Τα δέκα είδη σκαλιφούρτων της Κύπρου - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 23/12/2018 - The Ten Species of Wheatears of Cyprus – By George Konstantinou – Politis Newspaper, 23/12/2018

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

List of Birds of Cyprus - Κατάλογος πουλιών της Κύπρου

Άρθρα του Γιώργου Κωνσταντίνου (162) στην εφημερίδα Πολίτης – George    Konstantinou Articles at Politis newspaper from 24/9/2017 – 1/11/2020

Below in English

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 23/12/2018

Κείμενο, φωτογραφίες,του Γιώργου Κωνσταντίνου

Οι σκαλιφούρτες ή Πετροκλήδες (wheatears) είναι στρουθιόμορφα πουλια του γενους Οινάνθη (Oenanthe) και ανήκουν στην μεγάλη οικογένεια Μυγοθηρίδες (Muscicapidae). Το όνομα του γένους Oenanthe το συναντάμε και ως ονομασία ενός γένους φυτών και προέρχεται από την ελληνική λέξη "οίνος" και "άνθος", επειδή η μυρωδιά των λουλουδιών αυτών των φυτών μοιάζει με τη μυρωδιά του κρασιού. Στην περίπτωση των σκαλιφούρτων, η επιστημονική ονομασία του γένους έχει να κάνει με το ότι όταν έρχονται, στην ανοιξιάτικη μετανάστευση στην Ελλάδα  (κυρίως αναφέρετε για την Στακτοσκαλιφούρτα), εμφανίζονται την περίοδο της άνθησης των σταφυλιών. Σε ολόκληρο τον πλανήτη συναντούμε 28 είδη σκαλιφούρτων που ανήκουν στο γένος Οινάνθη (Oenanthe). Στην Κύπρο συναντούμε 10 από αυτά τα είδη με μερικά να αποτελούν πολύ σπάνια είδη για την Κύπρο με μερικές μόνο αναφορές, και από αυτά τα 10 είδη μόνο ένα είδος φωλιάζει στον τόπο μας και αποτελεί ενδημικό είδος της Κύπρου. Πρόκειται για μεταναστευτικά πουλιά και είναι όλα καθαρά εντομοφάγα. Τα περισσότερα είδη είναι μαυρόασπρου χρώματος και στα περισσότερα είδη υπάρχει φυλετικός διμορφισμός (διαφορές μεταξύ θηλυκών και αρσενικών). Φτιάχνουν τη φωλιά τους την άνοιξη σε μικρά κοιλώματα, σε όχθες αγροτικών δρόμων, ξερολιθιές, και γενικά όπου βρουν κατάλληλο κοίλωμα ή τρύπα, χρησιμοποιώντας μαλακά χόρτα και άλλα υλικά από τη φύση. Πρόκειται για πουλιά που έχουν εδαφική επικράτεια.

Cyprus wheatear (Oenanthe cypriaca) (Homeyer, 1884) Σκαλιφούρτα - Πετροκλής της Κύπρου

Τα είδη σκαλιφούρτων που συναντούμε στην Κύπρο είναι:

1 Κυπριακή Σκαλιφούρτα, Πετροκλής της Κύπρου - Cyprus wheatear (Oenanthe cypriaca) (Homeyer, 1884) 2 Ισπανική Σκαλιφούρτα, Ασπροκώλα, Ασπροκωλίνα -  Black-eared wheatear (Oenanthe hispanica) (Linnaeus,1758) - 3 Ερημοσκαλιφούρτα, Ερημοπετρόκλης -  Desert wheatear - Oenanthe deserti (Temminck, 1829) 4 Βουνοσκαλιφούρτα, Βουνοπετροκλής –  Finsch's Wheatear (Oenanthe finschii) (Heuglin, 1869) 5 Σκουφοσκαλιφούρτα, Σκουφοπετρόκλης –  Hooded wheatear (Oenanthe monacha) Temminck, 1825- 6 Διπλοσκαλιφούρτα, Αμμοπετροκλής –  Isabelline Wheatear (Oenanthe isabellina) (Temminck, 1829) 7 Στακτοσκαλιφούρτα, Σταχτοπετρόκλης –  Northern Wheatear (Oenanthe oenanthe) (Linnaeus, 1758) 8 Λυκοσκαλιφούρτα, Λευκόπυγος Πετρόκλης -  White-crowned wheatear - Oenanthe leucopyga (Brehm, 1855) 9 Μαυροσκαλιφούρτα, Βραχοπετροκλής -  Mourning wheatear (Oenanthe lugens) (Lichtenstein, 1823) 10 Κοτσινοσκαλιφούρτα, Πετροκλής του Κουρδιστάν -  Kurdish wheatear or red-rumped wheatear  (Oenanthe xanthoprymna)  (Hemprich & Ehrenberg, 1833)

Black-eared wheatear (Oenanthe hispanica) (Linnaeus,1758) Ασπροκώλα - Ασπροκωλίνα

Η κυπριακή σκαλιφούρτα ή ο πετροκλής της Κύπρου, Cyprus wheatear (Oenanthe cypriaca): Είναι ένα από τα τρία ενδημικά είδη της Κύπρου. Φωλιάζει μόνο στην Κύπρο και πουθενά αλλού στον κόσμο και το συναντάμε τόσο σε παράλιες περιοχές όσο και σε ορεινές αν και προτιμά τις δασώδεις. Είναι αποδημητικό πουλί και τον χειμώνα αποδημεί σε χώρες όπως το Σουδάν και η Αιθιοπία για να ξεχειμωνιάσει, μερικά πουλιά όμως μένουν στην Κύπρο και τον χειμώνα, σε ορεινές περιοχές, γεγονός που το έχω δει. 

Desert wheatear - Oenanthe deserti (Temminck, 1829) Ερημοπετρόκλης, Ερημοσκαλιφούρτα

Γεννά από τρία έως πέντε γαλαζοπράσινα πιτσιλωτά αβγά που εκκολάπτονται μετά από 14 μέρες επώασης και την ευθύνη του μεγαλώματος των νεοσσών αναλαμβάνουν και οι δύο γονείς. Συνήθως και όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές αναπαράγεται δύο φορές κατά την περίοδο της άνοιξης. Το αρσενικό και το θηλυκό πουλί δεν έχουν ιδιαίτερες διαφορές στο χρώμα, ενώ το φθινόπωρο πριν την αποδημία αλλάζει  το μαυρόασπρο χρώμα παίρνοντας ένα μαυροκαφέ χρώμα. 

Finsch's Wheatear (Oenanthe finschii) (Heuglin, 1869) Βουνοπετροκλής - Βουνοσκαλιφούρτα

Η Ισπανική Σκαλιφούρτα είναι κοινό είδος για τον τόπο μας και χρησιμοποιεί την Κύπρο ως σταθμό μερικές μέρες κατά τις μεταναστεύσεις (άνοιξη και φθινόπωρο). Στον ευρωπαϊκό χώρο το συναντάμε σε δύο μορφές που διαφοροποιούνται γεωγραφικά, στην ανατολική φυλή O.h. melanoleuca που φωλιάζει και στην Ελλάδα και στη δυτική O.h.hispanica. Η ανατολική φυλή ξεχειμωνιάζει στο Σουδάν.

Η Ερημοσκαλιφούρτα είναι σχετικά σπάνιος επισκέπτης της χώρας μας και χρησιμοποιεί την Κύπρο ως σταθμό μερικές μέρες κατά τις μεταναστεύσεις. Η δυτική φυλή (O.d.homochroa) αναπαράγεται στην Σαχάρα και στην Αραβική Χερσόνησο. Την ανατολική φυλή (O.d.atrogularis), τη βρίσκουμε να αναπαράγεται σε ημιέρημες εκτάσεις της κεντρικής Ασίας και να ξεχειμωνιάζει στο Πακιστάν και στην βορειοανατολική Αφρική.  

Η Βουνοσκαλιφούρτα είναι κοινό είδος για τον τόπο μας και το συναντάμε σε ημιέρημες και βραχώδεις βουνοπλαγιές, από την Τουρκία και μέχρι το Αφγανιστάν ανατολικά και το δυτικό Πακιστάν. Είναι μετανάστης μικρών αποστάσεων γι’ αυτό και ξεχειμωνιάζει στην Αίγυπτο και σε χώρες της Μέσης Ανατολής, ενώ ένας μεγάλος αριθμό περνάει το χειμώνα του και στον τόπο μας.

Hooded wheatear (Oenanthe monacha) Temminck, 1825- Σκουφοπετρόκλης - Σκουφοσκαλιφούρτα

 Η Σκουφοσκαλιφούρτα είναι σπάνιο είδος για τον τόπο μας και ζει σε ερημικές περιοχές από την Αίγυπτο μέχρι την Αραβική χερσόνησο. Έχει παρατηρηθεί επίσης στο Πακιστάν. 

Η Διπλοσκαλιφούρτα είναι κοινό είδος για τον τόπο μας και είναι το πρώτο είδος από τις υπόλοιπες σκαλιφούρτες που μας έρχονται κατά τις μεταναστεύσεις. Σε σχέση με τα άλλα είδη της οικογένειας είναι το πιο εδαφόβιο και αυτό που μετακινείται περισσότερο περπατώντας από ότι πετώντας. Αναπαράγεται στην νότια Ρωσία και κεντρική Ασία και στο βόρειο Πακιστάν. Ξεχειμωνιάζει στην Αφρική και την Ινδία. Η Ελλάδα είναι το δυτικότερο σημείο εξάπλωσης του είδους, γι’ αυτό και στην κεντρική και δυτική Ευρώπη παρατηρείται πολύ σπάνια. 

White-crowned wheatear - Oenanthe leucopyga (Brehm, 1855) Λευκόπυγος Πετρόκλης, Λυκοσκαλιφούρτα

Η Στακτοσκαλιφούρτα είναι και αυτή πολύ κοινό είδος για τον τόπο μας και όλοι οι πληθυσμοί του περνούν το χειμώνα τους στην Αφρική. Η Στακτοσκαλιφούρτα σε σχέση με το μέγεθος της, πραγματοποιεί ένα από τα μεγαλύτερα ταξίδια. Την άνοιξη ξεκινάει το ταξίδι του από την Αφρική, από περιοχές νότια της Σαχάρας, πραγματοποιώντας ένα ταξίδι πάνω από μια απέραντη περιοχή του βόρειου ημισφαιρίου, η οποία περιλαμβάνει την βόρεια και κεντρική Ασία, την Ευρώπη, την Γροιλανδία, την Αλάσκα και μέρος του Καναδά. Το φθινόπωρο, τα πουλιά γυρίζουν ξανά στην Αφρική. 

Isabelline Wheatear (Oenanthe isabellina) (Temminck, 1829) Αμμοπετροκλής

Η Λυκοσκαλιφούρτα, η Μαυροσκαλιφούρτα και η Κοτσινοσκαλιφούρτα,  είναι πολύ σπάνια είδη για την Κύπρο με μόνο μερικές αναφορές. Η Λυκοσκαλιφούρτα είναι Αφρικάνικό πουλί, κυρίως, κάτοικος στις βραχώδεις ερήμους της Σαχάρας. Η Μαυροσκαλιφούρτα είναι είδος που συναντούμε σε έρημες περιοχές της Αφρικής και της μέσης ανατολής. Η Κοτσινοσκαλιφούρτα είναι πουλί της Μέσης Ανατολής και την συναντούμε και στην Τουρκιά, Ιράκ, Κουρδιστάν και Ιράν τον χειμώνα μεταναστεύει στην Αίγυπτο, Σουδάν, Ερυθραία και Σομαλία ακόμα και μέχρι την Ινδία. 

Northern Wheatear (Oenanthe oenanthe) (Linnaeus, 1758) Σταχτοπετρόκλης

 Όλα τα είδη προστατεύονται από αυστηρή νομοθεσία. 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Ο Γιώργος Κωνσταντίνου γεννήθηκε το 1960 στη Λευκωσία και είναι φυσιοδίφης ερευνητής της κυπριακής βιοποικιλότητας. Φωτογράφος και κινηματογραφιστής αγρίας ζωής και πρόεδρος του συνδέσμου προστασίας φυσικής κληρονομίας και βιοποικιλότητας της Κύπρου. Με ακούραστη δράση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσον αφορά το περιβάλλον και την βιοποικιλότητα του τόπου μας.

Επικοινωνία fanigeorge@hotmail.com

Τηλ. 96376823 

The Wheatears of Cyprus

GEORGE KONSTANTINOU, 23/12/2018

Text and photographs by George Konstantinou

Wheatears are passerine birds of the genus Oenanthe and belong to the large family Muscicapidae. The name of the genus Oenanthe is also encountered as the name of a genus of plants and derives from the Greek words “oinos” (wine) and “anthos” (flower), because the scent of the flowers of these plants resembles the smell of wine.

In the case of wheatears, the scientific name of the genus is associated with the fact that when they arrive in Greece during the spring migration—mainly referring to the Northern Wheatear—they appear during the flowering period of the grapevines.

Throughout the world there are 28 species of wheatears belonging to the genus Oenanthe. In Cyprus we encounter 10 of these species, some of which are very rare in Cyprus, with only a few records. Of these ten species, only one breeds in our country and is an endemic species of Cyprus.

They are migratory birds and are all entirely insectivorous. Most species are black and white in colour, and in most species there is sexual dimorphism, meaning differences between females and males.

They build their nests in spring in small cavities, on the banks of rural roads, in dry-stone walls and generally wherever they find a suitable hollow or hole, using soft grasses and other natural materials. They are territorial birds.

The wheatear species found in Cyprus are:

1. Cyprus Wheatear – Oenanthe cypriaca (Homeyer, 1884)
2. Black-eared Wheatear – Oenanthe hispanica (Linnaeus, 1758)
3. Desert Wheatear – Oenanthe deserti (Temminck, 1829)
4. Finsch’s Wheatear – Oenanthe finschii (Heuglin, 1869)
5. Hooded Wheatear – Oenanthe monacha Temminck, 1825
6. Isabelline Wheatear – Oenanthe isabellina (Temminck, 1829)
7. Northern Wheatear – Oenanthe oenanthe (Linnaeus, 1758)
8. White-crowned Wheatear – Oenanthe leucopyga (Brehm, 1855)
9. Mourning Wheatear – Oenanthe lugens (Lichtenstein, 1823)
10. Kurdish Wheatear or Red-rumped Wheatear – Oenanthe xanthoprymna (Hemprich & Ehrenberg, 1833)

Cyprus Wheatear – Oenanthe cypriaca

The Cyprus Wheatear, Oenanthe cypriaca, is one of the three endemic bird species of Cyprus. It breeds only in Cyprus and nowhere else in the world, and we encounter it both in coastal and mountainous areas, although it prefers wooded areas.

It is a migratory bird and in winter migrates to countries such as Sudan and Ethiopia to overwinter. However, some birds remain in Cyprus during the winter in mountainous areas, something that I have personally observed.

It lays between three and five bluish-green speckled eggs, which hatch after 14 days of incubation, and both parents share responsibility for raising the chicks.

Usually, when conditions are favourable, it breeds twice during the spring season. The male and female do not differ greatly in colour, while in autumn, before migration, its black-and-white colouration changes to a blackish-brown colour.

Black-eared Wheatear – Oenanthe hispanica

The Black-eared Wheatear is a common species in our country and uses Cyprus as a stopover for a few days during migration in spring and autumn.

In Europe, it occurs in two forms that differ geographically: the eastern race O. h. melanoleuca, which also breeds in Greece, and the western O. h. hispanica. The eastern race overwinters in Sudan.

Desert Wheatear – Oenanthe deserti

The Desert Wheatear is a relatively rare visitor to our country and uses Cyprus as a stopover for a few days during migration.

The western race (O. d. homochroa) breeds in the Sahara and the Arabian Peninsula. The eastern race (O. d. atrogularis) breeds in semi-desert regions of Central Asia and overwinters in Pakistan and northeastern Africa.

Finsch’s Wheatear – Oenanthe finschii

Finsch’s Wheatear is a common species in our country and is found on semi-desert and rocky mountain slopes, from Turkey eastwards as far as Afghanistan and western Pakistan.

It is a short-distance migrant and therefore overwinters in Egypt and countries of the Middle East, while a large number also spend the winter in our country.

Hooded Wheatear – Oenanthe monacha

The Hooded Wheatear is a rare species in our country and lives in desert regions from Egypt to the Arabian Peninsula. It has also been observed in Pakistan.

Isabelline Wheatear – Oenanthe isabellina

The Isabelline Wheatear is a common species in our country and is the first of the other wheatear species to arrive during migration.

Compared with the other species of the family, it is the most terrestrial and moves more by walking than by flying.

It breeds in southern Russia, Central Asia and northern Pakistan. It overwinters in Africa and India. Greece is the westernmost point of the species’ distribution, which is why it is very rarely observed in central and western Europe.

Northern Wheatear – Oenanthe oenanthe

The Northern Wheatear is also a very common species in our country, and all its populations spend the winter in Africa.

In relation to its size, the Northern Wheatear undertakes one of the longest migratory journeys. In spring, it begins its journey from Africa, from regions south of the Sahara, travelling across a vast area of the Northern Hemisphere that includes northern and central Asia, Europe, Greenland, Alaska and part of Canada.

In autumn, the birds return once again to Africa.

White-crowned Wheatear, Mourning Wheatear and Kurdish Wheatear

The White-crowned Wheatear, Mourning Wheatear and Kurdish Wheatear are very rare species in Cyprus, with only a few records.

The White-crowned Wheatear is mainly an African bird and is a resident of the rocky deserts of the Sahara.

The Mourning Wheatear is a species found in desert regions of Africa and the Middle East.

The Kurdish Wheatear is a bird of the Middle East and is also found in Turkey, Iraq, Kurdistan and Iran. In winter it migrates to Egypt, Sudan, Eritrea and Somalia, and even as far as India.

All these species are protected by strict legislation.

GEORGE KONSTANTINOU

George Konstantinou was born in 1960 in Nicosia and is a naturalist and researcher of Cypriot biodiversity. He is a wildlife photographer and filmmaker and President of the Cyprus Natural Heritage and Biodiversity Protection Association. He is tirelessly active on social media regarding the environment and biodiversity of our country.

Contact: fanigeorge@hotmail.com

Tel.: 96376823