Εκκλησία Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Περα Χωρίου-Νήσου
Εκκλησία Αγίων Αποστόλων (Πέτρου και Παύλου) στα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Εκκλησία Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης στο Πέρα Χωριό
Η εκκλησία της Αγία Μαρίνας στα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στο χωριό Πέρα Χωριό και Νήσου
Η Κατακόμβη και η Εκκλησία του Αγίου Ευτυχίου στο χωριό Πέρα χωρίον Νήσου
Το αιωνόβιo Κυπαρίσσι της Νήσου (Cypressus sempervirens var.sempervirews) - Το Κυπαρίσσι του Φράγκου
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – 18/9/2016
Το Εκκλησάκι της Παναγίας Τσαμπίκας
Το Εκκλησάκι της Παναγίας Τσαμπίκας είναι κτισμένο στο ύψωμα Γερακαρκά, νοτιοδυτικά του Πέρα Χωριού–Νήσου και κοντά στα σύνορα με την Αλάμπρα, στην επαρχία Λευκωσίας. Δεσπόζει πάνω από την περιοχή και είναι ορατό από τον δρόμο όταν κάποιος κινείται προς τη Λάρνακα. Το παρεκκλήσι βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 327,5 μέτρων, σχεδόν το ίδιο με το ύψωμα της ιστορικής Παναγίας Τσαμπίκας στη Ρόδο, που αναφέρεται περίπου στα 326 μέτρα.
Ανέγερση και διδυμοποίηση με τον Αρχάγγελο Ρόδου
Το παρεκκλήσι κτίστηκε το 2002, μετά τη διδυμοποίηση των κοινοτήτων Πέρα Χωριού και Νήσου με τον Αρχάγγελο της Ρόδου, τόπο με τον οποίο είναι άμεσα συνδεδεμένη η λατρεία της Παναγίας Τσαμπίκας. Η δημιουργία του ναού στην Κύπρο αποτέλεσε έτσι όχι μόνο θρησκευτική πράξη αλλά και σύμβολο των δεσμών που δημιουργήθηκαν μεταξύ των κυπριακών κοινοτήτων και του Αρχαγγέλου.
Εγκαίνια στις 24 Ιουλίου 2004
Τα εγκαίνια του ναού πραγματοποιήθηκαν στις 24 Ιουλίου 2004 από τον Μητροπολίτη Ρόδου. Η αρχική ιστορική καταγραφή αναφέρει ότι για την τελετή ο Μητροπολίτης Ρόδου μετέφερε στην Κύπρο την εικόνα της Παναγίας Τσαμπίκας συνοδευόμενος από τρεις κληρικούς, γεγονός ιδιαίτερης σημασίας για την τοπική παράδοση του παρεκκλησιού.
Η Παναγία Τσαμπίκα και η τεκνοποίηση
Η Παναγία Τσαμπίκα είναι ιδιαίτερα γνωστή στη λαϊκή ορθόδοξη παράδοση ως προστάτιδα των ζευγαριών που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδιά. Πολλοί πιστοί προσέρχονται ζητώντας τη βοήθεια και τη μεσιτεία της και η παράδοση συνδέει την Παναγία Τσαμπίκα με την τεκνοποίηση, ακόμη και με τη γέννηση διδύμων. Η τοπική καταγραφή αναφέρει επίσης ότι στο παρεκκλήσι πραγματοποιούνται πολλές βαφτίσεις ως έκφραση ευχαριστίας και αφιέρωσης στην Παναγία. Πρόκειται για θρησκευτική και λαϊκή παράδοση και όχι για ιατρικό ισχυρισμό.
Η ονομασία «Τσαμπίκα»
Η προσωνυμία Τσαμπίκα συνδέεται ιδιαίτερα με τη Ρόδο και ειδικότερα με τον Αρχάγγελο. Σύμφωνα με μία προφορική παράδοση, η λέξη προέρχεται από το τοπικό «τσάμπα», που σημαίνει σπίθα ή φωτιά. Η παράδοση αναφέρει ότι η εικόνα δεν διακρινόταν από μακριά, όμως φαινόταν καθαρά το φως του καντηλιού που έκαιγε κοντά της, και από αυτή την εικόνα της φωτεινής «σπίθας» προέκυψε η ονομασία.
Μια δεύτερη ερμηνεία συνδέει την ονομασία με τη λέξη «Ζαμβύκη», αρχαία ονομασία που αποδίδεται σε τύπο πλοίου. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το βουνό Ζαμβύκη στη Ρόδο έμοιαζε στο σχήμα με τέτοιο πλοίο και από το τοπωνύμιο αυτό εξελίχθηκε η ονομασία Τσαμπίκα. Και οι δύο εκδοχές αποτελούν παραδόσεις σχετικά με την ετυμολογία της ονομασίας.
Η Παναγία Τσαμπίκα της Ρόδου
Η ιστορική λατρεία της Παναγίας Τσαμπίκας συνδέεται με το βουνό Ζαμβύκη στον Αρχάγγελο της Ρόδου. Το παλαιό μοναστηράκι, γνωστό ως Παναγία Τσαμπίκα η Κυρά ή Ψηλή, βρίσκεται σε ύψωμα περίπου 326 μέτρων. Η πρόσβαση γίνεται εν μέρει με όχημα και στη συνέχεια με ανάβαση από σκαλοπάτια μέχρι την κορυφή, από όπου ανοίγεται πανοραμική θέα προς τη θάλασσα και το καταπράσινο τοπίο της Ρόδου.
Η παράδοση της εικόνας και η Κύπρος
Η παράδοση που διασώζεται γύρω από την εικόνα της Παναγίας Τσαμπίκας έχει ιδιαίτερη σχέση με την Κύπρο. Σύμφωνα με αυτήν, η εικόνα βρισκόταν αρχικά στη Μονή Παναγίας του Κύκκου και με θαυματουργικό τρόπο εξαφανιζόταν από την Κύπρο και εμφανιζόταν στο βουνό Ζαμβύκη της Ρόδου. Η εξαφάνισή της προκάλεσε αναστάτωση στους μοναχούς του Κύκκου, οι οποίοι προσπάθησαν να την εντοπίσουν.
Ο βοσκός και το φως στο βουνό
Σύμφωνα με την παράδοση, η εικόνα βρισκόταν κρυμμένη σε ένα κυπαρίσσι στο βουνό Ζαμβύκη. Ένας βοσκός από την απέναντι περιοχή παρατήρησε για τρεις συνεχόμενες νύχτες ένα παράξενο φως στο βουνό. Την τρίτη φορά αποφάσισε να ανέβει για να διερευνήσει την πηγή του και εκεί είδε την εικόνα της Παναγίας φωτισμένη από ακοίμητο καντήλι πάνω στο κυπαρίσσι, που η παράδοση ονομάζει «κυπαρίσσι το αεράτο».
Η ίδια παράδοση αναφέρει ότι το κυπαρίσσι σώζεται και ότι στη ρίζα του υπάρχει άνοιγμα από το οποίο κατά διαστήματα γίνεται αισθητή κίνηση θερμού και ψυχρού αέρα. Το στοιχείο αυτό αποτελεί μέρος της τοπικής προφορικής παράδοσης της Ρόδου.
Οι τρεις επιστροφές της εικόνας
Οι μοναχοί του Κύκκου, σύμφωνα με την αφήγηση, εντόπισαν την εικόνα στη Ρόδο και τη μετέφεραν πίσω στην Κύπρο. Η εικόνα όμως επέστρεψε ξανά στο βουνό Ζαμβύκη. Όταν οι μοναχοί την πήραν για δεύτερη φορά στην Κύπρο, έκαψαν ελαφρά το πίσω μέρος της ώστε να έχουν ένα αναγνωριστικό σημάδι. Παρά ταύτα η εικόνα εμφανίστηκε για τρίτη φορά στη Ρόδο και, σύμφωνα με την παράδοση, το συγκεκριμένο σημάδι παραμένει ορατό. Από τότε η εικόνα θεωρήθηκε ότι είχε επιλέξει ως τόπο της τη Ρόδο.
Η εικόνα στην Κύπρο για τα εγκαίνια
Η παράδοση αναφέρει ότι για πολλά χρόνια η εικόνα δεν απομακρυνόταν από τη Ρόδο ακόμη και όταν ζητούνταν για προσκύνημα σε άλλα μέρη. Ιδιαίτερη εξαίρεση αποτέλεσε η σύνδεσή της με το νέο παρεκκλήσι στο Πέρα Χωριό–Νήσου. Για τα εγκαίνια του ναού το 2004, ο Μητροπολίτης Ρόδου Κύριλλος, συνοδευόμενος από τρεις κληρικούς, έφερε την εικόνα στην Κύπρο, όπου παρέμεινε για περίπου τρεις ημέρες.
Εορτές
Η Παναγία Τσαμπίκα συνδέεται κυρίως με το Γενέσιο της Θεοτόκου στις 8 Σεπτεμβρίου. Η ιστορική καταγραφή αναφέρει επίσης εορτασμό κατά τη Γ΄ Κυριακή των Νηστειών, την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως.
Αρχιτεκτονική
Το παρεκκλήσι είναι σύγχρονο ορθόδοξο ναΰδριο με τρούλο, κεραμοσκεπείς επιφάνειες και λιτή εξωτερική μορφή. Η διάταξή του παραπέμπει στη βυζαντινή εκκλησιαστική παράδοση, ενώ η θέση του στην κορυφή του λόφου το καθιστά έντονο σημείο αναφοράς στο τοπίο. Η σημερινή χαρτογραφική καταγραφή το χαρακτηρίζει ως ελληνικό ορθόδοξο χώρο λατρείας και επιβεβαιώνει το έτος δημιουργίας 2002.
Το ύψωμα Γερακαρκά και η θέα
Η επιλογή του υψώματος Γερακαρκά συνδέει έντονα το κυπριακό παρεκκλήσι με το πρότυπό του στη Ρόδο. Από το σημείο υπάρχει ευρεία θέα προς την πεδιάδα και τους γύρω οικισμούς, ενώ το παρεκκλήσι φαίνεται από μεγάλη απόσταση. Η θέση στα όρια Πέρα Χωριού–Νήσου και Αλάμπρας, σε υψόμετρο περίπου 327,5 μέτρων, δημιουργεί έναν απομονωμένο αλλά εύκολα αναγνωρίσιμο τόπο προσκυνήματος.
Θρησκευτική και πολιτιστική σημασία
Η Παναγία Τσαμπίκα στο Πέρα Χωριό–Νήσου αποτελεί ιδιαίτερο παράδειγμα μεταφοράς μιας ισχυρής τοπικής λατρευτικής παράδοσης από ένα νησί του ελληνικού χώρου σε άλλο. Η διδυμοποίηση με τον Αρχάγγελο Ρόδου, η ανέγερση του ναού, η μεταφορά της εικόνας για τα εγκαίνια και η συνέχιση των βαφτίσεων και προσκυνημάτων δημιούργησαν έναν νέο θρησκευτικό δεσμό ανάμεσα στην Κύπρο και τη Ρόδο.
Τοποθεσία – Συντεταγμένες – Google Maps
Το παρεκκλήσι βρίσκεται στο ύψωμα Γερακαρκά, νοτιοδυτικά του Πέρα Χωριού–Νήσου, κοντά στα όρια με την Αλάμπρα.
Υψόμετρο: περίπου 327,5 m
Συντεταγμένες: περίπου 35.00537° N, 33.39858° E
Plus Code: 8G7M294X+4C
Google Maps:
Παναγία Τσαμπίκα – Πέρα Χωριό–Νήσου
Η χαρτογραφική θέση αντιστοιχεί συγκεκριμένα στον ναό της Παναγίας Τσαμπίκας.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Παρεκκλήσι Παναγίας Τσαμπίκας
Αγγλική ονομασία: Chapel of Panagia Tsampika
Αφιέρωση: Υπεραγία Θεοτόκος – Παναγία Τσαμπίκα
Τύπος: Ορθόδοξο παρεκκλήσι
Έτος ανέγερσης: 2002
Αφορμή ανέγερσης: διδυμοποίηση Πέρα Χωριού–Νήσου με Αρχάγγελο Ρόδου
Εγκαίνια: 24/7/2004
Εγκαινίασε: Μητροπολίτης Ρόδου
Περιοχή: Γερακαρκά
Θέση: νοτιοδυτικά Πέρα Χωριού–Νήσου, κοντά στα όρια Αλάμπρας
Υψόμετρο: περίπου 327,5 m
Αρχιτεκτονική: σύγχρονο ορθόδοξο παρεκκλήσι με τρούλο
Κύρια εορτή: 8 Σεπτεμβρίου – Γενέσιο της Θεοτόκου
Άλλη εορτή που αναφέρεται στην παράδοση: Γ΄ Κυριακή Νηστειών – Σταυροπροσκύνηση
Ιδιαίτερη λατρευτική παράδοση: μεσιτεία της Παναγίας για τεκνοποίηση
Συντεταγμένες: 35.00537° N, 33.39858° E
Plus Code: 8G7M294X+4C
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 18/9/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Το Εκκλησάκι της Παναγίας Τσαμπίκας στο Πέρα Χωριό–Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Τα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Εκκλησία της Κύπρου – Η Παναγία Τσαμπίκα στο Πέρα Χωριό Νήσου
Mapcarta / OpenStreetMap – Panagia Tsampika
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – 18/9/2016
Chapel of Panagia Tsampika
The Chapel of Panagia Tsampika stands on Gerakarka hill, southwest of Pera Chorio–Nisou and close to the boundary with Alampra in Nicosia District. The chapel dominates the surrounding countryside and can be seen from the road when travelling towards Larnaca. It lies at an elevation of approximately 327.5 metres, remarkably close to the elevation of the historic Panagia Tsampika hilltop shrine on Rhodes, recorded at about 326 metres.
Construction and twinning with Archangelos, Rhodes
The chapel was constructed in 2002 following the twinning of Pera Chorio and Nisou with Archangelos on Rhodes, the community most closely associated with the historic devotion to Panagia Tsampika. The construction of the Cypriot chapel therefore became both a religious project and a symbol of the relationship established between the two Cypriot communities and Archangelos.
Consecration on 24 July 2004
The chapel was consecrated on 24 July 2004 by the Metropolitan of Rhodes. The historical account records that the icon of Panagia Tsampika was brought to Cyprus for the occasion by the Metropolitan, accompanied by three clerics, giving the ceremony exceptional importance in the history of the chapel.
Panagia Tsampika and childbirth
Panagia Tsampika is particularly associated in Orthodox popular devotion with couples who experience difficulty having children. Faithful people visit her shrines seeking her intercession, and local tradition also associates her with the birth of twins. The historical account of the chapel records that many baptisms have taken place there as acts of thanksgiving and devotion. This belongs to religious and popular tradition rather than medical evidence.
Origin of the name Tsampika
The title Tsampika is especially associated with Rhodes and the village of Archangelos. According to one oral tradition, the name derives from the local word “tsamba,” meaning a spark or flame. The icon itself could not be clearly distinguished from a distance, but the light of the lamp beside it could be seen shining on the mountain, and the name became associated with this glowing light.
A second tradition connects the name with “Zambyke,” an ancient term for a type of vessel. According to local tradition, Mount Zambyke on Rhodes resembled the shape of such a vessel and the place-name eventually became associated with the name Tsampika. Both explanations belong to local etymological tradition.
Panagia Tsampika of Rhodes
The historic devotion to Panagia Tsampika is centred on Mount Zambyke near Archangelos on Rhodes. The old hilltop monastery, known as Panagia Tsampika Kyra or Psili, stands at an elevation of approximately 326 metres. Part of the route can be travelled by vehicle, after which pilgrims climb steps to reach the summit and the small monastery, with extensive views across the sea and surrounding green landscape.
The tradition of the icon and Cyprus
The traditional story of the icon has a particularly strong connection with Cyprus. According to the account, the icon originally belonged to the Monastery of Kykkos and miraculously disappeared from Cyprus and appeared on Mount Zambyke on Rhodes. Its disappearance caused great concern among the monks of Kykkos, who attempted to find it.
The shepherd and the mysterious light
According to tradition, the icon was concealed in a cypress tree on Mount Zambyke. A shepherd living across from the mountain saw a mysterious light for three consecutive nights. On the third occasion he climbed the mountain to investigate and discovered the icon of the Virgin illuminated by an ever-burning lamp on the tree traditionally known as the “aerato cypress.”
The same tradition states that the cypress survives and that an opening near its roots periodically releases currents of warm and cool air. This forms part of the local oral tradition of Rhodes.
The three returns of the icon
According to the narrative, the monks of Kykkos eventually located the icon on Rhodes and returned it to Cyprus. It nevertheless appeared once again on Mount Zambyke. When it was brought back to Cyprus a second time, the monks lightly burned the back of the icon to create an identifying mark. Despite this, it returned to Rhodes for a third time, and tradition states that the mark remains visible. From that point onward, the icon was understood to have chosen Rhodes as its home.
The icon in Cyprus for the consecration
Tradition holds that for many years the icon did not leave Rhodes even when requested for veneration elsewhere. An important exception occurred in connection with the new chapel at Pera Chorio–Nisou. For its consecration in 2004, Metropolitan Kyrillos of Rhodes, accompanied by three clerics, brought the icon to Cyprus, where it remained for approximately three days.
Feast days
Panagia Tsampika is principally celebrated on 8 September, the Nativity of the Theotokos. The historical account also records a celebration on the Third Sunday of Great Lent, the Sunday of the Veneration of the Cross.
Architecture
The chapel is a modern Greek Orthodox domed chapel, with tiled roofing and a simple exterior. Its form draws on Byzantine ecclesiastical tradition, while its hilltop position makes it a prominent landmark in the surrounding landscape. Modern mapping records classify it as a Greek Orthodox place of worship and confirm its construction in 2002.
Gerakarka hill and the landscape
The choice of Gerakarka hill creates a striking parallel with the historic hilltop sanctuary on Rhodes. The site offers wide views over the surrounding plain and settlements, and the chapel is visible from a considerable distance. Its location near the boundary of Pera Chorio–Nisou and Alampra, at approximately 327.5 metres above sea level, gives the site a distinctive character as a rural place of pilgrimage.
Religious and cultural importance
The Panagia Tsampika chapel at Pera Chorio–Nisou is a notable example of a strong local devotional tradition being transferred from one Greek island to another part of the Orthodox world. The twinning with Archangelos, construction of the chapel, visit of the icon for its consecration and continuing baptisms and pilgrimages have created a lasting religious and cultural connection between Cyprus and Rhodes.
Location – Coordinates – Google Maps
The chapel stands on Gerakarka hill, southwest of Pera Chorio–Nisou, near the boundary with Alampra.
Elevation: approximately 327.5 m
Coordinates: approximately 35.00537° N, 33.39858° E
Plus Code: 8G7M294X+4C
Google Maps:
Panagia Tsampika – Pera Chorio–Nisou
The mapped coordinates correspond specifically to the Panagia Tsampika church.
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken on 18 September 2016 by George Konstantinou.
Chapel details
Name: Chapel of Panagia Tsampika
Greek name: Παρεκκλήσι Παναγίας Τσαμπίκας
Dedication: Theotokos – Panagia Tsampika
Type: Greek Orthodox chapel
Construction: 2002
Reason for construction: twinning of Pera Chorio–Nisou with Archangelos, Rhodes
Consecration: 24/7/2004
Consecrated by: Metropolitan of Rhodes
Locality: Gerakarka
Location: southwest of Pera Chorio–Nisou, near Alampra boundary
Elevation: approximately 327.5 m
Architecture: modern domed Orthodox chapel
Principal feast: 8 September – Nativity of the Theotokos
Other feast recorded in tradition: Third Sunday of Great Lent – Veneration of the Cross
Distinctive devotional tradition: intercession of Panagia Tsampika for couples seeking children
Coordinates: 35.00537° N, 33.39858° E
Plus Code: 8G7M294X+4C
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 18/9/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Chapel of Panagia Tsampika at Pera Chorio–Nisou
Biodiversity of Cyprus – Pera Chorio and Nisou Villages
Biodiversity of Cyprus – List of Cities, Towns and Villages in Cyprus
Church of Cyprus – Panagia Tsampika at Pera Chorio–Nisou
Mapcarta / OpenStreetMap – Panagia Tsampika
No comments:
Post a Comment