Ο κυπριακός σκαντζόχοιρος - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 18/8/2019 - The Cyprus Hedgehog – By George Konstantinou – Politis Newspaper, 18/8/2019

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Τα 31 θηλαστικά της Κύπρου (Web TV) - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 20/5/2018

Long-eared hedgehog - Cyprus hedgehog - Hemiechinus auritus dorotheae (Σκαντζόχοιρος) (S. G. Gmelin, 1770)

Λίστα των θηλαστικών της Κύπρου - List of mammals of Cyprus

Άρθρα του Γιώργου Κωνσταντίνου (162) στην εφημερίδα Πολίτης – George    Konstantinou Articles at Politis newspaper from 24/9/2017 – 1/11/2020

Below in English

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ,  18/8/2019

Κείμενο, φωτογραφίες, του Γιώργου Κωνσταντίνου

Ένα σημαντικό κομμάτι της σπουδαίας βιοποικιλότητας του τόπου μας αποτελούν τα θηλαστικά ζώα. Στην Κύπρο συναντάμε 31 διαφορετικά είδη θηλαστικών εκ των οποίων τα 19 ανήκουν στις νυχτερίδες, ένα θαλάσσιο θηλαστικό που είναι η μεσογειακή φώκια μοναχός και τα υπόλοιπα 11 αποτελούν χερσαία θηλαστικά. Όλα τα χερσαία θηλαστικά της Κύπρου είναι κυρίως νυχτόβια. Ένα από αυτά είναι ο σκαντζόχοιρος με το κοινό και επιστημονικό όνομα Long-eared hedgehog – Hemiechinus auritus dorotheae (S. G. Gmelin, 1770) και αποτελεί ενδημικό υποείδος της Κύπρου. 

Ανήκει στην οικογένεια Ερινακεϊδών (Erinaceidae), όπως και όλα τα είδη σκαντζόχοιρων που συναντάμε στον πλανήτη. Πρόκειται για ένα από τα έξι ενδημικά υποείδη του είδους Hemiechinus auritus που συναντάμε στην Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή. Η παρουσία του σκαντζόχοιρου στην Κύπρο πολύ πιθανόν να συνδέεται με τον νεολιθικό άνθρωπο. Οι άνθρωποι αυτοί έφεραν στην Κύπρο πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια από τις γειτονικές χώρες διάφορα είδη ζώων για εκτροφή, ώστε να μπορέσουν να επιβιώσουν. Μερικά από αυτά ξέφυγαν στη φύση και επανήλθαν στην φυσική τους κατάσταση, και μερικά από αυτά υπάρχουν ακόμα και σήμερα. Με την πάροδο χιλιάδων χρόνων και την απομόνωση του σκαντζόχοιρου στο νησιωτικό μας περιβάλλον διαφοροποιήθηκε και έγινε ενδημικό υποείδος της Κύπρου. Σε ολόκληρο τον πλανήτη υπάρχουν 17 διαφορετικά είδη σκαντζόχοιρων που χωρίζονται σε 5 διαφορετικά γένη και συναντώνται στην Ασία, την Ευρώπη, την Αφρική και τη Νέα Ζηλανδία. 

Στην Κύπρο τον συναντάμε, κυρίως, σε πεδινές και ημιορεινές περιοχές και σπάνια σε ορεινές περιοχές. Είναι σαρκοφάγο ζώο και τρέφεται, κυρίως, με έντομα, σαύρες, μικρά φίδια, σαλιγκάρια, γυμνοσάλιαγκες, σκουλήκια, κάμπιες, αυγά και νεοσσούς πουλιών που φωλιάζουν στο έδαφος, μικρά θηλαστικά, αμφίβια ακόμα και με κουφάρια ζώων, κυρίως πατημένα ζώα στους δρόμους από αυτοκίνητα. Το μεγαλύτερο μέρος της διατροφής του, όμως, αποτελείται από έντομα που τα περισσότερα είναι βλαβερά για τον άνθρωπο, όπως οι ακρίδες. Ως εκ τούτου, ο σκαντζόχοιρος θεωρείται πολύ ωφέλιμος για τη γεωργία. Μια νύχτα είδα έναν σκαντζόχοιρο να διασταυρώνει τον δρόμο κρατώντας στο στόμα του από το κεφάλι ένα φίδι (Δρόπι) μήκους 50 εκατοστών που προφανώς σκότωσε. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται ότι τρέφονται και με διάφορα φυτικά είδη, κάτι το οποίο πολύ πιθανόν δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, τουλάχιστον για τον κυπριακό σκαντζόχοιρο. Πολλές φορές είχα σκαντζόχοιρους σε αιχμαλωσία για σκοπούς έρευνας και ποτέ δεν έφαγαν φρούτα ή άλλα φυτικά είδη όσο και να πεινούσαν. 

Οι σκαντζόχοιροι ξεχωρίζουν εύκολα από τα μυτερά αγκάθια τους, που έχουν μήκος περίπου 2 εκατοστά και χρώμα απαλό κίτρινο με ραβδώσεις. Πρόκειται για τρίχες που έχουν γίνει σκληρές με την προσθήκη κερατίνης. Οι σκαντζόχοιροι χρησιμοποιούν τα αγκάθια τους για σκοπούς άμυνας, άλλα και για να θανατώνουν μερικά θηράματά τους. Όπως είναι γνωστό οι σκαντζόχοιροι μόλις αντιληφθούν κάποιο κίνδυνο τρέπονται σε φυγή ή κλείνουν και μετατρέπονται σε μια σφιχτή μπάλα γεμάτη αγκάθια που αποτρέπει τους θηρευτές να πλησιάσουν. Αξίζει να αναφέρω ότι μια νύχτα που οδηγούσα σε κάποιον χωματόδρομο είδα έναν σκαντζόχοιρο στη μέση του δρόμου που είχε παράξενη συμπεριφορά που δεν ξαναείδα. Ο σκαντζόχοιρος κυλιόταν πάνω σε ένα αντικείμενο και μόλις με είδε το έβαλε στο στόμα και τράπηκε σε φυγή, τον πρόφτασα και είδα ότι κρατούσε στο στόμα ένα πράσινο φρύνο European green toad (Bufotes viridis). Ο σκαντζόχοιρος ή προσπαθούσε να σκοτώσει τον φρύνο ή προσπαθούσε να απομακρύνει τις τοξικές ουσίες του φρύνου τρυπώντας τους επιφανειακούς αδένες του δέρματος. Ο φρύνος αν αρπαχτεί βίαια εκκρίνει αμυντικές τοξικές ουσίες από αδένες του δέρματος, ικανές να αποτρέψουν τους περισσότερους θηρευτές, αφού είναι ιδιαίτερα δύσγευστες και ερεθιστικές. 

Οι σκαντζόχοιροι πέφτουν τον χειμώνα σε χειμέρια νάρκη μέσα σε ξέβαθα λαγούμια που κατασκευάζουν οι ίδιοι κάτω από κούτσουρα, μεγάλες πέτρες, σε ξερολιθιές και σε πυκνή βλάστηση. Στα λαγούμια αυτά τοποθετούν μαλακά ξερά χόρτα και φύλλα. Εκτός από την χειμερία νάρκη, τα λαγούμια αυτά τα χρησιμοποιούν για να κρύβονται κατά τη διάρκεια της μέρας αλλά και για να γενούν τα μικρά τους. Γεννούν από 3-4 μικρά τα οποία διαθέτουν πολύ μαλακά αγκάθια που σταδιακά σκληραίνουν. Μια φορά είδα 3 μικρά σκαντζοχοιράκια που έπεσαν από μια τρύπα σε μια ξερολιθιά που, προφανώς, ήταν η φωλιά τους και η μάνα τους βγήκε μπροστά μου από την τρύπα, έπιασε τα σκαντζοχοιράκια ένα – ένα με το στόμα της και τα μετέφερε πίσω στη φωλιά τους, όπως κάνει ακριβώς ένας γάτος. Οι σκαντζόχοιροι δεν είναι κοινωνικά ζώα και έχουν εδαφική επικράτεια και όταν κάποιος σκαντζόχοιρος εισβάλει σε περιοχή άλλου σκαντζόχοιρου γίνονται σκληρές μάχες. Η μόνη φορά που συνυπάρχουν είναι την άνοιξη που το αρσενικό αναζητά θηλυκό για ζευγάρωμα. 

Φυσικοί εχθροί των σκαντζόχοιρων στην Κύπρο είναι οι αλεπούδες και αρπακτικά πουλιά. Πολλές φορές είδα έξω από φωλιές αλεπούδων υπολείμματα από φαγωμένους σκαντζόχοιρους. Υπολείμματα από φαγωμένους σκαντζόχοιρους είδα σε φωλιές αετογερακίνων Long-legged buzzard (Buteo rufinus). Επίσης, είδα αετογερακίνα να κρατά στα πόδια της κουλουριασμένο σκαντζόχοιρο και να τον μεταφέρει στη φωλιά της για να τραφούν τα μικρά της. Συνήθως, οι σκαντζόχοιροι μεταφέρουν αρκετά τσιμπούρια και ψύλλους, τα οποία τρέφονται με το αίμα τους και π τους μεταδίδουν αρκετές ασθένειες. Μερικά από τα θηλαστικά της Κύπρου όπως ο σκαντζόχοιρος και η αλεπού δέχονται μεγάλη πίεση στους δρόμους, καθώς δεκάδες είναι τα ζώα που σκοτώνονται καθημερινά σε ατυχήματα με αυτοκίνητα, αλλά και από ασυνείδητους οδηγούς που τα χτυπούν, δυστυχώς, για την πλάκα τους. Τα φυτοφάρμακα αποτελούν μεγάλο κίνδυνο, καθώς οι σκαντζόχοιροι τρέφονται με έντομα και μέσω αυτών δηλητηριάζονται. 

Επίσης, τα δηλητηριασμένα δολώματα που τοποθετούνται από ασυνείδητους για αλεπούδες εξοντώνουν τους σκαντζόχοιρους. Έχω δει μερικές φορές νεκρούς σκαντζόχοιρους δίπλα από δηλητηριασμένα κομμάτια κρέατος προφανώς από το ισχυρό απαγορευμένο δηλητήριο λανέιτ, διότι τα ζώα έμειναν επί τόπου μετά το πρώτο δάγκωμα. Σημειώνω ότι το εν λόγω δηλητήριο απαγορεύτηκε στην Κυπριακή Δημοκρατία λόγω της επικινδυνότητάς του, Να αναφέρω ότι παλιά οι άνθρωποι στην Κύπρο τους έτρωγαν και αυτό σύμφωνα με πληροφορίες που έχω συμβαίνει και σήμερα από μια πολύ μικρή μερίδα ανθρώπων. Παρόλα αυτά ο πληθυσμός τους στην Κύπρο παραμένει σε ικανοποιητικά επίπεδα.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Ο Γιώργος Κωνσταντίνου γεννήθηκε το 1960 στη Λευκωσία και είναι φυσιοδίφης ερευνητής της κυπριακής βιοποικιλότητας. Φωτογράφος και κινηματογραφιστής αγρίας ζωής και πρόεδρος του συνδέσμου προστασίας φυσικής κληρονομίας και βιοποικιλότητας της Κύπρου. Με ακούραστη δράση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσον αφορά το περιβάλλον και την βιοποικιλότητα του τόπου μας.

Επικοινωνία fanigeorge@hotmail.com

Τηλ. 96376823 

The Cyprus Hedgehog

GEORGE KONSTANTINOU, 18/8/2019

Text and photographs by George Konstantinou

An important part of the remarkable biodiversity of our country is its mammals. In Cyprus, we encounter 31 different species of mammals, of which 19 are bats, one is a marine mammal, the Mediterranean monk seal, and the remaining 11 are terrestrial mammals. All the terrestrial mammals of Cyprus are mainly nocturnal. One of these is the hedgehog, with the common and scientific name Long-eared Hedgehog – Hemiechinus auritus dorotheae (S. G. Gmelin, 1770), which is an endemic subspecies of Cyprus.

It belongs to the family Erinaceidae, as do all species of hedgehogs found on the planet. It is one of the six endemic subspecies of the species Hemiechinus auritus found in Central Asia and the Middle East. The presence of the hedgehog in Cyprus is very likely connected with Neolithic people. Several thousand years ago, these people brought various species of animals to Cyprus from neighbouring countries for breeding, so that they could survive. Some of these escaped into the wild and returned to their natural state, and some of them still exist today.

Over the course of thousands of years and through the isolation of the hedgehog in our island environment, it became differentiated and developed into an endemic subspecies of Cyprus. Throughout the world there are 17 different species of hedgehogs, divided into five different genera, and they are found in Asia, Europe, Africa and New Zealand.

In Cyprus, we encounter it mainly in lowland and semi-mountainous areas and rarely in mountainous regions. It is a carnivorous animal and feeds mainly on insects, lizards, small snakes, snails, slugs, worms, caterpillars, eggs and chicks of birds that nest on the ground, small mammals, amphibians and even animal carcasses, particularly animals killed by cars on roads.

The largest part of its diet, however, consists of insects, most of which are harmful to humans, such as grasshoppers. For this reason, the hedgehog is considered very beneficial to agriculture.

One night, I saw a hedgehog crossing the road while holding in its mouth, by the head, a 50-centimetre-long snake (Dropi) that it had apparently killed.

The literature also states that hedgehogs feed on various plant species, something that very probably does not correspond to reality, at least in the case of the Cypriot hedgehog. On many occasions I kept hedgehogs in captivity for research purposes, and they never ate fruit or any other plant material, no matter how hungry they were.

Hedgehogs are easily recognised by their sharp spines, which are approximately two centimetres long and pale yellow in colour with bands. These are hairs that have become hardened through the addition of keratin.

Hedgehogs use their spines for defence, but also to kill some of their prey. As is well known, as soon as hedgehogs sense danger, they either flee or curl themselves up into a tight ball covered with spines, preventing predators from approaching.

It is worth mentioning that one night, while I was driving along a dirt road, I saw a hedgehog in the middle of the road displaying strange behaviour that I had never seen before. The hedgehog was rolling over an object, and as soon as it saw me, it put the object in its mouth and fled. I caught up with it and saw that it was holding a European Green Toad (Bufotes viridis) in its mouth.

The hedgehog was either trying to kill the toad or attempting to remove the toad’s toxic substances by piercing the superficial glands of its skin. If the toad is seized violently, it secretes defensive toxic substances from glands in its skin, capable of deterring most predators because they are particularly unpleasant-tasting and irritating.

Hedgehogs hibernate during the winter in shallow burrows that they construct themselves beneath logs, large stones, in dry-stone walls and among dense vegetation. Inside these burrows, they place soft dry grasses and leaves.

Apart from hibernation, they also use these burrows to hide during the day and to give birth to their young. They give birth to three to four young, which have very soft spines that gradually harden.

Once, I saw three young hedgehogs that had fallen from a hole in a dry-stone wall, which was apparently their nest. Their mother came out of the hole in front of me, picked up the young hedgehogs one by one in her mouth and carried them back into their nest, exactly as a cat does.

Hedgehogs are not social animals and are territorial. When one hedgehog enters the territory of another, fierce fights take place. The only time they come together is in spring, when the male searches for a female to mate with.

Natural enemies of hedgehogs in Cyprus include foxes and birds of prey. On many occasions I have seen remains of hedgehogs that had been eaten outside fox dens.

I have also seen remains of eaten hedgehogs in the nests of Long-legged Buzzards (Buteo rufinus). I have also seen a Long-legged Buzzard carrying a curled-up hedgehog in its talons and transporting it to its nest to feed its young.

Hedgehogs usually carry many ticks and fleas, which feed on their blood and transmit various diseases to them.

Some of the mammals of Cyprus, such as the hedgehog and the fox, face great pressure on the roads, as dozens of animals are killed every day in collisions with cars, as well as by irresponsible drivers who, unfortunately, deliberately run them over for amusement.

Pesticides also pose a major danger, as hedgehogs feed on insects and are poisoned through them.

Poisoned baits placed by irresponsible people for foxes also kill hedgehogs. I have sometimes seen dead hedgehogs beside poisoned pieces of meat, apparently containing the powerful banned poison Lannate, because the animals had died on the spot after taking the first bite.

I should note that this poison was banned in the Republic of Cyprus because of its dangerousness.

I should also mention that in the past people in Cyprus ate hedgehogs and, according to information I have, this still occurs today among a very small number of people.

Nevertheless, their population in Cyprus remains at satisfactory levels.

GEORGE KONSTANTINOU

George Konstantinou was born in 1960 in Nicosia and is a naturalist and researcher of Cypriot biodiversity. He is a wildlife photographer and filmmaker and President of the Cyprus Natural Heritage and Biodiversity Protection Association. He is tirelessly active on social media regarding the environment and biodiversity of our country.

Contact: fanigeorge@hotmail.com

Tel.: 96376823