Ο Νερόμυλος του Καφετζιή στη κατεχόμενη Λάπηθο - The Old Kafetzis Watermill in Occupied Lapithos - Cyprus

See akso

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Οι 19 νερόμυλοι της κατεχόμενης Λαπήθου - The 19 Watermills of Occupied Lapithos

Η κατεχόμενη κωμόπολη Λάπηθος - Lapithos Village - Cyprus

 Photos by George Konstantinou 

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες του Γιώργου Κωνσταντίνου

Η κατεχόμενη κωμόπολη της Λαπήθου, κτισμένη στους πρόποδες του Πενταδακτύλου και ευλογημένη από τα άφθονα νερά του Κεφαλόβρυσου, υπήρξε για αιώνες ένας τόπος με πλούσια γεωργική παραγωγή, παραδοσιακές τέχνες και έντονη οικονομική δραστηριότητα. Ένα σημαντικό κομμάτι αυτής της ιστορίας αποτελούσαν οι περίφημοι νερόμυλοι της Λαπήθου.

Η παρουσία των νερόμυλων στη Λάπηθο ανάγεται στα χρόνια της Φραγκοκρατίας. Κατά μήκος της ροής του νερού του Κεφαλόβρυσου είχαν δημιουργηθεί διαδοχικά πολλοί νερόμυλοι, οι οποίοι αξιοποιούσαν τη δύναμη του νερού για την κίνηση των μυλόπετρων. Σε παλαιότερες εποχές αναφέρονται μέχρι και 21 νερόμυλοι, ενώ μέχρι τη δεκαετία του 1950 υπήρχαν 19. Σήμερα σώζονται αναγνωρίσιμα ερείπια μόνο εννέα από αυτούς.

Ένας από τους σημαντικότερους ήταν ο Νερόμυλος του Καφετζιή, ο τελευταίος στη σειρά των νερόμυλων της Λαπήθου. Βρισκόταν κοντά στην εκκλησία του Τιμίου Προδρόμου και δίπλα στα παλιά καφενεία του Ττοουλή του Λαδόμματου και του Μεθοδίου Πελεκάνου. Ξεχώριζε για τις χαρακτηριστικές πέτρινες καμάρες του και τον μεγάλο εσωτερικό του χώρο.

Οι νερόμυλοι αποτελούσαν κάποτε αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής των κατοίκων. Η συνεχής ροή του νερού έδινε την απαραίτητη ενέργεια για να κινηθούν οι μηχανισμοί του μύλου και οι βαριές μυλόπετρες που άλεθαν τα δημητριακά. Οι μυλωνάδες ήταν έμπειροι τεχνίτες που γνώριζαν πολύ καλά τη λειτουργία των μηχανισμών, την επιλογή και συντήρηση των μυλόπετρων και όλα τα μυστικά του επαγγέλματος.

Οι νερόμυλοι της Λαπήθου δεν χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για το άλεσμα σιταριού. Κατά καιρούς ορισμένοι χρησιμοποιήθηκαν ως βαμβακόμυλοι και ζαχαρόμυλοι, ενώ ένας από αυτούς χρησιμοποιήθηκε ακόμη και για το άλεσμα αλατιού. Στον εύφορο κάμπο της Λαπήθου καλλιεργούνταν παλαιότερα βαμβάκι και ζαχαροκάλαμο, ενώ υπήρχε και μεγάλη παραγωγή χαρουπιών.

Η φήμη των νερόμυλων ξεπερνούσε τα όρια της Λαπήθου. Γεωργοί από τις γύρω περιοχές έφθαναν με τα ζώα τους φορτωμένα με τα γεννήματά τους για να τα αλέσουν. Παράλληλα μπορούσαν να επισκεφθούν τους τεχνίτες της Λαπήθου για να αγοράσουν ή να επισκευάσουν γεωργικά εργαλεία, καθώς η κωμόπολη ήταν γνωστή και για τη σιδηρουργία, την κεραμική, την υφαντουργία και άλλες παραδοσιακές τέχνες.

Οι μεγαλύτεροι νερόμυλοι άρχιζαν συνήθως την εντατική εργασία τους από τα τέλη Μαΐου και συνέχιζαν μέχρι τις αρχές Νοεμβρίου. Σε περιόδους μεγάλης ζήτησης εργάζονταν σχεδόν ολόκληρο το εικοσιτετράωρο, ενώ ορισμένοι διέθεταν χώρους όπου μπορούσαν να διανυκτερεύσουν οι πελάτες και στάβλους για τα ζώα τους.

Η μεγάλη ακμή των νερόμυλων άρχισε να υποχωρεί μετά τη δεκαετία του 1950. Κατά τη δεκαετία του 1960, η εξάπλωση του ηλεκτρικού ρεύματος και η εμφάνιση των σύγχρονων ηλεκτρικών αλευρόμυλων περιόρισαν σημαντικά τη χρησιμότητα των παραδοσιακών νερόμυλων. Ο ένας μετά τον άλλο σταμάτησαν να λειτουργούν.

Ο Νερόμυλος του Καφετζιή, όμως, αποτέλεσε την εξαίρεση. Ήταν ο τελευταίος νερόμυλος της Λαπήθου που παρέμεινε σε λειτουργία και συνέχισε να εργάζεται μέχρι το καλοκαίρι του 1974. Η λειτουργία του διακόπηκε οριστικά εξαιτίας της τουρκικής εισβολής και της κατοχής της Λαπήθου.

Σήμερα ο παλιός Νερόμυλος του Καφετζιή αποτελεί ένα πολύτιμο κατάλοιπο μιας άλλης εποχής. Οι πέτρες, οι καμάρες και τα ερείπια των εγκαταστάσεών του θυμίζουν μια Λάπηθο γεμάτη ζωή, όπου το νερό του Κεφαλόβρυσου κινούσε τους μύλους και αποτελούσε κινητήρια δύναμη για την οικονομία και την καθημερινότητα των κατοίκων.

Οι παλιοί νερόμυλοι της Λαπήθου αποτελούν σημαντικά μνημεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και της αγροτικής και βιομηχανικής ιστορίας της Κύπρου. Η καταγραφή, μελέτη και διατήρησή τους είναι σημαντική, ώστε η ιστορία τους να παραμείνει ζωντανή και να μεταδοθεί στις επόμενες γενιές.

 The Kafetzis Watermill in Occupied Lapithos

Text and photographs by George Konstantinou

The occupied town of Lapithos, built on the northern foothills of the Pentadaktylos mountain range and blessed with the abundant waters of the Kefalovryso spring, was for centuries a place of rich agricultural production, traditional crafts and considerable economic activity. An important part of this history was represented by the famous watermills of Lapithos.

The presence of watermills in Lapithos dates back to the Frankish period. Along the course of the water flowing from Kefalovryso, numerous watermills were built one after another, using the power of the flowing water to turn their millstones. In earlier times, as many as 21 watermills were recorded, while by the 1950s 19 still existed. Today, recognisable remains survive of only nine of them.

One of the most important was the Kafetzis Watermill, the last in the line of watermills of Lapithos. It was located near the church of Timios Prodromos and close to the old coffee houses of Ttoulis Ladommatis and Methodios Pelekanos. It was distinguished by its characteristic stone arches and its large interior space.

Watermills were once an integral part of the daily life of the inhabitants. The continuous flow of water provided the necessary power to operate the mill mechanisms and the heavy millstones used to grind grain. The millers were experienced craftsmen who knew very well how the machinery worked, how to select and maintain the millstones, and all the secrets of their trade.

The watermills of Lapithos were not used exclusively for grinding wheat. At various times, some were used as cotton mills and sugar mills, while one was even used for grinding salt. Cotton and sugar cane were once cultivated on the fertile plain of Lapithos, while the area also produced large quantities of carobs.

The reputation of the watermills extended far beyond Lapithos. Farmers from the surrounding areas arrived with their animals loaded with their produce to have it ground. At the same time, they could visit the craftsmen of Lapithos to purchase or repair agricultural tools, as the town was also renowned for blacksmithing, pottery, weaving and other traditional crafts.

The larger watermills usually began their period of intensive work towards the end of May and continued until the beginning of November. During periods of high demand, they operated almost around the clock, while some even provided rooms where customers could spend the night and stables for their animals.

The great period of prosperity of the watermills began to decline after the 1950s. During the 1960s, the spread of electricity and the introduction of modern electrically powered flour mills greatly reduced the importance of the traditional watermills. One after another, they ceased operating.

The Kafetzis Watermill, however, was an exception. It was the last watermill in Lapithos to remain in operation and continued working until the summer of 1974. Its operation came to a permanent end as a result of the Turkish invasion and the occupation of Lapithos.

Today, the old Kafetzis Watermill is a valuable remnant of another era. Its stones, arches and surviving ruins recall a Lapithos full of life, when the waters of Kefalovryso turned the mills and provided a driving force for the economy and everyday life of its inhabitants.

The old watermills of Lapithos are important monuments of traditional architecture and of Cyprus’s agricultural and industrial history. Their documentation, study and preservation are essential so that their history can remain alive and be passed on to future generations.