See also
Monday, 2 October 2023
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
Το κατεχόμενο χωριό Γύψου της επαρχίας Αμμοχώστου - Gypsou village - Cyprus
See also
Η ΓΥΨΟΥ είναι αμιγώς ελληνική κοινότητα του κατεχόμενου τμήματος της Επαρχίας Αμμοχώστου, γνωστή επίσης τοπικά ως «Σακκοχώρι», καθώς φέρεται πως στο παρελθόν οι κάτοικοι ασχολούνταν με την κατασκευή μάλλινων σακιών.Φέρεται πως πήρε το όνομά της από ένα κοντινό μικρό βουνό που βρίσκεται ένα μίλι βορειότερα του χωριού, το Γυψόβουνο. Γεωγραφική Θέση: Βρίσκεται 22 χλμ βορειοδυτικά της πόλης της Αμμοχώστου, στη γεωγραφική περιφέρεια Μεσαορίας, σε υψόμετρο 55M.
Πληθυσμός: Ο πληθυσμός της κοινότητας αυτής το 1960 ανερχόταν σε 1184 κατοίκους, όλοι Έλληνες. Ο πληθυσμός της το 1973 υπολογιζόταν σε 1187 κατοίκους. 10fΧριστιανικοί Ναοί: Στα όρια της κοινότητας αυτής βρίσκονται οι εκκλησίες Τιμίου Προδρόμου, Παναγίας και Αγίου Γεωργίου καθώς και τo εξωκλήσι Προφήτη Ηλία.
Σχολεία: Στο ελληνικό Δημοτικό Σχολείο που λειτουργούσε εδώ πριν την τουρκική εισβολή φοιτούσαν κατά το σχολικό έτος 1973-74 133 μαθητές.
Συνέπειες Τουρκικής Εισβολής: Κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής, η κοινότητα καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό με αποτέλεσμα να εκτοπιστούν όλοι οι Έλληνες κάτοικοι της. Έκτοτε, οι τουρκικές δυνάμεις κατοχής και η παράνομη κατοχική διοίκηση εμποδίζουν την επιστροφή τους. Πηγή https://www.ammoxwstos.com/gypsou/
Γύψου- Gypsou. Κατεχόμενο σήμερα χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου, στη γεωγραφική περιφέρεια της Μεσαορίας, πολύ κοντά στην Καρπασία και τους νότιους πρόποδες του Πενταδάκτυλου. Βρίσκεται περί τα 4,5 χμ. ανατολικά του Λευκονοίκου, σ’ ένα υψόμετρο 55 περίπου μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Στα βόρεια το υψόμετρο ανεβαίνει σταθερά μέχρι τις νότιες υπώρειες του Πενταδάκτυλου. Στην τοποθεσία «Γύψος», στα βόρεια του οικισμού, το υψόμετρο φθάνει στα 93 μ. και πιο πέρα, στο δάσος Υψαρόβουνο, στα 379 μ. Εξάλλου στα βόρεια του οικισμού το τοπίο είναι διαμελισμένο από αρκετά ρυάκια που πηγάζουν από τον Πενταδάκτυλο με νότια ή νοτιοανατολική κατεύθυνση. Ωστόσο οι σχετικά ήπιες εξάρσεις του τοπίου έχουν Δ.-Α. διάταξη. Στα νότια του οικισμού το ανάγλυφο εμφανίζεται με ανεπαίσθητη κλίση προς τα νότια.
Η γεωλογία της Γύψου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στα βόρεια, κοντά στους πρόποδες του Πενταδάκτυλου, κυριαρχεί ο φλύσχης της Κυθρέας, νοτιότερα εκτείνονται οι αλλουβιακές προσχώσεις της Ολόκαινης περιόδου, ενώ νότια και ανατολικά του οικισμού βρίσκονται οι αποθέσεις της Πλειστόκαινης περιόδου με κυρίαρχα πετρώματα τους ασβεστολιθικούς ψαμμίτες, τις αμμώδεις μάργες, τα χαλίκια, τους άμμους και τους πηλούς. Οι αποθέσεις γύψου, πιθανόν της Μειόκαινης γεωλογικής περιόδου, από τις οποίες κατά πάσα πιθανότητα πήρε το όνομά του το χωριό, εκτείνονται στα βόρεια του οικισμού. Τα λατομεία γύψου αναπτύχθηκαν στην περιοχή αυτή.
Πάνω στην μεγάλη αυτή ποικιλία των πετρωμάτων αναπτύχθηκαν ξερορεντζίνες στα βόρεια, προσχωσιγενή εδάφη νοτιότερα και τέρρα ρόζα και καφκάλλες στο υπόλοιπο τμήμα του χωριού.
Με μια μέση ετήσια βροχόπτωση γύρω στα 360 χιλιοστόμετρα, πολύ πιο κάτω από τη μέση ετήσια όμβρηση της Κύπρου (489 χιλιοστόμετρα), εκαλλιεργούντο, πριν από την τουρκική εισβολή του 1974, σιτηρά, λίγα λαχανικά, φρουτόδεντρα και λίγα εσπεριδοειδή. Ωστόσο υπήρχαν και αρκετές ακαλλιέργητες εκτάσεις. Οι αρδευόμενες εκτάσεις του χωριού, πριν από την εισβολή, ήταν πολύ λίγες και μόλις ξεπερνούσαν τις 110 σκάλες. Στη Γύψου κατασκευάστηκε το 1955 χωμάτινο μικρό φράγμα ύψους 3 μέτρων και χωρητικότητας κάπου 100.000 μ³.
Η κτηνοτροφία πριν από την τουρκική εισβολή του 1974 ήταν σχετικά ανεπτυγμένη, όπως συνέβαινε με αρκετά άλλα χωριά της Μεσαορίας. Στο χωριό εκτρέφονταν 2.950 πρόβατα και 313 κατσίκες. Ακόμη εκτρέφονταν 9 γαλακτοφόρες αγελάδες και 4.396 πουλερικά (καταγραφή ζώων και πτηνών, 1973, επισκόπηση αγελαδοτροφίας 1973).
Η Γύψου είναι από τα χωριά της Μεσαορίας που σημείωσαν σταθερή πληθυσμιακή αύξηση από το 1881 μέχρι το 1973, ένα χρόνο πριν από την τουρκική εισβολή. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:
Χρονολογία Κάτοικοι
1881 425
1891 529
1901 615
1911 783
1921 848
1931 1.005
1946 1.184
1960 1.184
1973 1.187
Αξίζει να αναφερθεί πως στο μεγάλο γειτονικό χωριό, το Λευκόνοικο, σημειώθηκε πληθυσμιακή μείωση από το 1946. Η γεωργία, η κτηνοτροφία, η εξόρυξη του γύψου αλλά ιδιαίτερα η μικρή απόσταση (23 χμ.) από την πόλη της Αμμοχώστου και το ευχερές συγκοινωνιακό δίκτυο, υπήρξαν οι κυριότεροι παράγοντες της σταθερής πληθυσμιακής εξέλιξης της Γύψου.
Οι κάτοικοι του χωριού προσφυγοποιήθηκαν το 1974, εξ αιτίας της τουρκικής στρατιωτικής εισβολής και κατοχής. Οι τελευταίοι απ' αυτούς εκδιώχθηκαν τον Νοέμβριο του χρόνου αυτού. Αργότερα στο χωριό εγκαταστάθηκαν τόσο Τουρκοκύπριοι, όσο και Τούρκοι έποικοι από τη Μικρά Ασία. Οι Τούρκοι, στην προσπάθειά τους να τουρκοποιήσουν κάθε τοπωνύμιο των κατεχομένων περιοχών της Κύπρου, μετονόμασαν και την Γύψου σε Akova, που σημαίνει λευκή πεδιάδα (προφανώς εξ αιτίας των γύψων που υπάρχουν στην περιοχή και που είχαν δώσει την ονομασία στο χωριό).
Από συγκοινωνιακής απόψεως η Γύψου συνδέεται με το Λευκόνοικο στα δυτικά, το Λάπαθος και το Τρίκωμο στ’ ανατολικά, τη Μηλιά στα νοτιοδυτικά και τον Άγιο Ιάκωβο στα βορειοανατολικά.
Ιστορικά στοιχεία
Το χωριό στους μεσαιωνικούς χάρτες εμφανίζεται ως Ipso και Ipsos στο δε χάρτη του ντε Μας Λατρί (1862) αναφέρεται ως Ipsos. Σε μερικούς μεσαιωνικούς χάρτες είναι εμφανής η παρουσία υδραγωγείου μεταξύ Γύψου και Λαπάθου. Δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο των λουζινιανο-βενετικών φέουδων και βασιλικών κτημάτων τους ντε Μας Λατρί τουλάχιστον με το σημερινό ή άλλο παραπλήσιο όνομα. Ο Τζέφρυ μνημονεύει το χωριό σημειώνοντας πως η Γύψου βρίσκεται στον κύριο δρόμο προς την Καρπασία. Κοντά στο χωριό βρίσκονται αρκετά ίχνη αρχαίων οικισμών υπό τη μορφή τάφων και πηγαδιών. Ο Γκάννις αναφέρεται στην εκκλησία του Ιωάννη του Βαπτιστή, κτίσμα του 18ου αιώνα, και τη δίκλιτη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, στο κέντρο του χωριού, του 16ου αιώνα.
Τόσο ο Ν.Γ. Κυριαζής όσο και ο Ν. Κληρίδης αναφέρουν πως το χωριό ονομάζεται και Σακκοχώρι γιατί στα παλαιότερα χρόνια εδώ αναπτύχθηκε η βιοτεχνία κατασκευής σακκιών που υφαίνονταν σε αργαλειούς από άντρες με νήμα παμπακερό (Ν. Κληρίδης).
Ο Κώστας Μυριανθεύς (1945) μνημονεύει την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου με το θαυμάσιον προσκυνητάριον του 18ου αιώνος και αναφέρει πως η Γύψου ήταν ονομαστή για τα βαμβακερά υφάσματά της. Στην παραγωγή βαμβακιού στο χωριό αναφέρεται και ο Γκωντρύ ('Recherches Scientifiques en Orient', Partie Agricole, Paris, 1855, σ. 218).
Τα γράμματα στη Γύψου καλλιεργήθηκαν από πολύ νωρίς σε σχέση προς άλλα κυπριακά χωριά. Τόσο ο Λοΐζος Φιλίππου όσο και ο Ι.Κ. Περιστιάνης αναφέρουν τους δασκάλους που δίδαξαν στο χωριό από τα μέσα του 19ου αιώνα κι ακόμη πιο μπροστά.
Τοπων: Γύψου, ονομασία που δόθηκε στο χωριό επειδή στην περιοχή του υφίστανται ποσότητες γύψου, πιθανόν αποθέσεις της Μειόκαινης γεωλογικής περιόδου. Με το όνομα αυτό το χωριό ήταν γνωστό από τα αρχαία χρόνια, όπως προκύπτει από αλφαβητική επιγραφή που βρέθηκε στο Καφίζιν κι αναφέρει αφιέρωμα ενός κεραμίως [=αγγειοπλάστη] κώμης Γύ[ψου], δηλαδή από το χωριό Γύψου. Πηγή Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια
Photos 18/9/2023 by George Konstantinou
Εκκλησία Άγιος Κωνστάντινος στο κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Saint Konstantinos Church in the village of Vathilakas - Cyprus
See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Το κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Vathilakas village
Photos 18/9/2023 by George Konstantinou
.JPG)
.JPG)
.JPG)
Εκκλησία Άγιος Γεώργιος στο κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Saint Georgios Church in the village of Vathilakas - Cyprus
See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Το κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Vathilakas village
Ο Γκάννις αναφέρεται στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, κτίσμα του 17ου αιώνα και την ερειπωμένη εκκλησία του Αγίου Θεοδώρου του 14ου αιώνα, κοντά στο χωριό. Θεωρείται πιθανό ότι ο πληθυσμός κάποιου μεσαιωνικού οικισμού κοντά στη θάλασσα μετακινήθηκε, κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, στη σημερινή θέση του Βαθύλακα.
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο χωριό είναι του 17ου αιώνα με κατάλοιπα τοιχογραφιών στο εσωτερικό. Κοντά της στέκει η ερειπωμένη εκκλησία του Αγίου Θεοδώρου του 14ου αιώνα, κάποτε ολότελα ζωγραφισμένη, από την οποία απομένει μόνο ο βόρειος τοίχος και το ιερό. Σύμφωνα με την παράδοση όποιος βάλει χέρι πάνω στα δένδρα και τους θάμνους που βλάστησαν μέσα στα ερείπια, θα αρρωστήσει σοβαρά και μπορεί ακόμη και να πεθάνει.Πηγή Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια
Photos 18/9/2023 by George Konstantinou
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
Το κατεχόμενο χωριό Βαθύλακας της επαρχίας Αμμοχώστου - Vathilakas village - Cyprus
Χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου στη γεωγραφική περιφέρεια της Καρπασίας, 5 χμ. στα νοτιοδυτικά της Γιαλούσας. Το υψόμετρο πέφτει από τα 237 μ. βόρεια του χωριού στα 165 μ. στον οικισμό και στα 127 στην τοποθεσία Μούττη του Μύλου. Δυο περίπου χμ. από τη θάλασσα το υψόμετρο πέφτει απότομα στα 75 μ. Η θαλάσσια αναβαθμίδα στα νότια του Βαθύλακα είναι ίσως το γεωμορφολογικό χαρακτηριστικό του χωριού.
Γύρω από το χωριό βρίσκεται μια μεγάλη ποικιλία πετρωμάτων κυρίως της Πλειστόκαινης γεωλογικής περιόδου (ασβεστολιθικοί ψαμμίτες, αμμώδεις μάργες, κρητίδες, μαργαϊκές κρητίδες). Πάνω στα εδάφη κυρίως της τέρρα ρόζα και των ξερορεντζίνων και με μια μέση ετήσια βροχόπτωση γύρω στα 500 χιλιοστόμετρα καλλιεργούνταν, πριν από την τουρκική εισβολή του 1974, κυρίως σιτηρά, ελιές, χαρουπιές και καπνός. Στο Βαθύλακα πριν από την εισβολή εκτρέφονταν 1.782 πρόβατα και 407 κατσίκες.
Οι οικοδομές του οικισμού είναι συγκεντρωμένες κατά μήκος των δρόμων που οδηγούν στα γειτονικά χωριά. Ο Βαθύλακας συνδέεται με ασφαλτόστρωτους δρόμους στα ανατολικά με το χωριό Άγιος Συμεών, στα νοτιοανατολικά με τη Νέτα και στα δυτικά με το Λεονάρισσο. Με σκυρόστρωτο δρόμο συνδέεται με τον Άγιο Ανδρόνικο στα βόρεια. Ένας άλλος σκυρόστρωτος δρόμος συνδέει το χωριό στα νότια με το δάσος Μούττη του Μύλου και τη θάλασσα.
Μέρος του κρατικού δάσους Καβάλλης, στα βόρεια του χωριού καθώς και μέρος των επίσης κρατικών δασών Μαζερή και Μούττη του Μύλου, στα νότιά του, εμπίπτουν στα διοικητικά του όρια.
Ο Βαθύλακας γνώρισε μια σταθερή πληθυσμιακή ανάπτυξη μέχρι το 1946, όμως αργότερα ο πληθυσμός δεν μειώθηκε πολύ, κάτι που ισχύει για πολλά άλλα χωριά της Καρπασίας. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:
Χρονολογία Κάτοικοι
1881 213
1891 224
1901 241
1911 300
1921 385
1931 466
1946 577
1960 509
1973 503
Το χωριό μετά την τουρκική εισβολή
Αν και στην πρώτη χρονιά μετά την εισβολή αρκετοί κάτοικοι του Βαθύλακα παρέμειναν εγκλωβισμένοι στο χωριό, σήμερα δεν βρίσκεται κανένας Ελληνοκύπριος στο χωριό. Μετά την τουρκική εισβολή του 1974 οι περισσότεροι από τους Έλληνες κατοίκους του χωριού παρέμειναν εγκλωβισμένοι σ' αυτό. Ο αριθμός τους ανερχόταν στους 402 τον Οκτώβριο του 1975. Τον επόμενο χρόνο είχε λειτουργήσει, για σύντομο διάστημα, και το δημοτικό σχολείο του χωριού. Μέχρι τον Οκτώβριο του 1976 εξαναγκάστηκαν να προσφυγοποιηθούν όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Στο μεταξύ είχαν εγκατασταθεί σ' αυτό Τουρκοκύπριοι και Τούρκοι έποικοι.
Οι Τούρκοι, στην προσπάθειά τους να τουρκοποιήσουν όλα τα τοπωνύμια των κατεχομένων περιοχών της Κύπρου, άλλαξαν και την ονομασία του χωριού. Το μετονόμασαν σε Derince (= Βαθύ).
Ιστορικά στοιχεία
Ο Βαθύλακας δεν σημειώνεται, τουλάχιστον με το σημερινό του όνομα, στους βενετικούς χάρτες, ούτε μνημονεύεται στον κατάλογο λουζινιανο - βενετικών φέουδων ή βασιλικών κτημάτων του ντε Μας Λατρί. Ο Τζέφρυ περιγράφει τον Βαθύλακα ως μικρο - οικισμό με δυο ξωκλήσια χωρίς ενδιαφέρον. Όμως ο ίδιος συγγραφέας αναφέρεται σε τοποθεσίες κοντά στις ακτές όπου βρίσκονται μερικά ερειπωμένα χωριά, ένα από τα οποία επιζεί ως τσιφλίκι με μια μικρή αρχαία εκκλησία.
Ο Γκάννις αναφέρεται στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, κτίσμα του 17ου αιώνα και την ερειπωμένη εκκλησία του Αγίου Θεοδώρου του 14ου αιώνα, κοντά στο χωριό. Θεωρείται πιθανό ότι ο πληθυσμός κάποιου μεσαιωνικού οικισμού κοντά στη θάλασσα μετακινήθηκε, κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, στη σημερινή θέση του Βαθύλακα.
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο χωριό είναι του 17ου αιώνα με κατάλοιπα τοιχογραφιών στο εσωτερικό. Κοντά της στέκει η ερειπωμένη εκκλησία του Αγίου Θεοδώρου του 14ου αιώνα, κάποτε ολότελα ζωγραφισμένη, από την οποία απομένει μόνο ο βόρειος τοίχος και το ιερό. Σύμφωνα με την παράδοση όποιος βάλει χέρι πάνω στα δένδρα και τους θάμνους που βλάστησαν μέσα στα ερείπια, θα αρρωστήσει σοβαρά και μπορεί ακόμη και να πεθάνει.
Στην ακτή, νοτιοανατολικά του χωριού, όπου υπάρχει εκτενής αμμώδης παραλία, έχει ανεγερθεί από Τούρκο επιχειρηματία, σε δασική γη, τεράστιο ξενοδοχειακό συγκρότημα που είναι εμπνευσμένο από την ελληνική αρχαιότητα, ονομάζεται εξάλλου « Άρτεμις». Αποτελείται από μεγάλο κεντρικό οικοδόμημα σε ρυθμό αρχαίου ελληνικού ναού (της Αρτέμιδος στην Έφεσο) και πτέρυγες δωματίων και διαμερισμάτων, τεράστια πισίνα, υπαίθριο θέατρο, καζίνο και άλλες εγκαταστάσεις. Ο όλος διάκοσμος είναι εμπνευσμένος από την αρχαία ελληνική τέχνη, και τα διάφορα τμήματα φέρουν αρχαία ελληνικά ονόματα της Μικράς Ασίας, όπως ονόματα ελληνικών μικρασιατικών πόλεων (Πριήνη, Έφεσος, Μίλητος κλπ.). Πηγή Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια
Photos 18/9/2023 by George Konstantinou
.JPG)
.JPG)
Sunday, 1 October 2023
Εκκλησία Άγιος Γεώργιος στο χωριό Πραστειό Αμμοχώστου - Saint Georgios Church in the village of Prastio Ammochostou - Cyprus
See also
Το κατεχόμενο χωριό Πραστειό Αμμοχώστου - Prastio Ammochostou village - Cyprus
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Η κεντρική εκκλησία του χωριού Πραστειό Αμμοχώστου είναι αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο. Κοντά σ’ αυτήν λειτούργησε σιδηροδρομικός σταθμός κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, αφού από το Πραστειόν περνούσε η σιδηροδρομική γραμμή που ένωνε την Αμμόχωστο με την πρωτεύουσα Λευκωσία.
Παλαιότερα υπήρχε εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Αναστάσιο, η οποία όμως θα πρέπει να έχει καταστραφεί.
Κατά την περίοδο της Οθωμανοκρατίας, ιδίως κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, το χωριό συνδεόταν στενά προς το μοναστήρι της Παναγίας του Μαχαιρά, αν και το μοναστήρι βρίσκεται στα βουνά του Τροόδους. Όμως στο Πραστειόν υπήρχε μεγάλο μετόχι του μοναστηριού που διέθετε στην περιοχή σημαντική κτηματική περιουσία (το 1773 για παράδειγμα το μοναστήρι ήταν κάτοχος 255 σκαλών γης στο Πραστειόν, ενώ το 1843 κατείχε 337 σκάλες γης με 17 υποστατικά).
Από το χωριό αυτό καταγόταν ο αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κύριλλος Γ΄ (1916-1933). Σύμφωνα δε προς πληροφορίες του ιδίου προς τον Ιερώνυμο Περιστιάνη, κατά τον 19ο αιώνα λειτουργούσε σχολείο στο μετόχι του Μαχαιρά όπου παραδίδονταν μαθήματα («κοινά γράμματα») στα παιδιά έναντι μικρής αμοιβής. Στο χωριό ο ίδιος ο αρχιεπίσκοπος Κύριλλος Γ΄, που γεννήθηκε το 1859, είχε διδαχθεί τα πρώτα γράμματα, φοιτώντας για 3-4 χρόνια στον λαϊκό δάσκαλο Χατζηνικόλα. Τότε είχε κτιστεί από την κοινότητα σχολείο στον περίβολο της εκκλησίας του χωριού, όπου εκτός από εκκλησιαστικά βιβλία, υπήρχαν κι αναγνωστικά. Πηγή: Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια
Photos 18/9/2023 by George Konstantinou
Subscribe to:
Posts (Atom)