικούς.

Ο Σπιτικός ή οικιακός ποντικός είναι επιβλαβές τρωκτικό που το συναντάμε παντού κυρίως μέσα σε σπίτια, αποθήκες και φάρμες. Προκαλεί πολλές ζημιές και καταπολεμάται συστηματικά και αυτός από τον άνθρωπο.

Στο σημαντικό έλεγχο των πληθυσμών των βλαβερών τρωκτικών σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι γάτες, τα φίδια, η αλεπού και τα αρπαχτικά πουλιά κυρίως το Ανθρωποπούλι. Ένα ζευγάρι ανθρωποπούλια μαζί με τους νεοσσούς του καταναλώνει χιλιάδες αρουραίους και ποντικούς σε έναν χρόνο και αυτό καθιστά τα ανθρωποπούλια ένα από τα πιο πολύτιμα άγρια πτηνά για τους αγρότες και γι’ αυτό σε πολλές χώρες έχουν κατασκευαστεί παραδοσιακοί αχυρώνες και στάβλοι, με ειδικές πόρτες ή τρύπες που παρέχουν στα πουλιά πρόσβαση σε κατάλληλες θέσεις φωλιάσματος. Φανταστείτε τι τεράστιο πρόβλημα θα είχαμε με τα τρωκτικά αν δεν υπήρχαν αυτά τα πουλιά. Στην Κύπρο σύμφωνα με το Τμήμα Γεωργίας στο πλαίσιο του σχεδίου καταπολέμησης της ποντίκας, σε μια προσπάθεια προώθησης της βιολογικής καταπολέμησης της ποντίκας, τοποθετεί τεχνητές φωλιές ανθρωποπουλιών σε περιοχές όπου υπάρχουν ενδείξεις ύπαρξής τους.

Οι νεολιθικοί άνθρωποι στην Κύπρο έφεραν και τους γάτους πριν περίπου 9000 χρόνια, τους οποίους είχαν ως κατοικίδια και πολύ πιθανόν να τους είχαν για να σκοτώνουν τα τρωκτικά που τους κατέστρεφαν τις σοδιές και τα αποθηκευμένα τους τρόφιμα.

Γιώργος Κωνσταντίνου

Από άρθρο μου στην εφημερίδα Πολίτης

Black rat – Rattus rattus (Linnaeus, 1758) Ποντίκα ή Μαύρος αρουραίος

Brown rat - Rattus norvegicus (Berkenhout, 1769) Ποντίκα ή Κοινός καστανός αρουραίος

Cypriot mouse – Mus cypriacus (Cucchi et al., 2006) Κυπριακός Ποντικός

House mouse - Mus musculus domesticus (Linnaeus, 1758) Σπιτικός ή οικιακός ποντικός

Cyprus Spiny Mouse – Acomys nesiotes (Bate, 1903) Κυπριακός Ακανθοποντικός

Text and photographs by George Konstantinou

Mammals constitute an important part of our country’s remarkable biodiversity. Thirty-one different mammal species are found in Cyprus, 19 of which are bats. Five of the 31 mammal species found in Cyprus are the familiar rodents belonging to the family Muridae, commonly known as murids. This is the largest family of mammals and includes 700 different species worldwide. The family name Muridae derives from the Latin word mus, meaning mouse.

Some of these are among the most hated mammals in Cyprus and throughout the world because they cause incalculable damage to people and are therefore systematically controlled.

The five rodent species found in Cyprus are:

1. Black Rat – Rattus rattus (Linnaeus, 1758) – Ποντίκα or Μαύρος αρουραίος
2. Brown Rat – Rattus norvegicus (Berkenhout, 1769) – Ποντίκα or Κοινός καστανός αρουραίος
3. Cypriot Mouse – Mus cypriacus Cucchi et al., 2006 – Κυπριακός Ποντικός
4. Cyprus Spiny Mouse – Acomys nesiotes Bate, 1903 – Κυπριακός Ακανθοποντικός
5. House Mouse – Mus musculus domesticus Linnaeus, 1758 – Σπιτικός or Οικιακός ποντικός

The Black Rat and the Brown Rat, known as αρουραίοι or ποντίκες in the Cypriot dialect, carry several diseases that can affect humans, including typhus, which is transmitted to people through the bite of a flea that previously parasitised a rat.

They cause extensive damage to agriculture, including cereal crops and tree fruits. They also cause enormous losses to livestock farming by killing pigeons, chickens and other domestic birds, as well as young rabbits. They destroy the nests of wild birds and can kill prey much larger than themselves.

Their control must be carried out systematically, using methods that are safe for other animals. Cat and dog food should not be left in house yards, and rubbish should not remain exposed, so as to prevent rats from becoming established and multiplying. Their presence in Cyprus is mainly attributed to their accidental transportation aboard ships.

Most references concerning the rodents of Cyprus mention the presence of only one rat species on the island, the Black Rat, Rattus rattus. There have been a few reports of a second rat species, the Brown Rat, Rattus norvegicus. However, the most recent scientific papers and books published by the Department of Forests and the Game and Fauna Service, as well as works by foreign scientists, mention only the presence of the Black Rat in Cyprus. Others question the presence of the Brown Rat or disregard it completely, referring to only 30 mammal species in Cyprus and excluding the Brown Rat.

During recent research that I conducted with Dr Eleftherios Hadjisterkotis, Environmental Officer at the Agricultural Research Institute, on the distribution of Cyprus’s rodents and their effects on agriculture and biodiversity, we confirmed the presence of the Brown Rat.

This rat, which is almost twice the size of the Black Rat, can be distinguished relatively easily by its appearance. It has smaller ears, a blunt muzzle and a shorter tail in relation to the combined length of its head and body. Its tail is white underneath and black above, whereas the Black Rat’s tail is entirely black.

Our findings were confirmed through DNA analyses carried out at the University of Sassari in Sardinia. A relevant announcement was subsequently presented at an international conference.

The Cypriot Mouse is included on the IUCN Red List of species threatened with extinction. It is endemic to Cyprus and was first discovered in 2004. It was scientifically described in 2006 by Dr Eleftherios Hadjisterkotis, Environmental Officer at the Agricultural Research Institute, together with his collaborators from France: Cucchi, Orth, Auffray, Renaud, Fabre, Catalan, Bonhomme and Vigne.

It was the first new mammal to be discovered in Europe during the preceding 100 years. It closely resembles the House Mouse and is found in both lowland and mountainous areas.

The Cypriot Mouse has a larger skull, ears, eyes and teeth than the familiar House Mouse. It also has white hairs forming tufts behind its ears. These morphological differences from the House Mouse are so subtle that only a small number of specialists can distinguish between the two. Therefore, anyone seeing one running from a short distance, or even at very close range, would probably say that they had seen a House Mouse.

DNA analyses carried out in France indicate that it reached Cyprus naturally between half a million and one million years ago, possibly on floating tree trunks swept away by heavy rains and carried across the sea to the shores of Cyprus. Owing to the prolonged isolation of the island environment, it eventually evolved into an endemic species.

The Cypriot Mouse has been described as a living fossil because all endemic mammals, apart from two species of shrews, disappeared from the Mediterranean islands following the arrival of humans. Although it is a protected species, its protection is almost impossible because it inevitably becomes a victim of measures used to control other harmful rodents.

The Cyprus Spiny Mouse is also included on the IUCN Red List of species threatened with extinction. It is a rare rodent that closely resembles a rat and feeds on seeds, fruits, insects and snails.

It is known as the Spiny Mouse because the hairs on its back are stiff and resemble spines. Anyone seeing it from a short distance would almost certainly believe that they had seen a rat, as the Cyprus Spiny Mouse bears a remarkable resemblance to one.

Following a reliable record of the species in 1980, it was reported again in 2000 by my son Andreas. At the time, Andreas was a soldier serving on the Aronas plateau at Athalassa. He placed traps baited with olives to control rats and was surprised to discover that he had caught two Cyprus Spiny Mice.

The House Mouse is a harmful rodent found almost everywhere, particularly inside houses, warehouses and farms. It causes extensive damage and is also systematically controlled by people.

Cats, snakes, foxes and birds of prey—particularly the Barn Owl—play an important role in controlling populations of harmful rodents. A pair of Barn Owls and their chicks consume thousands of rats and mice in a single year. This makes Barn Owls some of the most valuable wild birds for farmers.

For this reason, traditional barns and stables have been constructed in many countries with special doors or openings that give the birds access to suitable nesting sites. Imagine the enormous rodent problem we would face if these birds did not exist.

In Cyprus, according to the Department of Agriculture, artificial Barn Owl nest boxes are installed in areas where there is evidence of the birds’ presence. This action forms part of the rat-control programme and aims to promote the biological control of rat populations.

Neolithic people also brought cats to Cyprus approximately 9,000 years ago. They kept them as companion animals and very probably used them to kill the rodents that destroyed their crops and stored food.

George Konstantinou

From my article in Politis newspaper